Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh CHƯƠNG MỞ ĐẦU ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH I. Đối tượng nghiên cứu 1. Khái niệm tư tưởng và tư tưởng Hồ Chí Minh a. Khái niệm tư tưởng ­ Theo nghĩa phổ thông nhất Tư tưởng là suy nghĩ, ý nghĩ. ­ Trong cụm từ "Tư tưởng Hồ Chí Minh”, tư tưởng có nghĩa là một hệ thống những quan điểm, quan niệm, luận điểm được xây dựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan và phương pháp luận) nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dân tộc, được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo hoạt động thực tiễn, cải tạo hiện thực. Nhà tư tưởng, theo Lênin: Một người xứng đáng là nhà tư tưởng khi nào biết giải quyết trước người khác tất cả những vấn đề chính trị ­ sách lược, các vấn đề về tổ chức, về những yếutốvậtchấtcủaphongtràokhôngphảimộtcáchtựphát. b. Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh ­Tư tưởng HồChíMinhcómộtquá trìnhhình thànhvàpháttriểntừ rấtsớm,từ thờiniênthiếu củaNgười,trảiquanhiềugiaiđoạn,gắnvớiviệcnghiêncứulýluậnvàhoạtđộngthựctiễn,đếnkhi Ngườivĩnhbiệtchúngta. ­ĐảngtanhậnthứcvềtưtưởngHồChíMinhphảitrảiquacảmộtquátrình. + Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (6­1991), Đảng khẳng định: Đảng lấy chủ nghĩa Mác­ Lênin làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động."Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác­ Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta và trong thực tế, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành một tài sản tinh thần quý báu của Đảng và của dân tộc" + Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX:"Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa; là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác­ Lênin vào điểu kiện cụ thể nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người". Trong định nghĩa này, Đảng ta đã làm rõ: Một là, bản chất cách mạng, khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh: Đó là hệ thống các quan điểm lý luận, phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam. Hai là, nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh: Chủ nghĩa Mác­ Lênin; giá trị văn hóa dân tộc; tinh hoa văn hoá nhân loại. Ba là, nội dung cơ bản nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh: những vấn đề liên quan trực tiếp đến cách mạng Việt Nam. Bốn là, giá trị, ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh: Soi đường thắng lợi cho cách mạng Việt Nam; tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc. ­ Hiện nay có nhiều cách tiếp cận khác nhau về hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, tuy nhiên, chúng ta chủ yếu tiếp cận theo phương diện: Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm về cách mạng Việt Nam, bao gồm: Tư tưởng về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc; về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; về Đảng cộng sản Việt Nam; về đại đoàn kết dân tộc; về dân chủ, nhà nước của dân, do dân, vì dân; về văn hoá, đạo đức... 2. Đối tượng và nhiệm vụ của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh a. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng của môn học này là bản thân hệ thống các quan điểm, lý luận được thể hiện trong toàn bộ di sản Hồ Chí Minh, và quá trình vận động, hiện thực hoá các quan điểm, lý luận đó trong thực tiễn cách mạng Việt Nam. b. Nhiệm vụ nghiên cứu Bộ môn có nhiệm vụ đi sâu nghiên cứu làm rõ: ­ Các giai đoạn hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh ­ Nội dung, bản chất cách mạng, khoa học, đặc điểm của các quan điểm trong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh. ­ Vai trò nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam. ­ Quá trình quán triệt, vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh qua các giai đoạn cách mạng của Đảng và Nhà nước ta. ­ Các giá trị tư tưởng lý luận của Hồ Chí Minh đối với kho tàng tư tưởng, lý luận cách mạng thế giới của thời đại. 3. Mối quan hệ môn học này với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin và môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam a. Mối quan hệ của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác­ Lênin Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng Mác­ Lênin, là sự vận động và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác­ Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Vì vậy, giữa chúng có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ, thống nhất. b. Mối quan hệ của môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh với môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam Trong quan hệ với bộ môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ phận tư tưởng của Đảng, nhưng với tư cách là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng, là cơ sở khoa học cùng với chủ nghĩa Mác­ Lênin để xây dựng đường lối, chiến lược sách lược cách mạng đúng đắn. Như vậy 2 môn học gắn bó chặt chẽ với môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. II. Phương pháp nghiên cứu 1. Cơ sở phương pháp luận Phương pháp luận là lý luận về các phương pháp nhận thức và cải tạo thực tiễn. Là khoa học về phương pháp, phương pháp luận biểu hiện ra như một hệ thống chặt chẽ các quan điểm, các nguyên lý chỉ đạo việc tìm kiếm, xây dựng, lựa chọn và vận dụng các phương pháp nhận thức và cải tạo thực tiễn. Nghiên cứu, giảng dạy, học tập bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh phải trên cơ sở thế giới quan, phương pháp luận khoa học chủ nghĩa Mác­ Lênin và bản thân các quan điểm có giá trị phương pháp luận của Hồ Chí Minh. Trong đó, các nguyên lý triết học Mác­ Lênin với tư cách là phương pháp luận chung của các ngành khoa học cần phải được quán triệt thật sự, thấu đáo trong nghiên cứu bộ môn này. Dưới đây là một số nguyên tắc phương pháp luận trong nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh. a. Bảo đảm sự thống nhất nguyên tắc tính Đảng và tính khoa học. b. Quan điểm thực tiễn và nguyên tắc lý luận gắn liền với thực tiễn. c. Quan điểm lịch sử­ cụ thể. d. Quan điểm toàn diện và hệ thống. e. Quan điểm kế thừa và phát triển f. Kết hợp nghiên cứu các tác phẩm với thực tiễn chỉ đạo cách mạng của Hồ Chí Minh 2. Các phương pháp cụ thể 2 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh Với ý nghĩa chung nhất, phương pháp được hiểu là cách thức đề cập tới hiện thực, cách thức nghiên cứu các hiện tượng của tự nhiên và của xã hội. Phương