Xây dựng phương pháp tính trọng số để xác định chỉ số dễ bị tổn thương lũ lụt lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn

Đăng ngày 4/2/2019 10:38:19 PM | Thể loại: | Lần tải: 0 | Lần xem: 4 | Page: 10 | FileSize: 0.21 M | File type: PDF
Xây dựng phương pháp tính trọng số để xác định chỉ số dễ bị tổn thương lũ lụt lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Nghiên cứu này sẽ tính toán theo các phương pháp tính trọng số khác nhau, từ đó so sánh và lựa chọn phương pháp phù hợp để đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ lụt trên lưu vực sông Vu Gia-Thu Bồn. Mời các bạn cùng tìm hiểu về bài viết để nắm rõ hơn về chi tiết nội dung.
Tp chí Khoa hc HQGHN: Khoa hc T nhiên và Công ngh, Tp 31, S 1S (2015) 93-102
Xây dng phương pháp tính trng s xác nh ch s d b
tn thương lũ lt lưu vc sông Vu Gia - Thu Bn
Cn Thu Văn1,*, Nguyn Thanh Sơn2
1Trưng i hc Tài nguyên Môi trưng TP.HCM, 236B, Văn S, P1, Q. Tân Bình, TP.HCM
2Khoa Khí tưng Th y văn H i dương hc, Trưng i hc Khoa hc T nhiên, HQGHN,
334 Nguy n Trãi, Ni, Vit Nam
Nhn ngày 08 tháng 12 năm 2014
Ch nh sa ngày 17 tháng 12 năm 2014; Chp nhn ăng ngày 05 tháng 01 năm 2015
Tóm tt: Các công thc ưc s dng tính toán các thành ph n, tiêu chí và ch s d b tn
thương tng hp trong [1-3] là phép c!ng tuy"n tính (tng các thành ph n nhân v#i trng s c$a
nó). ! chính xác c$a các thành ph n, tiêu chí và ch s d b tn thương tng hp không ch ph
thu!c vào ! chính xác c$a giá tr bi"n mà còn ph thu!c nhi%u vào giá tr trng s c$a nó. Vì th",
la chn và áp dng phương pháp tính trng s phù hp s& làm tăng ! chính xác ch s d b tn
thương lũ lt. Nghiên cu này s& tính toán theo các phương pháp tính trng s khác nhau, t' ó so
sánh và la chn phương pháp phù hp ánh giá tính d b tn thương do lũ lt trên lưu vc
sông Vu Gia-Thu Bn.
T khóa: D b tn thương, Lũ lt, Vu Gia-Thu Bn.
1. M u
áp dng vào thc t" và là công c h(u hiu h.
Thiên tai nói chung và lũ lt nói riêng ã,
ang và s& là nh(ng mi nguy hi rt l#n i
v#i )i sng, kinh t", xã h!i c$a ngư)i dân sng
* nh(ng tri%n sông. Ngày nay, trong bi c+nh
bi"n i khí hu toàn c u thì lũ lt x+y ra ngày
càng nhi%u v% t n xut xut hin, càng mnh m&
v% quy mô và ! l#n và ,c bit di chng mà lũ
lt li là vô cùng khc lit. Các bin pháp
qu+n lý lũ l#n, quy hoch phòng tránh và gi+m
nh- thiên tai lũ lt ang ưc chú trng nghiên
cu. Trong ó hư#ng nghiên cu ánh giá tính
d b tn thương do lũ lt ã cho thy kh+ năng
tr trong công tác qu+n lý, quy hoch và gi+m
nh- thiên tai lũ lt.
ánh giá tính d b tn thương do lũ lt trên
lưu vc sông có th s dng phương pháp như
chng x"p b+n , suy lun m) hay xác nh b!
ch s. M.i m!t khu vc nht nh %u có m!t
giá tr d b tn thương, có th s dng phân
tích, ánh giá và so sánh v#i các khu vc khác
s& là cơ s* h. tr cho vic ra quy"t nh hiu
qu+. Vn % g,p ph+i khi ánh giá tính d b tn
thương b/ng b! ch s là tính trng s cho các
tiêu chí như th" nào?. Có nhi%u phương pháp
tính trng s ưc % xut và áp dng hin nay,
_______
Tác gi+ liên h. T: 84-983738347
E-mail: canthuvantrh@gmail.com
m.i phương pháp tính %u có nh(ng ưu, nhưc
i m nht nh. Trên cơ s* phân tích ,c trưng
các phương pháp, kh+ năng ng dng vào thc
93
94
C.T. Văn, N.T. Sơn / Tp chí Khoa hcHQGHN: Khoa hcT nhiên Công ngh, Tp 31, S1S (2015) 93-102
t" nghiên cu và ánh giá k"t qu+ áp dng th
- ! phơi nhim (E) là b+n cht và mc !
