Sdng Bo tàng Mĩ thut Vit Nam
trong dy hc Lch sửở trường trung hc phthông
HOÀNG THANH TÚ­ Trường Đi hc Giáo dc – ĐHQG Hà Ni
CHU NGC QUNH­ trường Đi hc Sưphm Hà Ni 2
Tóm tt: Bo tàng không chlà nơi lưu gibng chng lch sca mt quc
gia, dân tc mà còn là mt môi trường hc tp bích dành cho hc sinh. Các hin vt,
tranh nh…trưng bày ti bo tàng là minh chng sng đng góp phn giúp HS tìm
hiu, khám phá lch s.Mi bo tàng có ni dung trưng bày khác nhau nên có ưu thế
riêng trong vic dy và hc LS. Trong đó, Bo tàng Mthut Vit Nam là nơi trưng
bày, gii thiu các tác phm nghthut, hi ha tiêu biu ca dân tc. Trên cơ s
phân tích vai trò ca Bo tàng Mthut Vit Nam, kho sát thc trng sdng Bo
tàng này trong dy hc lch sử ở trường THPT, bài viết đxut nhng đnh hướng
cho vic sdng Bo tàng Mthut Vit Nam trong dy hc Lch sVit Nam t
ngun gc đến gia thế kXIX và kết qubước đu ca vic tiến hành thnghim
sưphm ti trường THPT Trung Giã (Sóc Sơn, Hà Ni).
Tkhoá: Bo tàng Mthut Vit Nam, dy hc lch s
Mđu
Bo tàng không chlà nơi lưu gibng chng lch sca mt quc gia, dân tc
mà còn là mt môi trường hc tp bích dành cho hc sinh (HS). Các hin vt, tranh
nh…trưng bày ti bo tàng là minh chng sng đng góp phn giúp HS tìm hiu,
khám phá lch s(LS).
Mi bo tàng có ni dung trưng bày khác nhau nên có ưu thế riêng trong vic
dy và hc LS. Trong đó, Bo tàng Mthut Vit Nam (MTVN) là nơi trưng bày, gii
thiu các tác phm nghthut, hi ha tiêu biu ca dân tc. Đây là nơi khng đnh
đc đim, tinh thn, tư tưởng và quan nim ca nn mthut Vit Nam. Thông qua
các tác phm nghthut đó, HS có thtìm hiu vnhân vt LS, các skin, hin
tượng LS tci ngun đến thi kì xây dng và bo vđt nước. Bi mi tác phm
mthut tngàn xưa đến nay là nhng bc tranh thu nh cha đng giá trLS vi
phong cách đm đà bn sc dân tc.
1. Vai trò ca Bo tàng MTVN trong dy hc Lch s
1
Bo tàng MTVN sưu tm và bo qun trên 18.000 tài liu, hin vt thhin
qua các chuyên đ: mthut thi Tin – Sơ s; mthut tthế kXI đến thế k
XIX (mthut thi Lý – Trn, mthut thi kLê Sơ – Mc – Lê Trung Hưng, m
thut thi Tây Sơn – thi Nguyn); mthut đương đi, mthut ng dng; m
thut dân gian; gm nghthut Vit Nam tthế kXI đến thế kXX. Vi ni dung
trưng bày mch lc, khúc triết theo trc dc thi gian ca LS mthut và đa dng
loi hình, cht liu như gm, tranh sơn mài, sơn du, la, giy…Bo tàng MTVN có
ưu thế đc bit trong vic giúp HS tvic cm thđược nét đp, nét đc sc ca
nhng tác phm nghthut Vit Nam tiêu biu đến vic hiu, phân tích và khám phá
ni dung LS được thhin qua các tác phm nghthut đó.Như vy, các tư liu, hin
vt trưng bày ti Bo tàng MTVN giúp cho HS có cái nhìn toàn din nht vsphát
trin ca nn mthut nước nhà và nâng cao hiu biết vLS văn hóa ca dân tc.
Nn mthut đó mc dù chu nh hưởng ca mt snn văn hóa xung quanh mt
vài yếu tvà trong nhng thi kì nht đnh, nhưng phong cách sáng to cũng như ni
dung LS được phn chiếu trong đó hoàn toàn mang tinh thn, tư duy ca người Vit
Nam, to nên mt bc tranh toàn cnh đm bn sc dân tc.
Da trên cơ squan sát tài liu, hin vt ca bo tàng, tham gia các hot đng
hc tp, HS được rèn luyn các kĩ năng quan sát, miêu t, thuyết trình, tho lun, sưu
tm – xlý thông tin, làm vic nhóm... Tđó, HS hc cách tư duy ca nhà shc
thông qua vic phân tích, tng hp thông tin tcác tư liu và rút ra nhn xét, kết lun
vbn cht ca các skin, hin tượng LS, lý gii mi liên hgia các skin,
hin tượng đó, to hng thú hc tp LS.