pháp là hệ thống các nguyên tắc điểu chỉnh nhận thức và hoạt động cải tạo thực tiễn xuất phát từ các quy luật vận động của khách thể được nhận thức. Giữa phương pháp nghiên cứu và nội dung nghiên cứu có mối liên hệ biện chứng và chi phối lẫn nhau; phương pháp phải dựa trên cơ sở vận động của bản thân nội dung; nội dung nào phương pháp ấy. Vì vậy, ngoài các nguyên tắc phương pháp luận chung, với một nội dung cụ thể cần phải vận dụng một phương pháp nghiên cứu cụ thể phù hợp. Trong đó, việc vận dụng phương pháp lịch sử (nghiên cứu sự vật và hiện tượng theo trình tự thời gian, quá trình diễn biến đi từ phát sinh, phát triển đến hệ quả của nó) và phương pháp lôgic (nghiên cứu một cách tổng quát nhằm tìm ra cái bản chất vốn có của sự vật, hiện tượng và khái quát thành lý luận) là hết sức cần thiết trong nghiên cứu, giảng dạy, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh. Vận dụng phương pháp liên ngành khoa học xã hội­ nhân văn, lý luận chính trị để nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong nghiên cứu hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay, các phương pháp cụ thể thường được áp dụng có kết quả là: Phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, thống kê trắc lượng, văn học, điều tra điền dã, phỏng vấn nhân chứng lịch sử v.v…Mỗi phương pháp này khi vận dụng vào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh có những đặc điểm riêng và đặt ra các yêu cầu khác nhau. Việc vận dụng các phương pháp và kết hợp các phương pháp cụ thể phải căn cứ vào nội dung nghiên cứu. III. Ý nghĩa của việc học tập môn học đối với sinh viên 1. Nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp công tác 2.Bồidưỡngphẩmchấtđạođứccáchmạngvàrènluyệnbảnlĩnhchínhtrị Chương I CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH I. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh 1. Cơ sở khách quan TưtưởngHồChíMinhlàsảnphẩmtấtyếucủacáchmạngViệtNam,rađờitrongnhữngđiềukiện cụthểcủadântộcvàthờiđạimàNgườiđãsốngvàhoạtđộng. a. Bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh ­ Bốicảnh lịch sử Việt Namcuốithế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Hồ Chí Minh sinh ravà lớn lên tronghoàncảnhđấtnướcvàthếgiớicónhiềubiếnđộng: + Trong nước TriềuNguyễnđãtừngbướckhuấtphụctrướccuộcxâmlượccủaTưBảnPháp. Các phong trào yêu nước nổ ra rầm rộ nhưng đều thất bại: Phong trào Cần Vương của Tôn Thất Thuyết đã chấm dứt con đường cứu nước theo hệ tư tưởng phong kiến. Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh cũng không có hiệu quả. Như vậy, con đường cách mạng Việt Nam đang chìm vào bóng đêm, không có đường ra, đòi hỏi phải có một con đường mới. + Bối cảnh quốc tế Lịch sử thế giới lúc này cũng đang có những chuyển biến to lớn. 3 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh Chủ nghĩa Tư Bản từ giai đoạn tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn độc quyền đã xác lập quyền thống trị của chúng trên phạm vi toàn thế giới. Tại các nước thuộc địa ở Châu Á, Châu Phi, và khu vực Mĩ­ Latinh tồn tại hai thể chế chính trị: Thuộc địa nửa phong kiến. Do vậy, ở các nước này, bên cạnh các giai cấp cơ bản trước kia, đã xuất hiện các giai cấp, tầng lớp xã hội mới, trong đó có công nhân và tư sản. Phong trào công nhân phát triển mạnh mẽ ở các nước chính quốc và thuộc địa, đỉnh cao là Cách mạng tháng Mười Nga 1917. Cách mạng tháng Mười đã lật đổ nhà nước tư sản, thiết lập chính quyền Xô Viết, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử loài người. Nó đã nêu một tấm gương sáng về sự giải phóng các dân tộc bị áp bức, mở ra trước mắt họ thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc. Sự ra đời của Quốc tế III (3­ 1919) đã kết nối phong trào đấu tranh của công nhân các nước tư sản phương Tây và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa phương Đông trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc. b.Những tiền đề tư tưởng ­ lý luận ­ Giá trị truyền thống dân tộc. Lịch sử dựng nước và giữ nước lâu đời đã hình thành nên những giá trị truyền thống hết sức đặc sắc và cao quý của dân tộc Việt Nam, trở thành tiền đề tư tưởng­ lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là truyền thống yêu nước, tinh thần tương thân tương ái, bất khuất...Chính sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước đã thúc giục Người ra đi tìm đường cứu nước. ­Tinh hoa văn hóa nhân loại. Kết hợp các giá trị truyền thống của văn hóa phương Đông với các thành tựu hiện đại của văn minh phương Tây­ đó chính là nét đặc sắc trong quá trình hình thành nhân cách và văn hóa Hồ Chí Minh. + Đối với văn hóa phương Đông. Người tiếp thu những mặt tích cực của Nho giáo. Đó là các triết lý hành động, tư tưởng nhập thế, hành đạo, giúp đời... Với Phật giáo, Người tiếp thu và chịu ảnh hưởng sâu sắc các tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ, cứu nạn...Người lại tiếp tục tìm hiểu chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn, nhằm tìm hiểu trong đó những điều thích hợp với điều kiện của nước ta. + Đối với văn hóa phương Tây, Người nghiên cứu tiếp thu ảnh hưởng của nền văn hóa dân chủ và cách mạng phương Tây. Người trực tiếp đọc và tiếp thu các tư tưởng về tự do, bình đẳng qua các tác phẩm của các nhà khai sáng Pháp: Vonte, Rutxo, Môngtétxkiơ. Người tiếp thu các giá trị của bản tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của đại cách mạng Pháp, các giá trị về quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của Tuyên ngôn độc lập ở Mỹ năm 1776. ­ Chủ nghĩa Mác­ Lênin Chủ nghĩa Mác­ Lênin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh. Việc tiếp thu chủ nghĩa Mác­ Lênin ở Hồ Chí Minh diễn ra trên nền tảng của những tri thức văn hóa tinh túy được chắt lọc, hấp thụ và một vốn chính trị, vốn hiểu biết phong phú, được tích lũy qua thực tiễn hoạt động đấu tranh vì mục tiêu cứu nước và giải phóng dân tộc. Quá trình đến với chủ nghĩa Mác của Người diễn ra một cách chân thành và giản dị, từ thấp đến cao. Người viết: Lúc đầu chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế ba. 4 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh Thế giới quan và phương pháp luận Mác­ Lênin đã giúp Người tổng kết kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn để tìm ra con đường cứu nước. Người nói: trong cuộc đấu tranh, vừa nghiên cứu lý luận Mác­ Lênin, vừa làm công tác thực tế, dần dần tôi hiểu được rằng, chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhân thế giới. Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin. 2. Nhân tố chủ quan. ­ Khả năng tư duy và trí tuệ Hồ Chí Minh. ­ Phẩm chất đạo đức và năng lực hoạt động thực tiễn. Người có tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, cộng với đầu óc phê phán tinh tường, sáng suốt trong việc nhận xét, đánh giá các sự vật, hiện tượng xung quanh. Bản lĩnh kiên định, luôn tin vào nhân dân, khiêm tốn, ham học hỏi, nhạy bén với cái mới... Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm tổng hòa của những điều kiện khách quan và chủ quan, của truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Cùng với thực tiễn dân tộc và thời đại được Hồ Chí Minh tổng kết, chuyển hóa sắc sảo, tinh tế với một phương pháp khoa học, biện chứng, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành tư tưởng Việt Nam hiện đại. II. Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh 1. Thời kỳ trước năm 1911 : Hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cứu nước HồChí Minh(lúcnhỏtên là NguyễnSinh Cung,sau đólà NguyễnTấtThành) sinh ngày19­ 5­ 1890trongmộtgiađìnhnhàNhoyêunước. ChalàcụPhóbảngNguyễnSinhSắc,mộtnhàNhocấptiến,cólòngyêunướcthươngdânsâu sắc. MẹlàbàHoàngThịLoan,nhânhậu,đảmđang,sốngchanhòavớimọingười. ChịgáilàNguyễnThịThanh(NguyễnThịBạchLiên).AnhtrailàNguyễnSinhKhiêm(Nguyễn TấtĐạt)cólòngyêunước,thươngnòi. NghệTĩnhlàvùngđấtvừagiàutruyềnthốngvănhóa,vừagiàutruyềnthốnglaođộng,đấutranh chống ngoại xâm... Nơi sản sinh ra biết bao anh hùng nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam như Mai Thúc Loan, Nguyễn Biểu, Đặng Dung, các lãnh tụ yêu nước thời cận đại như Phan Đình Phùng, PhanBộiChâu... Phát huy truyển thống bất khuất của dân tộc, truyền thống tốt đẹp của gia đình, quê hương, với sự nhạy cảm đặc biệt về chính trị, Hồ Chí Minh đã sớm nhận ra hạn chế của những người đi trước. Người nhận ra rằng không thể cứu nước theo con đường của Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Hoàng Hoa Thám... Người từ chối Đông Du, phê phán hành động cầu viện Nhật Bản... Nguyễn Ái Quốc đã tự tìm cho mình một hướng đi mới: phải tìm hiểu cho rõ bản chất của những từ Tự do, Bình đẳng, Bác ái của nước cộng hòa Pháp, Phải "...ra nước ngoài, xem nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm thế nào...", sẽ trở về giúp đồng bào mình. 2. Thờikỳ1911­1920 :Tìmthấyconđườngcứunước,giảiphóngdântộc ­ Mùa hè năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời Tổ quốc sang phương Tây tìm đường cứu nước. Đó là việc làm mới mẻ chưa có tiền lệ. ­ Năm 1920 Người đọc được bản Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lênin. Luận cương đó giải đáp cho dân tộc và tự do cho đồng bào, nó đáp ứng những suy nghĩ, tình cảm, hoài bão được ấp ủ bấy lâu nay ở Người. ­ Với việc biểu quyết tán thành Đệ tam Quốc tế (Quốc tế III), tham gia thành Đảng cộng sản Pháp (12­ 1920), trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên, điều đó đánh dấu bước chuyển biến về chất trong tư tưởng Nguyễn Ái Quốc, từ chủ nghĩa yêu nước đến 5 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh với chủ nghĩa Lênin, từ giác ngộ dân tộc đến giác ngộ giai cấp, từ người yêu nước trở thành người cộng sản. ­ Việc xác định con đường đúng đắn để giải phóng dân tộc là công lao to lớn đầu tiên của Nguyễn Ái Quốc, trong thực tế, Người đã gắn phong trào cách mạng Việt Nam với phong trào công nhân quốc tế, đưa nhân dân ta đi theo con đường mà chính Người đã trải qua, từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác­ Lênin. Đó là con đường giải phóng duy nhất mà cách mạng tháng Mười Nga đã mở ra cho nhân dân lao động và tất cả các dân tộc bị áp bức trên thế giới. 3. Thờikỳ1921­1930 :HìnhthànhtưtưởngcơbảnvềcáchmạngViệt Tronggiaiđoạntừnăm1921đếnnăm1930,cónhữnghoạtđộngthựctiễnvàlýluậnhếtsứcphong phỳ,sôinổitrênđịabànnướcPháp(1921­1923),LiênXô(1923­1924),TrungQuốc(1924­1927),Thái Lan(1928­1929).TronggiaiđoạnnàytưtưởngHồChíMinhvềcách mạngViệtNamđãhìnhthành vềcơbản. Người viết nhiều bài báo tố cáo chủ nghĩa thực dân, đề cập đến quan hệ mật thiết giữa cách mạngthuộcđịavàcáchmạngvôsảnởChínhquốc,khẳngđịnhcáchmạnggiảiphóngdântộcthuộc địalàmộtbộphậncủacáchmạngvôsảnthếgiới. Các tác phẩm của Nguyễn Ái Quốc như: Bản án chế độ thực dân Pháp (1925), Đường cách mệnh (1927), Cương lĩnh đầu tiên của Đảng (1930). 4. Thời kỳ 1930­ 1945 : Vượt qua thử thách, kiên trì giữ vững lập trường cách mạng Vào cuối những năm 20, đầu những năm 30 của thế kỷ trước, Quốc tế cộng sản bị chi phối nặng bởi khuynh hướng tả. Khuynh hướng này đã trực tiếp tác động vào phong trào cách mạng Việt Nam. Biểu hiện rõ nhất là những quyết định được đưa ra trong Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành trung ương lâm thời của Đảng họp từ ngày 14 đến 31 tháng 10 năm 1930 tại Hương Cảng (Trung Quốc) theo chỉ đạo của Quốc tế cộng sản. Hội nghị cho rằng, Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930, vì chưa nhận thức đúng nên đặt tên Đảng sai và quyết định đổi tên Đảng thành Đảng Cộng sản Đông Dương; chỉ trích và phê phán đường lối của Nguyễn Ái Quốc đưa ra trong Chánh cương và Sách lược vắn tắt đã phạm những sai lầm chính trị rất nguy hiểm vì chỉ lo đến việc phản đế mà quên mất lợi ích giai cấp tranh đấu. Do đó, Ban Chấp hành trung ương đã ra nghị quyết thủ tiêu Chánh cương, Sách lược của Đảng và đưa vào các nghị quyết của Quốc tế cộng sản, chính sách và kế hoạch của Đảng "làm căn bổn mà chỉnh đốn nội bộ, làm cho Đảng Bôn­ sê­ vích hóa". Trên cơ sở xác định chính xác con đường cần phải đi của cách mạng Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc đã kiên trì bảo vệ quan điểm của mình về vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, về cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa và cách mạng vô sản, chống lại những biểu hiện tả khuynh và biệt phái trong Đảng. Thực tiễn đã chứng minh quan điểm của Người là đúng. Tháng 7 năm 1935, Đại hội VII Quốc tế cộng sản đã phê phán khuynh hướng "tả" trong phong trào cộng sản quốc tế, chủ trương mở rộng mặt trận dân tộc thống nhất vì hòa bình, chống chủ nghĩa phát xít. Đối với các nước thuộc địa và phụ thuộc, Đại hội bác bỏ luận điểm "tả khuynh" trước đây về chủ trương làm "cách mạng công nông", thành lập "chính phủ Xô Viết". Sự chuyển hướng đấu tranh của Quốc tế cộng sản đã chứng tỏ quan điểm của Nguyễn Ái Quốc về cách mạng Việt Nam, về Mặt trận dân tộc thống nhất, về việc tập trung mũi nhọn vào chống chủ nghĩa đế quốc là hoàn toàn đúng. Trên