nghim s& la chn ưc phương pháp phù hp
c$a h thng ti"p xúc v#i nguy cơ lũ lt th
nht áp ng yêu c u trong tính toán, ánh giá
hin * loi t s dng trên b% m,t lưu vc
tính d b tn thương trên lưu vc nghiên cu.
(hin trng s dng t).
Trong [1-3] ã cho thy kh+ năng áp dng
phương pháp phân tích h thng phân cp
(AHP) và phương pháp Iyengar-Sudarshan
tính trng s cho các thành ph n, tiêu chí khi
xác nh ch s d b tn thương do lũ lt cho
m!t s a phương thu!c h lưu lưu vc sông
Vu Gia-Thu Bn. Nghiên cu này s& xác nh
ch s d b tn thương do lũ lt trên toàn lưu
vc sông Vu Gia - Thu Bn theo 3 cách: (1)
phương pháp AHP; (2) phương pháp Iyengar-
Sudarshan và (3) k"t hp c+ 2 phương pháp
trên. T' ó la chn phương pháp phù hp nht
- Tính nhy (S) mô t+ các i%u kin môi
trư)ng c$a con ngư)i có th làm tr m trng
thêm mc ! nguy hi m, c+i thin nh(ng mi
nguy hi m ho,c gây ra m!t tác !ng nào ó.
Gm 4 thành ph n: nhân khu, sinh k, kt cu
h tng môi trưng [1-3]
- Kh+ năng chng ch u (A) là kh+ năng thc
hin các bin pháp thích ng nh/m ngăn ch,n
các tác !ng ti%m năng. Gm 4 thành ph n:
iu kin chng lũ, kinh nghim chng lũ, s h
tr kh năng phc hi [1-3].
phc v tính toán ánh giá tính d b tn thương
lũ lt trên lưu vc nghiên cu.
3. Cơ s phương pháp tính trng s
2. Cơ s phương pháp ánh giá tính d b
t n thương do lũ l t trên lưu v c sông Vu
3.1. Phương pháp Phân tích h thng phân cp
(AHP)- (Analytic Hierarchy Process)
Gia-Thu B n
AHP
ưc
%
xut
b*i
Thomas
L.Saaty
Hư#ng ti"p cn; nh nghĩa; xây dng và
phát tri n b! phi"u i%u tra, phương pháp thu
thp phi"u i%u tra, x lý b! phi"u; chu1n hóa
d( liu; phương pháp tính và ánh giá tính d b
tn thương do lũ lt trên lưu vc sông Vu Gia-
Thu Bn ã ưc trình bày chi ti"t trong [1-3].
trong nh(ng năm 1970 và ã ưc m* r!ng, b
sung cho "n nay. Phương pháp AHP ã ưc
áp dng r!ng rãi cho nhi%u lĩnh vc như Khoa
hc t nhiên, kinh t", xã h!i, y t"… Nó ưc
coi như m!t phương pháp mnh m& và linh hot
cho vic phân tích quy"t nh v#i nhi%u tiêu chí
(Saaty 1980); khoa hc và ngh thut c$a vic
Các tiêu chí ưc la chn phc v tính
ra quy"t nh nhưng là m!t phương pháp trc
toán ch s d b tn thương do lũ cho lưu vc
quan và tương i d dàng xây dng và phân
sông Vu Gia - Thu Bn ưc thi"t lp theo bn
tích quy"t nh (Harker 1989); m!t công c cho
tiêu chí: nguy cơ lũ lt,  phơi nhi m, tính
phép nhìn thy rõ ràng các tiêu chí th1m nh và
nhy kh năng chng chu:
cũng
m!t
phương
pháp
quy"t
nh
nhi%u
- Nguy cơ lũ lt (H) ưc hi u như là mi
e da trc ti"p, bao hàm tính cht, mc !
thu!c tính, trong ó % cp "n m!t k2 thut
nh lưng (DeSteiguer et al. 2003).[1,4]
quy mô c$a lũ lt bao gm các ,c trưng: 
H s c$a ma trn ưc tính t' i m c$a
sâu ngp lt, thi gian ngp lt vn tc dòng
vic so sánh c,p c$a các thành ph n, các giá tr
ch y lũ.
ch s, và các loi ch tiêu thông qua các ý ki"n
chuyên gia. Sau ó, các trng s liên quan "n
n
l
=
w
max
CI
C.T. Văn, N.T. Sơn / Tp chí Khoa hcHQGHN: Khoa hcT nhiên Công ngh, Tp 31, S1S (2015) 93-102
95
các thành ph n ưc tính t' m!t x lý toán hc
B+ng 1. B+ng quan h ch s RI do Saaty % xut
c$a ma trn b/ng cách s dng thut toán AHP.
