TP CHÍ KHOA HC
Khoa hc Xã hi, S7 (12/2016), tr 18 - 26
MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN CHỦ QUAN ẢNH HƯỞNG TỚI THU NHẬP
HỘ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN VÙNG CAO MƯỜNG GIÔN,
HUYỆN QUỲNH NHAI, TỈNH SƠN LA
Trần Thị Thanh
Khoa Sử - Địa, Trường Đại học Tây Bắc
Tóm tắt: Xã Mường Giôn nghèo thuộc huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La -
tỉnh nghèo thuộc vùng
Trung du miền núi phía Bắc. Thu nhập của các hộ gia đình chịu sự chi phối của nhiều nguyên nhân. Trong
đó, một số nguyên nhân chủ quan những do căn bản làm cho thu nhập các hộ gia đình của còn thấp
sự phân hóa sâu sắc. Điều tra đánh giá một số nguyên nhân chủ quan này sở để đưa ra các giải pháp
nhằm nâng cao mức thu nhập cho các hộ dân nơi đây.
Từ khóa: Mường Giôn; Nguyên nhân chủ quan; Nông thôn vùng cao; Thu nhập hộ gia đình.
1. Đặt vấn đề
Thu nhập là việc nhận được tiền bạc, của cải, vật chất từ một hoạt động nào đó, hay là
các khoản thu nhập được trong khoảng thời gian nhất định thường tính theo tháng, năm…
[1]
Thu nhập của người dân là chỉ số quan trọng có ý nghĩa kinh tế để đánh giá mức sống
dân cư và so sánh sự phát triển giữa các khu vực địa lý.
Năm 2014, Việt Nam có 66,9 % dân số sống ở khu vực nông thôn, thu nhập bình quân
đầu người trên tháng (TNBQĐN/tháng) là 2.041 nghìn đồng chỉ bằng gần một nửa so với
thành thị [2]. Do đó, vấn đề thu nhập của các hộ gia đình nông thôn là vấn đề rất được quan
tâm.
Sơn La là tỉnh miền núi của vùng Trung du miền núi phía Bắc, với 86,3% dân số nông
thôn năm 2014. TNBQĐN/tháng của Tỉnh chỉ đạt 1.178 nghìn đồng, đứng thứ 61/63 tỉnh
thành của cả nước [2]. Mức TNBQĐN/tháng của người dân nông thôn của tỉnh còn thấp hơn
nhiều so với mức bình quân này.
Xã Mường Giôn thuộc huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. TNBQĐN/tháng rất thấp, cá
biệt còn có những hộ chỉ có thu nhập dưới 70 nghìn đồng/người/tháng [3]. Đây là xã nông
thôn vùng cao nghèo của huyện Quỳnh Nhai - huyện nghèo nhất tỉnh Sơn La. Trong Xã, mức
độ chênh lệch thu nhập giữa hộ giàu và hộ nghèo, giữa các hộ sản xuất phi nông nghiệp và
nông nghiệp rất lớn. Ngay cả giữa các hộ làm nông nghiệp cũng có mức thu nhập khá chênh
lệch. Điều đó càng cho thấy một số nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng rất lớn tới mức thu
nhập của các hộ gia đình. Bài viết này nhằm đánh giá thực trạng thu nhập rất thấp và phân hóa
của xã Mường Giôn, đồng thời làm sáng tỏ một số nguyên nhân chủ quan tạo nên thực trạng
thu nhập và đưa ra một số giải pháp khả thi nhằm nâng cao thu nhập của các hộ gia đình nông
thôn vùng cao nơi đây.
Ngày nhận bài: 5/5/2016. Ngày nhận đăng: 25/12/2016
Liên lạc: Trần Thị Thanh Hà, email: tranthithanhha13887.ht@gmail.com
18
1,71%
2. Nội dung
2.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
Xã Mường Giôn cách trụ sở ủy ban nhân dân huyện Quỳnh Nhai 30 km, nằm ở phía
Đông Bắc của huyện. Quỳnh Nhai là huyện nghèo nhất thuộc tỉnh Sơn La.