quan điểm đó, năm 1936, Đảng ta đã đề ra chính sách mới, phê phán những biểu hiện "tả" khuynh, cô độc, biệt phái trước đây. Như vậy là sau quá trình thực hành cách mạng, cọ xát với thực tiễn, vấn đề phân hóa kẻ thù, tranh thủ bạn đồng minh... đã trở lại với Chánh cương, Sách lược vắn tắt của Nguyễn Ái Quốc. Đó cũng là cơ sở để Đảng ta chuyển hướng đấu tranh trong thời kỳ 6 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh 1936­ 1939, thành lập Mặt trận nhân dân phản đế Đông Dương (từ tháng 3­ 1938 đổi thành Mặt trận dân chủ Đông Dương) và từ 1939 đặt vấn đề giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Trướckhivềnước(28­1­1941),trongthờigiancònhoạtđộngởnướcngoài,lãnhtụNguyễnÁi Quốcvẫnluônluôntheodõitìnhhìnhtrongnước,kịpthờicónhữngchỉđạođểcáchmạngViệtNam tiếptụctiếnlên.Ngườiviếttámđiểmxácđịnhđườnglối,chủtrươngchocáchmạngĐôngDương trongthờikỳ1936­1939.Khitìnhhìnhthếgiớicónhữngbiếnđộngmới,Ngườiđãchủđộngđềnghị Quốctếcộngsảnchovềnướchoạtđộng.Ngườiyêucầu"Đừngđểtôisốngquálâutrongtìnhtrạng khônghoạtđộngvànhưlàsốngởbêncạnh,ởngoàiĐảng". ĐượcQuốctếcộng sản chấp thuận, Nguyễn Ái Quốc từ Mát xơ cơ va về Trung Quốc (10­ 1938). Tại đây, Người đã có những chỉ đạo sát hợp gửi cho các đồng chí lãnh đạo trong nước. Ngày 28­ 1­ 1941, sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc trở về tổ quốc. Tại Hội nghị Trung ương lần thứ tám (từ 10 đến 19­ 5­ 1941) họp tại Pắc Bó (Cao Bằng) dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc, Ban Chấp hành trung ương Đảng cộng sản Đông Dương đã hoàn chỉnh việc chuyển hướng chiến lược của cách mạng Việt Nam. Hội nghị trung ương lần thứ tám đã đánh dấu sự thay đổi chiến lược đúng đắn, sáng tạo theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Những tư tưởng và đường lối được đưa ra và thông qua trong Hội nghị này có ý nghĩa quyết định chiều hướng phát triển của cách mạng giải phóng dân tộc ở nước ta, dẫn đến thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945. Trong bản Tuyên ngôn độc lập ngày 2­ 9­ 1945, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh các quyền cơ bản của các dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Bản tuyên ngôn nêu rõ: "Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do", "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do, độc lập và sự thật đã trở thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy". Tuyên ngôn độc lập là một văn kiện lịch sử có giá trị lớn, trong đó độc lâp, tự do gắn với phương hướng phát triển lên chủ nghĩa xã hội là tư tưởng chính trị cốt lõi. Thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945 với sự ra đời của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa là thắng lợi của chủ nghĩa Mác­ Lênin được vận dụng, phát triển ngày càng sát đúng với hoàn cảnh Việt Nam, là thắng lợi của tư tưởng: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội của Hồ Chí Minh. 5. Thời kỳ 1945­ 1969 : Tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển, hoàn thiện Mới giành chính quyền chưa được bao lâu, thực dân Pháp đã lăm le quay lại xâm lược nước ta. Ngày 23­ 9­ 1945, chúng núp sau quân đội Anh gây hấn ở Nam Bộ. Ở miền Bắc, hơn 20 vạn quân Tưởng kéo vào hòng thực hiện âm mưu tiêu diệt Đảng ta, bóp chết nước Việt Nam dân chủ cộng hòa non trẻ. Đứng trước tình hình đó, Hồ Chí Minh chủ trương củng cố chính quyền non trẻ, đẩy lùi giặc đói, giặc dốt, khắc phục nạn tài chính thiếu hụt. Về đối ngoại, Người thực hiện: thêm bạn bớt thù, "dĩ bất biến, ứng vạn biến", tranh thủ thời gian để chuẩn bị thế và lực cho kháng chiến lâu dài. Ngày 19 ­ 12 ­ 1946, Người phát động cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp. Từ đây, Người là linh hồn của cuộc kháng chiến. Người đề ra đường lối vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, thực hiện kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh. Người đặc biệt chăm lo xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng cán bộ, đấu tranh chống tệ quan liêu, mệnh lệnh, xây dựng đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, phát động phong trào thi đua ái quốc. Năm 1951, do yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng để đẩy mạnh kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn, Trung ương Đảng và Hồ Chủ Tịch đã triệu tập Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, đưa Đảng ra hoạt động công khai với tên Đảng lao động Việt Nam. Đại hội đã chủ trương thành lập Đảng riêng ở Lào, Cămpuchia, kịp thời lãnh 7 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh đạo các nhiệm vụ cách mạng ở mỗi nước. Đại hội cũng thông qua cương lĩnh và Điều lệ mới của Đảng, đề ra chủ trương, đường lối đúng đắn, giải quyết tốt mối quan hệ dân tộc và giai cấp, nhằm động viên toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ đến thắng lợi hoàn toàn. Năm 1954, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Hồ Chủ Tịch cuộc kháng chiến chốngthựcdânPhápxâmlược củanhândân tađãkếtthúcthắnglợi. Sau hiệp định Giơnevơ, miền Bắc hoàn toàn giải phóng nhưng đất nước vẫn bị chia cắt bởi âmmưugâychiến vàxâmlượccủađế quốcMỹvà bèlũtay sai. Đứng trước yêu cầu đổi mới của sự nghiệp cách mạng, Hồ Chí Minh cùng với Trung ương Đảng đã sớm xác định kẻ thù chính của nhân dân Việt Nam, đề ra cho mỗi miền Nam, miền Bắc Việt Nam một nhiệm vụ chiến lược khác nhau, xếp cách mạng miền Bắc vào phạm trù cách mạng xã hội chủ nghĩa, còn cách mạng miền Nam thuộc phạm trù cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân; cáchmạngxãhộichủnghĩaởmiềnBắcgiữvaitròquyết địnhđốivớisựpháttriểncủatoànbộcáchmạngViệtNam,đốivớisựnghiệpthốngnhấtnướcnhà, còncáchmạngmiềnNamgiữvịtríquantrọng,cótácdụngquyếtđịnhtrựctiếpnhấtđốivớisựnghiệp giảiphóngmiềnNam,thựchiệnhòabình,thốngnhấtTổquốchoànthànhnhiệmvụcáchmạngdântộc dânchủnhândântrongcảnước. Xuấtpháttừthựctiễn,trongsuốtquátrìnhlãnhđạocáchmạngnướcta,tưtưởngHồChíMinhvề nhiềuvấnđềđãtiếptụcđượcpháttriểnvàhoànthiện,hợpthànhmộthệthốngnhữngquanđiểmlý luậnvềcáchmạngViệtNam.