Trng s mong mun ưc tính thông qua
vector ưu tiên c$a ma trn, mà ưc thc hin
b/ng cách tăng ma trn A v#i bư#c k tăng d n.
S gia tăng k c$a ma trn A ưc l,p cho "n
khi s khác bit v% trng s c$a vector ưu tiên
N 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
RI 0.00 0.00 0.058 0.90 1.12 1.24 1.32 1.45 1.49 1.51
H s lmax ưc tính theo công thc
j=1aij.wj
max
1
vector i v#i hai l n l,p li cui cùng là nh3
hơn sai s cho phép là 0,00001. Trong m.i l n
l,p, các trng s luôn ưc chu1n hóa tng
các thành ph n b/ng 1. Cui cùng, giá tr ,c
trưng ti a (kmax) c$a ma trn A ưc xác
nh. Các y"u t ưu tiên ưc ki m tra tính nht
quán thông qua t4 l nht quán (CR), ó là t4 s
c$a ch s không thng nht ng5u nhiên (RI)
ch s nht quán (CI). CR dư#i 0,1 thư)ng ưc
Ch s nht quán (Consistency index)
CI = ln 1n
T4 l nht quán (Consistency Ratio)
CR = RI
N"u t4 l nht quán CR < 10% thì các trng
s c$a các tham s v'a tính t yêu c u.
coi là chp nhn ưc nhưng giá tr cao hơn yêu
 có th ánh giá s quan trng c$a m!t
c u xem xét li vì chúng là rt không phù hp
ph n t v#i 1 ph n t khác, ta c n m!t mc
(Saaty 1980; Harker 1987; Harker 1989;. Tr n
thang o ch s quan trng hay mc ! vưt
và c!ng s 2003). Các h s CI ưc tng hp
tr!i c$a m!t ph n t v#i 1 ph n t khác qua các
t' kmax và bc c$a các ma trn (n). RI là m!t
tiêu chu1n hay tính cht. [1, 4] Vì vy ngư)i ta
hàm s c$a n trong các mi quan h do Saaty
ưa ra b+ng các mc quan trng nhưsau (b+ng 2):
(1980) như sau (b+ng 1) [1, 4].
B+ng 2. B+ng x"p hng các mc ! so sánh c,p trong thut toán AHP
Mc quan trng
Giá tr s
Gi+i thích
Quan trng như nhau
Quan trng như nhau cho "n v'a ph+i
1
2
Hai hot !ng có óng góp ngang nhau
Quan trng v'a ph+i
Quan trng v'a ph+i "n hơi quan trng hơn
3
4
Kinh nghim và s phán quy"t có s ưu tiên
v'a ph+i cho m!t hot !ng
Hơi quan trng hơn
Hơi quan trng "n rt quan trng
5
6
Kinh nghim và s phán quy"t có s ưu tiên
mnh cho m!t hot !ng
Rt quan trng
Rt quan trng "n vô cùng quan trng
7
8
M!t hot !ng rt quan trng
Vô cùng quan trng
9
ưc ưu tiên * mc cao nht có th
Ví d, n"u m!t ph n t A quan trng hơn
tp ph n t. Ma trn h. tr! rt ch,t ch& cho vic
ph n t B và ưc ánh giá mc 9 , khi ó B rt
tính toán các giá tr . 6ng v#i m.i ph n t cha ta
ít quan trng v#i A và có giá tr là 1/9. B+n cht
thi"t lp m!t ma trn cho các s so sánh c$a
toán hc c$a AHP chính là vic cu trúc m!t
nh(ng ph n t con c$a nó.
ma trn bi u din mi liên k"t c$a các giá tr c$a
HƯỚNG DẪN DOWNLOAD TÀI LIỆU

Bước 1:Tại trang tài liệu slideshare.vn bạn muốn tải, click vào nút Download màu xanh lá cây ở phía trên.