Hình 1: Vị trí Mường Giôn [nguồn: google map]
Xã có tổng diện tích tự nhiên 18.787 ha (2014), trong đó cơ cấu sử dụng đất như sau:
Đất nông nghi
37,13%
Đất phi nông n
61,16%
Hình 2: cấu sử dụng đất Mường Giôn năm 2014 [3]
Đất chưa sử d
Địa hình của Xã mang đặc trưng của địa hình miền núi, bị chia cắt khá mạnh. Trên
87% diện tích đất tự nhiên có độ dốc trên 25°. Điều đó làm cho đại bộ phận ruộng đất của xã
đều rất nhỏ hẹp, sản xuất nông nghiệp hiệu quả không cao; giao thông đi lại giữa các bản và
giao lưu với bên ngoài rất khó khăn. Do địa hình cao trên 500m nên Mường Giôn có khí hậu
nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh khô, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều. Địa hình bị chia
cắt sâu và mạnh hình thành nhiều tiểu vùng khí hậu. Nước mặt là nguồn nước chính phục vụ
sản xuất và sinh hoạt của người dân. Chất lượng nguồn nước tương đối sạch, với các con suối
lớn như: Nậm Giôn, Nậm Xanh và các con suối nhỏ. Lưu lượng nước, tốc độ dòng chảy các
sông suối phụ thuộc theo mùa ảnh hưởng nhiều đến sản xuất nông lâm nghiệp. Diện tích rừng
tự nhiên phòng hộ có 7.934,04 ha (năm 2014). Tuy nhiên diện tích rừng phần lớn đã bị khai
thác cạn kiệt do tình trạng phá rừng làm nương rẫy.
19
Năm 2014, dân số của xã là 10.251 người với 1.991 hộ, quy mô hộ 3,2 - 7,1 người/ hộ,
gồm 26 bản. Tỷ lệ gia tăng dân số là 1,50%/ năm. Số hộ nghèo là 597 hộ, chiếm 30% tổng số
hộ.
Toàn xã có 5.536 lao động, chiếm 54% dân số toàn xã. Trong đó, lao động làm nông
nghiệp là chủ yếu. Có 4 dân tộc anh em cùng sinh sống là Thái, Kháng, Mông, Kinh. Trong
đó, 98% là dân tộc thiểu số, dân tộc Thái chiếm tỷ lệ nhiều nhất 75%. Dân trí của người dân
tộc rất thấp, 51% dân số từ 15 tuổi trở lên chưa biết chữ ảnh hưởng rất lớn tới việc tuyên
truyền đường lối chính sách và nâng cao mức sống.
Cơ cấu kinh tế với ngành sản xuất nông lâm nghiệp chiếm đại đa số 78,35%; tiểu thủ
công nghiệp và xây dựng 6,38%; dịch vụ thương mại 15,27%. Ngoài nông nghiệp truyền
thống là trồng trọt, chăn nuôi manh mún tại xã còn có một số ngành thủ công như đóng gạch,
rèn nông cụ… Cơ sở vật chất, hạ tầng của xã còn yếu kém, thiếu thốn.
2.2. Khái quát thực trạng thu nhập các hộ gia đình Mường Giôn
Nguồn thu nhập của người dân trong xã Mường Giôn chủ yếu là bằng các sản phẩm
lúa, hoa màu (ngô, sắn một vụ/năm), chăn nuôi (trâu, bò, dê, gà, vịt). Mức thu nhập được đo
bằng sản lượng so với giá cả thị trường, nên các số liệu về thu nhập được quy đổi ra theo giá
thực tế năm 2014.
Mường Giôn là một xã nghèo, sự phân hóa về mức tổng thu nhập của các hộ gia đình
tính theo đơn vị năm có cơ cấu như sau:
Dưới 4 triệu đồng/năm: 9%
4 7,3 triệu đồng/năm: 21%
7,3 10 triệu đồng/năm: 44,7%
10 20 triệu đồng/năm: 16,7%
Trên 20 triệu đồng/năm: 8,6%
Căn cứ vào kết quả này, có thể phân chia các hộ thành các nhóm: rất nghèo, nghèo,
trung bình và khá, giàu.
Bảng 1. Số hộ theo cấu phân loại thu nhập
Loại hộ
Số hộ
Hộ rất nghèo (dưới 4 triệu đồng/năm)
179
Hộ nghèo (4 – 7,3 triệu đồng/năm)
418
Hộ trung bình, khá (7,3 – 20 triệu đồng/năm)
1.223
Hộ giàu (Trên 20 triệu đồng/năm)
171
[3 tác giả điều tra, tính toán]
Theo số liệu của Tổng cục thống kê, chuẩn nghèo năm 2014 đối với khu vực nông thôn
là các hộ có thu nhập dưới 605 nghìn đồng/tháng (tương đương với 7.260 nghìn đồng/năm).
Do đó, vẫn gần 1/3 số hộ trong xã là hộ nghèo. Đặc biệt, 9% số hộ thu nhập dưới 4 triệu
đồng/năm thuộc vào diện rất nghèo.
Mức tổng thu nhập trên được tính theo đơn vị hộ gia đình. Quy mô hộ gia đình lớn với
đông nhân khẩu, trung bình mỗi hộ có trên 5 người. Vì vậy, mức thu nhập khi tính theo đầu
20