Đólà:Tưtưởngvềchủnghĩaxãhộivàconđườngquáđộlênchủnghĩa xãhội;tưtưởngvềnhànướccủadân,dodân,vìdân;tưtưởngvàchiếnlượcvềconngười;tưtưởng vềĐảngcộngsảnvàxâydựngĐảngvớitưcáchlàđảngcầmquyền.v.v. III.GiátrịtưtưởngHồChíMinh 1.TưtưởngHồChíMinhsoisángconđườnggiảiphóngvàpháttriểndântộc a.TàisảntinhthầnvôgiácủadântộcViệtNam b.NềntảngtưtưởngvàkimchỉnamchohànhđộngcủacáchmạngViệtNam 2.TưtưởngHồChíMinhđốivớisựpháttriểnthếgiới a.Phảnánhkhátvọngthờiđại b.Tìmracácgiảiphápđấutranhgiảiphóngcholoàingười c.Cổ vũ các dân tộc đấu tranh vì những mục tiêu cao cả. Chương II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc 1. Vấn đề dân tộc thuộc địa. a. Thực chất của vấn đề dân tộc thuộc địa ­ Đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, giải phóng dân tộc. Hồ Chí Minh không bàn về vấn đề dân tộc nói chung. Xuất phát từ nhu cầu khách quan của dân tộc Việt Nam, đặc điểm của thời đại, Người vạch ra thực chất của vấn đề dân tộc ở thuộc địa là vấn đề đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, xóa bỏ ách thống trị, áp bức, bóc lột của nước ngoài, giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc, thực hiện quyền dân tộc tự quyết, thành lập Nhà nước dân tộc độc lập. Hồ Chí Minh viết nhiều tác phẩm như: Tâm địa thực dân, Bình đẳng, Vực thẳm thuộc địa, Công cuộc khai hóa chết người…, tố cáo chủ nghĩa thực dân, vạch trần cái gọi là "khai hóa văn minh” của chúng. Người chỉ ra sự đối kháng giữa các dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa đế quốc thực dân là mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa, đó là mâu thuẫn không thể điều hòa được. 8 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh Người tập trung bàn về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đấu tranh giải phóng dân tộc ở thuộc địa. ­ Lựa chọn con đường phát triển của dân tộc. Từ thực tiễn phong trào cứu nước của ông cha và lịch sử nhân loại, Hồ Chí Minh khẳng định phương hướng phát triển của dân tộc trong bối cảnh thời đại mới là: Chủ nghĩa xã hội. Từ một nước thuộc địa đi lên chủ nghĩa xã hội phải trải qua nhiều giai đoạn chiến lược khác nhau. Trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh viết: "Làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản". Con đường đó kết hợp trong đó cả nội dung dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội; xét về thực chất đó chính là con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đi tới xã hội cộng sản là phương hướng phát triển lâu dài. Nó quy định vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản, đoàn kết mọi lực lượng dân tộc, tiến hành các cuộc cách mạng chống đế quốc và chống phong kiến cho triệt để. Con đường đó phù hợp với hoàn cảnh cụ thể ở thuộc địa. Đó cũng là nét độc đáo, khác biệt với con đường phát triển của các dân tộc đã phát triển lên chủ nghĩa tư bản ở phương Tây. b. Độc lập dân tộc ­ nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa ­ Cách tiếp cận từ quyền con người Hồ Chí Minh hết sức trân trọng quyền con người. Người đã tìm hiểu về quyền con người được nêu trong Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ, Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền 1791 của cách mạng Pháp, như quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Người khẳng định: "Đó là những lẽ phải không ai cãi được”. Từ quyền con người, Hồ Chí Minh đã khái quát và nâng cao thành quyền dân tộc: "Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”. ­ Nội dung của độc lập dân tộc. Độc lập, tự do là khát vọng lớn nhất của các dân tộc thuộc địa. Hồ Chí Minh nói: "Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn; đấy là tất cả những điều tôi hiểu”. 1919 Nguyễn Ái Quốc gửi tới hội nghị Véc­ xây bản Yêu sách gồm 8 điểm, đòi các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân. Đầu năm 1930, Người soạn thảo Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng với tư tưởng cốt lõi là độc lập, tự do cho dân tộc. 5­ 1941, Người chủ trì Hội nghị lần thứ VIII của Ban chấp hành trung ương Đảng, viết thư Kính cáo đồng bào, chỉ rõ: "Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy”. Người chỉ đạo thành lập Việt Nam độc lập đồng minh, ra báo Việt Nam độc lập. 8­ 1945, Người nói: "Dù phải hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập”. Cách mạng tháng Tám thành công, Người thay mặt Chính phủ Lâm thời đọc tuyên ngôn độc lập, khẳng định trước toàn thế giới: "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đó thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải đệ giữ vững quyền tự do độc lập ấy”. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Người ra lời kêu gọi "Không, chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”. Cuộc kháng chiến chống Mỹ, Người nêu cao chân lý lớn nhất của thời đại: "Không có gì quý hơn độc lập tự do”. 9 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh Độc lập tự do là mục tiêu chiến đấu, là nguồn sức mạnh làm nên chiến thắng của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX, một tư tưởng lớn trong thời đại giải phóng dân tộc. c. Chủ nghĩa dân tộc – một động lực lớn của đất nước Khi chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, các cường quốc phương Tây ra sức tiến hành chiến tranh xâm lược thuộc địa, thiết lập ách thống trị của chủ nghĩa thực dân với những chính sách tàn bạo. Cùng với sự kết án chủ nghĩa thực dân và cổ vũ các dân tộc thuộc địa vùng dậy đấu tranh, Hồ Chí Minh khẳng định: Đối với các dân tộc thuộc địa ở phương Đông, "chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước". Người kiến nghị về Cương lĩnh hành động của Quốc tế cộng sản là: "phát động chủ nghĩa dân tộc bản xứ nhân danh Quốc tế cộng sản… Khi chủ nghĩa dân tộc của họ thắng lợi… nhất định chủ nghĩa dân tộc ây sẽ biến thành chủ nghĩa Quốc tế”. Người thấy rõ sức mạnh của chủ nghĩa dân tộc với tư cách là chủ nghĩa yêu nước chân chính của các dân tộc thuộc địa. Đó là sức mạnh chiến đấu và thắng lợi trước bất cứ thế lực ngoại xâm nào. Chủ nghĩa dân tộc chân chính là một bộ phận của tinh thần quốc tế, khác hẳn tinh thần "vị quốc” của bọn đế quốc phản động. Xuất phát từ sự phân tích quan hệ giai cấp trong xã hội thuộc địa, từ truyền thống dân tộc Việt Nam, Người đã đánh giá cao sức mạnh của chủ nghĩa dân tộc mà những người cộng sản phải nắm lấy và phát huy, và Người cho đó là "một chính sách mang tính hiện thực tuyệt vời". 2. Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp a. Vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có quan hệ chặt chẽ với nhau Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề dân tộc, đề cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước nhưng Người luôn đứng trên quan điểm giai cấp để nhận thức và giải quyết vấn đề dân tộc. Người khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân và quyền lãnh đạo duy nhất của Đảng cộng sản trong quá trình cách mạng Việt Nam; chủ trương đại đoàn kết dân tộc rộng rãi trên nền tảng liên minh công nông trí, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản; sử dụng bạo lực cách mạng của quần chúng để chống lại bạo lực phản cách mạng của kẻ thù; thiết lập chính quyền nhà nước của nhân dân, do dân; gắn mục tiêu độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội. b. Giải phóng dân tộc là vấn đề trên hết, trước hết, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Khácvớicácconđườngcứunướccủachaông,gắnđộclậpdântộcvớichủnghĩaphongkiến(cuối thếkỷXIX),hoặcchủnghĩaTưBản(đầuthếkỷXX),conđườngcứunướccủaHồChíMinhlàđộclập dântộcgắnliềnvớiphươnghướngCNXH. Năm1960,Ngườinóirõ:ChỉcóCNXH,chủnghĩacộngsảnmớigiảiphóngđượccácdântộcbịáp bứcvànhữngngườilaođộngtrênthếgiớikhỏiáchnôlệ. Tư tưởng Hồ Chí Minh vừa phản ánh quy luật khách quan của sự nghiệp giải phóng dân tộc trong thời đại chủ nghĩa đế quốc, vừa phản ánh quan hệ khăng khít giữa mục tiêu giải phóng dân tộc với mục tiêu giải phóng giai cấp và giải phóng con người. Chỉ có xóa bỏ tận gốc tình trạng áp bức bóc lột, thiết lập một nhà nước của dân do dân, vì dân, mới bảo đảm cho người lao động có quyền làm chủ, mới thực hiện được sự phát triển hài hòa giữa cá nhân và xã hội, giữa độc lập dân tộc với hạnh phúc của con người. Người khẳng định: yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu CNXH, vì có tiến lên CNXH thì nhân dân mình mới ngày một no ấm thêm, Tổ quốc mỗi ngày một giàu mạnh thêm. c. Giải phóng dân tộc tạo tiền đề giải phóng giai cấp Hồ Chí Minh giải quyết vấn dân tộc theo quan điểm giai cấp, nhưng đồng thời đặt vấn đề giai cấp trong vấn đề dân tộc. Giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa 10 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh thực dân là điều kiện để giải phóng giai cấp. Vì thế, lợi ích của giai cấp phải phục tùng lợi ích của dân tộc. d.Giữ vững độc lập của dân tộc mình, đồng thời tôn trọng độc lập của các dân tộc khác Là một chiến sĩ quốc tế chân chính, Hồ Chí Minh không chỉ đấu tranh cho độc lập của dân tộc Việt Nam, mà còn đấu tranh cho độc lập của tất cả các dân tộc bị áp bức. Người nhiệt liệt ủng hộ cuộc kháng chiến chống Nhật cứu nước của nhân dân Trung Quốc, các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ xâm lược của nhân dân Lào và Cămpuchia, đề ra khẩu hiệu: giúp bạn là tự giúp mình và chủ trương phải bằng thắng lợi của cách mạng mỗi nước mà đóng góp vào thắng lợi chung của cách mạng thế giới. Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc mang tính khoa học sâu sắc, thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa dân tộc và giai cấp, chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Đúng như Ph.Ănghen từng nói: Những tư tưởng dân tộc chân chính trong phong trào công nhân bao giờ cũng là những tư tưởng quốc tế chân chính. II.TƯTƯỞNGHỒCHÍMINHVỀCÁCHMẠNGGIẢIPHÓNGDÂNTỘC Hồ Chí Minh dùng một số khái niệm khác nhau, nhưng cùng chung nội hàm là cách mạng giải phóng dân tộc: dân tộc cách mệnh, dân tộc giải phóng, tư sản dân quyền cách mạng. 1. Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc a. Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng ở thuộc địa Hồ Chí Minh nhận thấy rõ sự phân hóa giai cấp ở các nước thuộc địa phương Đông không giống như ở các nước tư bản phương Tây. Các giai cấp ở thuộc địa có sự khác nhau ít nhiều, nhưng đều chung một số phận mất nước, giữa họ vẫn có sự tương đồng lớn: dù là địa chủ hay nông dân, họ đều chịu chung số phận là người nô lệ mất nước. + NếunhưmâuthuẫnchủyếuởcácnướctưbảnchủnghĩaphươngTâylàmâuthuẫngiữagiai cấpvôsảnvớigiaicấptưsản,thìmâuthuẫntrongxãhộithuộcđịaphươngĐônglàmâuthuẫngiữa dântộcbịápbứcvớichủnghĩathựcdân. + Đối tượng của cách mạng ở thuộc địa không phải là giai cấp tư sản bản xứ, cũng không phải là giai cấp địa chủ nói chung, mà là chủ nghĩa thực dân và tay sai phản động. + Cách mạng xã hội là lật đổ nền thống trị hiện có và thiết lập một chế độ xã hội mới. Cách mạng ở thuộc địa trước hết phải lật đổ ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, chứ chưa phải là cuộc cách mạng xóa bỏ sự tư hữu, sự bóc lột nói chung. + Hồ Chí Minh luôn phân biệt rõ bọn thực dân xâm lược với nhân dân các nước tư bản chủ nghĩa. + Yêu cầu bức thiết của nhân dân các nước thuộc địa là độc lập dân tộc. Trong phong trào cộng sản quốc tế, có quan điểm cho rằng: vấn đề cơ bản của cách mạng thuộc địa là vấn đề nông dân, và chủ trương nhấn mạnh vấn đề ruộng đất, nhấn mạnh đấu tranh giai cấp. Như vậy là không đúng. + Mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa là mâu thuẫn dân tộc quy định tính chất và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng ở thuộc địa là giải phóng dân tộc. Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng thuộc địa được Hồ Chí Minh thể hiện rõ trong các tác phẩm: Đường cách mệnh, Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo. b. Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc Cách mạng giải phóng dân tộc nhằm đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân. Mục tiêu cấp thiết của cách mạng ở thuộc địa chưa phải là quyền lợi riêng biệt của mỗi giai cấp, mà là quyền lợi chung của toàn dân tộc. Đó là những mục tiêu của chiến 11 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh lược đấu tranh dân tộc, phù hợp với xu thế của thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc, đáp ứng nguyện vọng độc lập, tự do của quần chúng nhân dân. Tuy nhiên, do những hạn chế trong nhận thức về thực tiễn của cách mạng thuộc địa, lại chịu ảnh hưởng của tư tưởng giáo điều, tả khuynh, nhấn mạnh một chiều đấu tranh giai cấp, Hội nghị lấn thứ nhất của Trung ương Đảng (10­ 1930) đã phê phán những quan điểm của Nguyễn Ái Quốc. Nhưng với bản lĩnh kiên cường, kiên quyết chống giáo điều, 5­ 1941, Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị lần thứ tám của Ban chấp hành trung ương Đảng, chủ trương thay đổi chiến lược, từ nhấn mạnh đấu tranh giai cấp, sang nhấn mạnh cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. Hội nghị khẳng định dứt khoát: Cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là một cuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết hai vấn đề: Phản đế và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp "dân tộc giải phóng", vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng. Hội nghị chủ trương tiếp tục tạm gác khẩu hiệu "cách mạng ruộng đất", chỉ chia lại công điền và ruộng đất "tịch thu của Việt gian phản quốc" cho dân cày nghèo, tức là ruộng đất đang nằm trong tay kẻ thù của dân tộc, chứ không phải là của giai cấp địa chủ nói chung, nhằm đánh lại kẻ thù của dân tộc cả về chính trị và kinh tế. Thắng lợi của cách mạng tháng Tám 1945, cũng như thắng lợi trong 30 năm chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945­ 1975 trước hết là thắng lợi của đường lối cách mạng giải phóng dân tộc đúng đắn và tư tưởng độc lập, tự do của Hồ Chí Minh. 2. Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản a. Bài học từ sự thất bại của các con đường cứu nước trước đó. Tất cả các phong trào cứu nước của ông cha, mặc dù đó diễn ra vô cùng anh dũng, với tinh thần: Người trước ngã, người sau đứng dậy, nhưng rốt cục đều bị thực dân Pháp dìm trong bể máu. Đất nước rơi vào tình hình đen tối tưởng như không có đường ra. Đó là tình trạng khủng hoảng về đường lối cứu nước ở Việt Nam đầu XX. Nó đặt yêu cầu bức thiết phải tìm một con đường cứu nước mới. Đoạn tuyệt với sự phát triển theo con đường của chủ nghĩa phong kiến, Hồ Chí Minh đến nhiều quốc gia và châu lục trên thế giới. b. Cách mạng Tư sản là không triệt để Trong khoảng 10 năm vượt qua các đại dương, đến với nhân loại cần lao đang đấu tranh ở nhiều chân lục và quốc gia trên thế giới, Nguyễn Ái Quốc đã kết hợp tìm hiểu lý luận và khảo sát thực tiễn, nhất là ở ba nước tư bản phát triển: Anh, Pháp, Mỹ. Người nhận thấy: "Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh chưa đến nơi. Tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa". Bởi lẽ đó, Người không đi theo con đường cách mạng tư sản. c. Con đường giải phóng dân tộc HồChíMinhthấyđượcCáchmạngthángMườikhôngchỉlàmộtcuộccáchmạngvôsản,màcòn là mộtcuộccáchmạnggiảiphóngdântộc.Nónêutấmgươngsángvềsựgiảiphóngcácdântộcthuộcđịa vàmởratrướcmắthọthờiđạicáchmạngchốngđếquốc,thờiđạigiảiphóngdântộc. Vượtquasựhạnchếvềtưtưởngcủacácsĩphuvàcủacácnhàcáchmạngcóxuhướngtưsảnđương thời, Hồ Chí Minh đã đến với học thuyết cách mạng của chủ nghĩa Mác­ Lênin và lựa chọn khuynh hướngchínhtrịvôsản.Ngườikhẳngđịnh:Muốncứunướcvàgiảiphóngdântộckhôngcóconđường nàokhácconđườngcáchmạngvôsản.ChỉcóCNXH,chủnghĩacộngsảnmớigiảiphóngđượccácdân tộcbịápbứcvànhữngngườilaođộngtrênthếgiớikhỏiáchnôlệ. 3. Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng cộng sản lãnh đạo 12 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh a. Cách mạng trước hết phải có Đảng Người phân tích: Phàm làm việc gì cũng vậy, bất kỳ lớn bộ, bất kỳ khó dễ, nếu không ra sức thì chắc không thành công. Việc giải phóng gông cùm nô lệ cho đồng bào, cho nhân loại là việc to tát, nên phải gắng sức. Việc gì khó cho mấy, quyết tâm làm thì làm chắc được, ít người làm không nổi, nhiều người đồng tâm hiệp lực mà làm thì phải nổi. Đời này làm chưa xong thì đời sau nối theo làm thì phải xong. Muốn làm cách mạng thì phải bền gan, đồng chí, đồng lòng và phải quyết tâm, lại phải biết cách làm thì làm mới xong. Nhưng muốn làm cách mệnh, trước hết phải làm cho dân giác ngộ, phải giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu. Cách mệnh phải hiểu phong triều thế giới, phải bày sách lược cho dân. Vậy nên sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có Đảng cách mệnh. Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Người khẳng định: "Trước hết phải có Đảng cách mệnh để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi. Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy". b. Đảng cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo duy nhất Đầunăm1930,NgườisánglậpĐảngcộngsảnViệtNam,mộtchínhđảngcủagiaicấpcôngnhân vàdântộcViệtNam,lấychủnghĩaMác­Lêninlàmcốt,cótổchứcchặtchẽ,kỷluậtnghiêmminhvà mậtthiếtliênlạcvớiquầnchúng. Theo Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam. Phát triển sáng tạo học thuyết Mác­ Lênin về Đảng cộng sản, Người cho rằng,Đảng cộngsảnViệtNamlà"Đảngcủagiaicấpvôsản"đồngthờilà"ĐảngcủadântộcViệtNam""Đảngcủa giaicấpcôngnhânvànhândânlaođộngnghĩalànhữngngườithợthuyền,dâncàyvàlaođộngtríóckiên quyếtnhất,hăngháinhất,trongsạchnhất,tậntâmtậnlựcphụcvụTổquốcvànhândân." Khi khẳng định Đảng cộng sản Việt Nam là đảng của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã nêu một luận điểm quan trọng, bổ sung thêm cho lý luận của chủ nghĩa Mác về Đảng cộng sản, định hướng cho việc xây dựng Đảng cộng sản Việt Nam thành một Đảng có sự gắn kết chặt chẽ với giai cấp công nhân, với nhân dân lao động và cả dân tộc trong mọi thời kỳ của cách mạng Việt Nam. Mọi người Việt Nam yêu nước, dù là đảng viên hay không, đều thật sự cảm nhận Đảng cộng sản Việt Nam là Đảng của Bác Hồ, là Đảng của mình, và đều gọi Đảng là Đảng ta. Ngay từ khi mới ra đời, Đảng do Hồ Chí Minh sáng lập đã quy tụ được lực lượng và sức mạnh của toàn bộ giai cấp công nhân và cả dân tộc Việt Nam. Đó là một đặc điểm và đồng thời là một ưu điểm của Đảng. Nhờ đó, ngay từ khi mới ra đời, Đảng đã nắm ngọn cờ lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam và trở thành nhân tố hàng đầu đảm bảo mọi thắng lợi của cách mạng. 4. Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc a. Cách mạng là sự nghiệp của dân chúng bị áp bức Năm 1924, Hồ Chí Minh đã nghĩ đến một cuộc khởi nghĩa vũ trang toàn dân. Người cho rằng: để có thể thắng lợi, một cuộc khởi nghĩa vũ trang ở Đông Dương... phải có tính chất một cuộc khởi nghĩa quần chúng chứ không phải một cuộc nổi loạn. Cuộc khởi nghĩa phải được chuẩn bị trong quần chúng. ­ Hồ Chí Minh phê phán việc lấy ám sát cá nhân và bạo động non làm phương thức hành động, "hoặc xúi dân bạo động mà không bày cách tổ chức, hoặc làm cho dân quen ỷ lại, mà quên tính tự cường". Người khẳng định "cách mệnh là việc chung chứ không phải việc một hai người". ­QuanđiểmlấydânlàmgốcxuyênsuốtquátrìnhchỉđạochiếntranhcủaNgười."Códânlàcótấtcả", "Dễtrămlầnkhôngdâncũngchịu,khóvạnlầndânliệucũngxong".KhicònhoạtđộngởnướcngoàiHồ 13 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh ChíMinhnói:"Đốivớitôi,câutrảlờiđãrõràng:trởvềnướcđivàoquầnchúng,thứctỉnhhọ,tổchứchọ, đoànkếthọ,huấnluyệnhọ,đưahọrađấutranhgiànhtựdo,độclập" ­ Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của quần chúng nhân dân trong khởi nghĩa vũ trang. Người coi sức mạnh vĩ đại và năng lực sáng tạo vô tân của quần chúng là then chốt bảo đảm thắng lợi. Người khẳng định: "Dân không mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống nổi", "phải dựa vào dân, dựa chắc vào dân thì kẻ địch không thể nào tiêu diệt được". b. Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc Hồ Chí Minh phân tích: dân tộc cách mệnh thì chưa phân giai cấp. Nghĩa là sĩ, nông, công, thương đều nhất trí chống lại cường quyền. Trong cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, Người xác định lực lượng cách mạng bao gôm cả dân tộc: Đảng phải tập hợp đại bộ phận giai cấp công nhân, tập hợp đại bộ phận nông dân và phải dựa vào hạng dân cày nghèo, lãnh đạo nông dân làm cách mạng ruộng đất; lôi kéo tiểu tư sản, trí thức, trung nông... đi vào phe vô sản giai cấp; đối với phú nông, trung tiểu địa chủ và tư bản Việt Nam mà chưa ra mặt phản cách mạng thì phải lợi dụng, ít hơn mới làm cho họ đứng trung lập. Bộ phận nào đó ra mặt phản cách mạng (như Đảng Lập hiến) thì phải đánh đổ. Trong lực lượng toàn dân tộc, Hồ Chí Minh hết sức nhấn mạnh vai trò động lực cách mạng của công nhân và nông dân. Vì giai cấp công nhân và nông dâncósốlượngđôngnhất, nêncósứcmạnhlớnnhất.Họlạibịápbứcbóclộtnặngnềnhất,nên"lòngcáchmệnhcàngbền,chícách mệnhcàngquyết""Côngnôngtaykhôngchânrồi,nếuthuathìchỉmấtmộtcỏikiếpkhổ,nếuđượcthì đượccảthếgiới,chonênhọgangóc",từđóNgườikhẳngđịnh:côngnônglàgốccáchmệnh.Khẳngđịnh vaitròđộnglựccáchmạngcủacôngnhânvànôngdânlàmộtvấnđềhếtsứcmớimẻsovớinhậnthức củanhữngnhàyêunướctrướcđó. HồChíMinhcũngkhôngcoinhẹkhảnăngthamgiasựnghiệpgiảiphóngdântộccủacácgiaicấpvà tầnglớpkhác.Ngườicoitiểutưsản,tưsảndântộcvàmộtbộphậngiaicấpđịachủlàbạnđồngminh củacáchmạng.Ngườichỉrõ:"họctrò,nhàbuônnhỏ,điềnchủnhỏcũngbịtưbảnápbức,songkhôngcực khổbằngcôngnông;bahạngấychỉlàbầubạncáchmệnhcủacôngnôngthôi" 5. Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc a.Cáchmạnggiảiphóngdântộccầnđượctiếnhànhchủđộng,sángtạo Khi CNTB chuyển sang giai đoạn độc quyền, nền kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, đặt ra yêu cầu bức thiết về thị trường. Đó là nguyên nhân sâu xa dẫn tới các cuộc chiến tranh xâm lược thuộc địa. Các nước thuộc địa trở thành một trong những nguồn sống của chủ nghĩa đế quốc. Nguyễn Ái Quốc khẳng định: "tất cả sinh lực của CNTB quốc tế đều lấy ở các xứ thuộc địa" "Nọc độc và sức sống của con rắn độc TBCN đang tập trung ở các thuộc địa". Trongcuộcđấutranhchốngchủnghĩađếquốc,chủnghĩathựcdân,cáchmạngthuộcđịacótầmquan trọngđặcbiệt.Nhândâncácdântộcthuộcđịacókhảnăngcáchmạngtolớn.TheoHồChiaMinh,phải "làmchocácdântộcthuộcđịa,từtrướcđếnnayvẫncáchbiệtnhau,hiểubiếtnhauhơnvàđoànkếtlạiđể đặtcơsởchomộtliênminhphươngĐôngtươnglai,khốiliênminhnàysẽlàmộttrongnhữngcáicánh củacáchmạngvôsản". Tạiphiênhọpthứ22ĐạihộiVcủaQuốctếcộngsản(1­7­1924),NguyễnÁiQuốc phêpháncác ĐảngcộngsảnởPháp,Anh,Bỉ,HàLan...chưathihànhchínhsáchthậttíchcựctrongvấnđềthuộcđịa, trongkhigiaicấptưsảncácnướcđóđólàmtấtcảđểkìmgiữcácdântộcbịchúngnôdịchtrongvòngáp bức. Ngườikhẳngđịnh,côngcuộcgiảiphóngnhândânthuộcđịachỉcóthểthựchiệnđượcbằngsựnỗlực tựgiảiphóng."Côngcuộcgiảiphónganhem(tứcnhândânthuộcđịa­TG),chỉcóthể thựchiệnđược bằngsựnỗlựccủabảnthânanhem". 14 Bài giảng học phần Tư Tưởng Hồ Chí Minh Ngườichủtrươngpháthuynỗlựcchủquancủadântộc,tránhtưtưởngbịđộngtrôngchờvàosựgiúp đỡbênngoài.Tháng8­1945,khithờicơcáchmạngxuấthiện,Ngườikêugọi:"Toànquốcđồngbàohãy đứngdậy,đemsứctamàgiảiphóngchota". b.Quanhệgiữacáchmạngthuộcđịavớicáchmạngvôsảnởchínhquốc Trong phong trào cộng sản Quốc tế đó từng tồn tại quan điểm xem thắng lợi của cách mạng thuộc địa phụ thuộc vào thắng lợi của cách mạng vô sản ở chính quốc. Quan điểm này, vô hình chung đã làm giảm tính chủ động, sáng tạo của các phong trào cách mạng ở thuộc địa. TheoHồChíMinh,giưãcáchmạnggiảiphóngdântộcởthuộcđịavàcáchmạngvôsảnởchínhquốc cómốiquanhệmậtthiếtvớinhau,tácđộngqualạilẫnnhautrongcuộcđấutranhchốngkẻthùchunglà chủnghĩađếquốc.Đólàmốiquanhệbìnhđẳngchứkhôngphảilàquanhệlệthuộc,hoặcquanhệchính ­phụ. Nhận thức đúng vai trò, vị trí chiến lược của cách mạng thuộc địa và sức mạnh dân tộc, Nguyến Ái Quốc cho rằng cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa để giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc. Đây là một luận điểm sáng tạo, có giá trị lý luận và thực tiễn to lớn. 6. Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng con đường cách mạng bạo lực a. Tính tất yếu của bạo lực cách mạng Các thế lực đế quốc sử dụng bạo lực để xâm lược và thống trị thuộc địa, đàn áp dó man các phong trào yêu nước. "Chế độ thực dân, tự bản thân nó đã là một hành động bạo lực của kẻ mạnh đối với kẻ yếu rồi". Chưa đánh bại được lực lượng và đè bẹp ý chí xâm lược của chúng thì chưa thể có thắng lợi hoàn toàn. Vì thế, con đường để giành và giữ độc lập dân tộc chỉ có thể là con đường cách mạng bạo lực. HồChíMinhđãvạchrõtínhtấtyếucủabạolựccáchmạng:Trongcuộcđấutranhgiankhổchốngkẻ thùcủagiaicấpvà củadântộc,cầndùngbạolựccáchmạngchốnglạibạolựcphảncáchmạng,giành lấychínhquyềnvàbảovệchínhquyền. Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác­ Lênin, coi sự nghiệp cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, Hồ Chí Minh cho rằng bạo lực cách mạng là bạo lực của quần chúng. Trong thời kỳ vận động giải phóng dân tộc 1940­ 1945, Người cùng với TW Đảng chỉ đạo xây dựng cơ sở của bạo lực cách mạng gồm hai lực lượng: lực lượng chính trị quần chúng và lực lượng vũ trang nhân dân. Theo đó, mặt trận Việt Minh được thành lập. Đó là nơi tập hợp, giác ngộ và rèn luyện lực lượng chính trị của quần chúng, một lực lượng cơ bản và giữ vai trò quyết định trong tổng khởi nghĩa vũ trang. Hình thức của bạo lực cách mạng bao gồm cả đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang, nhưng phải "tùy tình hình cụ thể mà quyết định những hình thức đấu tranh thích hợp, sử dụng đúng và khéo kết hợp các hình thức đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị để giành thắng lợi cho cách mạng". Trong chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang và đấu tranh vũ trang giữ vị trí quyết định trong việc tiêu diệt lực lượng quân sự địch, làm thất bại những âm mưu quân sự và chính trị của chúng. Nhưng đấu tranh vũ trang không tách biệt với đấu tranh chính trị. Theo Người, các đoàn thể cách mạng càng phát triển, quần chúng đấu tranh chính trị càng mạnh thì càng có cơ sở vững chắc để tổ chức lực lượng vũ trang và tiến hành đấu tranh vũ trang. b.Tưtưởngbạolựccáchmạnggắnbóhữucơvớitưtưởngnhânđạovàhòabình Tư tưởng Hồ Chí Minh về bạo lực cách mạng khác hẳn tư tưởng hiếu chiến của các thế lực đế quốc xâm lược. Xuất phát từ tỡnh yờu thương con người, quí trọng sinh mạng con người, Người luôn tranh thủ khả năng giành và giữ chính quyền ít đổ máu. Người tìm mọi cách ngăn chặn xung đột vũ trang, tận dụng mọi khả năng giải quyết xung đột bằng