Bước 2: Tại liên kết tải về, bạn chọn liên kết để tải File về máy tính. Tại đây sẽ có lựa chọn tải File được lưu trên slideshare.vn
Bước 3: Một thông báo xuất hiện ở phía cuối trình duyệt, hỏi bạn muốn lưu . - Nếu click vào Save, file sẽ được lưu về máy (Quá trình tải file nhanh hay chậm phụ thuộc vào đường truyền internet, dung lượng file bạn muốn tải)
Có nhiều phần mềm hỗ trợ việc download file về máy tính với tốc độ tải file nhanh như: Internet Download Manager (IDM), Free Download Manager, ... Tùy vào sở thích của từng người mà người dùng chọn lựa phần mềm hỗ trợ download cho máy tính của mình  
4 lần xem

Xây dựng phương pháp tính trọng số để xác định chỉ số dễ bị tổn thương lũ lụt lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn. Nghiên cứu này sẽ tính toán theo các phương pháp tính trọng số khác nhau, từ đó so sánh và lựa chọn phương pháp phù hợp để đánh giá tính dễ bị tổn thương do lũ lụt trên lưu vực sông Vu Gia-Thu Bồn. Mời các bạn cùng tìm hiểu về bài viết để nắm rõ hơn về chi tiết nội dung..

Nội dung

Tp chí Khoa hc HQGHN: Khoa hc T nhiên và Công ngh, Tp 31, S 1S (2015) 93-102 Xây dng phương pháp tính trng s xác nh ch s d b tn thương lũ lt lưu vc sông Vu Gia - Thu Bn Cn Thu Văn1,*, Nguyn Thanh Sơn2 1Trưng i hc Tài nguyên và Môi trưng TP.HCM, 236B, Lê Văn S, P1, Q. Tân Bình, TP.HCM 2Khoa Khí tưng Th y văn và Hi dương hc, Trưng i hc Khoa hc T nhiên, HQGHN, 334 Nguyn Trãi, Hà Ni, Vit Nam Nhn ngày 08 tháng 12 năm 2014 Chnh sa ngày 17 tháng 12 năm 2014; Chp nhn ăng ngày 05 tháng 01 năm 2015 Tóm tt: Các công thc ưc s dng tính toán các thành ph n, tiêu chí và ch s d b tn thương tng hp trong [1-3] là phép c!ng tuy"n tính (tng các thành ph n nhân v#i trng s c$a nó). ! chính xác c$a các thành ph n, tiêu chí và ch s d b tn thương tng hp không ch ph thu!c vào ! chính xác c$a giá tr bi"n mà còn ph thu!c nhi%u vào giá tr trng s c$a nó. Vì th", la chn và áp dng phương pháp tính trng s phù hp s& làm tăng ! chính xác ch s d b tn thương lũ lt. Nghiên cu này s& tính toán theo các phương pháp tính trng s khác nhau, t' ó so sánh và la chn phương pháp phù hp ánh giá tính d b tn thương do lũ lt trên lưu vc sông Vu Gia-Thu Bn. T khóa: D b tn thương, Lũ lt, Vu Gia-Thu Bn. 1. M u∗ Thiên tai nói chung và lũ lt nói riêng ã, ang và s& là nh(ng mi nguy hi rt l#n i v#i )i sng, kinh t", xã h!i c$a ngư)i dân sng * nh(ng tri%n sông. Ngày nay, trong bi c+nh bi"n i khí hu toàn c u thì lũ lt x+y ra ngày càng nhi%u v% t n xut xut hin, càng mnh m& v% quy mô và ! l#n và ,c bit di chng mà lũ lt li là vô cùng khc lit. Các bin pháp qu+n lý lũ l#n, quy hoch phòng tránh và gi+m nh- thiên tai lũ lt ang ưc chú trng nghiên cu. Trong ó hư#ng nghiên cu ánh giá tính d b tn thương do lũ lt ã cho thy kh+ năng _______ ∗ Tác gi+ liên h. T: 84-983738347 E-mail: canthuvantrh@gmail.com 93 áp dng vào thc t" và là công c h(u hiu h. tr trong công tác qu+n lý, quy hoch và gi+m nh- thiên tai lũ lt. ánh giá tính d b tn thương do lũ lt trên lưu vc sông có th s dng phương pháp như chng x"p b+n , suy lun