Ví d: thi kì nguyên thy là thi kì LS cách rt xa thi đi mà HS đang sinh
sng, do đó đcó cái nhìn sng đng và chân thc hơn vđi sng tinh thn ca
người nguyên thy trên đt nước ta thi kì này, GV có thgii thiu cho HS quan
sáthìnhkhc
mt
người
vách
đá
hang
Đng
Ni
(Đng
Tâm,
Lc
Thy,
Hòa
Bình)đang
được
trưng
bày
ti
Bo
tàng
MTVN.
GV
có
th
đt
câu
hi
yêu
cu
HSquan sát, miêu tnhư: “Trên vách đá hang Đng Ni có bao nhiêu hình khc? Đó là
nhng hình gì?”. Sau đó, HS liên hvi kiến thc đã được hc đtrao đi, tho lun
các vn đ: “Ch Y được khc trên đu ca ba hình mt người tượng trưng cho điu
gì? Ti sao người nguyên thy li khc hình đó?; Em có nhn xét gì v tư duy hình
tượng và ngh thut ca cư dân thuc văn hóa Hòa Bình?”. Tnhng nhim vhc
tp trên, HS không chhiu hơn cuc sng con người thi kì này mà còn hình dung v
thm mĩ ca con người và cuc sng, tín ngưỡng nguyên thy xa xưa.
Đi vi Bo tàng MTVN, vi phong cách trưng bày đc đáo các tác phm ngh
thut theo tng thi kì LS còn giúp HS cm thvà hiu được trong sut chiu dài LS,
2
dân tc ta đã to nên mt nn mthut phong phú, đa dng. Mc dù mi ln đt
nước bxâm lăng là mt ln nn văn hóa dân tc bththách, tàn phá nhưng cho đến
nay, nn văn hóa nghthut đó không nhng không bđng hóa mà bn sc dân tc
càng được khng đnh hơn. Bên cnh đó, mi tác phm nghthut, mi bc tranh
trưng bày ti Bo tàng MTVN đu mang trong đó nhng thông đip, không chcha
đng thông đip LS mà còn làcm xúc, tâm tư, nguyn vng, ssáng to, shi sinh
gian khca nhng người nghsĩ đương thi mà HS cn trân trng, gigìn và phát
huy.
2. Vài nét vthc trng sdng Bo tàng MTVN trong dy hc Lch s
Kho sát được tiến hành vi 20 GV và 378 HS 4 trườngTHPT thuc Hà Ni
gm: THPT Tây H, THPT Kim Liên,THPT Trung Giã (Sóc Sơn), THPT Sơn Tây và
các trường THPT Ninh Giang (Hi Dương), THPT Tây Tin Hi (Thái Bình) và là cơ
sphác hovài nét vthc trng sdng Bo tàng MTVN trong dy hc Lch s.
Thc tế cho thy bo tàng là la chn thích hp đtchc hot đng ngoi
khóa cũng nhưhot đng tri nghim sáng to cho HS, nhưng phn lný kiến GV cho
biết chưa tng sdng bo tàngđtchc các hot đng này (chiếm 80%). Do trong
quá trình tchc GV còn gpnhiu khó khăn như: thi gian, kinh phí,shp tác, phi
hp nhit tình và trách nhim ca các GV trong tbmôn, đc bit là khó khăn trong
victhiết kế, xây dng chương trình hot đng có ththu hút stham gia ca HS. Ti
bo tàng nói chung và Bo tàng MTVN nói riêng, HS chyếu được tham quan hoc
nghe kchuyn còn các hot đng khác như văn ngh, trò chơi LS, xem phim, sân
khu hóa, sưu tm, tìm hiu và khám phá các hin vt… còn rt hn chế, cth
được thhin trong biu đ1 dưới đây:
Mc dù đhiu được ni dung LS được phn ánh qua mi bc tranh hay tác
phm nghthut điêu khc, to hình là điu không ddàng nhưng tt cý kiến GV
(chiếm 100%) và ý kiến HS (chiếm 80.5%) cho biết có thtìm hiu skin, hin
tượng hay nhng vn đLS thông qua các tư liu, hin vt đang được trưng bày ti
Bo tàng MTVN. Cth: khi được hi ni dungLS nào được phn ánh qua tác phm
nghthut“Hình thuyn trên tang trng đng NgcLũ (thuc văn hóa thi kì Tin s
­ Sơ sca Vit Nam) đa sHS đu trli được hin vt phn ánhđi sng vt
cht và tinh thn ca cưdân Vit c”. Đi vi bc tranh “Trái tim và nòng súng” (ha
sĩ Hunh Văn Gm)HS cho là đã thhin “tinh thn chiến đu ca nhân dân Vit
Nam, tiêu biu là người ph n. Đng thi, th hin s tàn ác ca chiến tranh, ca
3