m) hay xác nh b! ch s. M.i m!t khu vc nht nh %u có m!t giá tr d b tn thương, có th s dng phân tích, ánh giá và so sánh v#i các khu vc khác s& là cơ s* h. tr cho vic ra quy"t nh hiu qu+. Vn % g,p ph+i khi ánh giá tính d b tn thương b/ng b! ch s là tính trng s cho các tiêu chí như th" nào?. Có nhi%u phương pháp tính trng s ưc % xut và áp dng hin nay, m.i phương pháp tính %u có nh(ng ưu, nhưc im nht nh. Trên cơ s* phân tích ,c trưng các phương pháp, kh+ năng ng dng vào thc 94 C.T. Văn, N.T. Sơn / Tp chí Khoa hcHQGHN: Khoa hcTnhiên và Công ngh, Tp 31, S1S (2015) 93-102 t" nghiên cu và ánh giá k"t qu+ áp dng th nghim s& la chn ưc phương pháp phù hp nht áp ng yêu c u trong tính toán, ánh giá tính d b tn thương trên lưu vc nghiên cu. Trong [1-3] ã cho thy kh+ năng áp dng phương pháp phân tích h thng phân cp (AHP) và phương pháp Iyengar-Sudarshan tính trng s cho các thành ph n, tiêu chí khi xác nh ch s d b tn thương do lũ lt cho m!t s a phương thu!c h lưu lưu vc sông Vu Gia-Thu Bn. Nghiên cu này s& xác nh ch s d b tn thương do lũ lt trên toàn lưu vc sông Vu Gia - Thu Bn theo 3 cách: (1) phương pháp AHP; (2) phương pháp Iyengar-Sudarshan và (3) k"t hp c+ 2 phương pháp trên. T' ó la chn phương pháp phù hp nht phc v tính toán ánh giá tính d b tn thương lũ lt trên lưu vc nghiên cu. 2. Cơ s phương pháp ánh giá tính d b t n thương do lũ lt trên lưu vc sông Vu Gia-Thu Bn Hư#ng ti"p cn; nh nghĩa; xây dng và phát trin b! phi"u i%u tra, phương pháp thu thp phi"u i%u tra, x lý b! phi"u; chu1n hóa d( liu; phương pháp tính và ánh giá tính d b tn thương do lũ lt trên lưu vc sông Vu Gia-Thu Bn ã ưc trình bày chi ti"t trong [1-3]. Các tiêu chí ưc la chn phc v tính toán ch s d b tn thương do lũ cho lưu vc sông Vu Gia - Thu Bn ưc thi"t lp theo bn tiêu chí: nguy cơ lũ lt, phơi nhim, tính nhy và kh năng chng chu: - Nguy cơ lũ lt (H) ưc hiu như là mi e da trc ti"p, bao hàm tính cht, mc ! và quy mô c$a lũ lt bao gm các ,c trưng: sâu ngp lt, thi gian ngp lt và vn tc dòng chy lũ. - ! phơi nhim (E) là b+n cht và mc ! c$a h thng ti"p xúc v#i nguy cơ lũ lt th hin * loi t s dng trên b% m,t lưu vc (hin trng s dng t). - Tính nhy (S) mô t+ các i%u kin môi trư)ng c$a con ngư)i có th làm tr m trng thêm mc ! nguy him, c+i thin nh(ng mi nguy him ho,c gây ra m!t tác !ng nào ó. Gm 4 thành ph n: nhân khu, sinh k, kt cu h tng và môi trưng [1-3] - Kh+ năng chng chu (A) là kh+ năng thc hin các bin pháp thích ng nh/m ngăn ch,n các tác !ng ti%m năng. Gm 4 thành ph n: iu kin chng lũ, kinh nghim chng lũ, s h tr và kh năng phc hi [1-3]. 3. Cơ s phương pháp tính trng s 3.1. Phương pháp Phân tích h thng phân cp (AHP)- (Analytic Hierarchy Process) AHP ưc % xut b*i Thomas L.Saaty trong nh(ng năm 1970 và ã ưc m* r!ng, b sung cho "n nay. Phương pháp AHP ã ưc áp dng r!ng rãi cho nhi%u lĩnh vc như Khoa hc t nhiên, kinh t", xã h!i, y t"… Nó ưc coi như m!t phương pháp mnh m& và linh hot cho vic phân tích quy"t nh v#i nhi%u tiêu chí (Saaty 1980); khoa hc và ngh thut c$a vic ra quy"t nh nhưng là m!t phương pháp trc quan và tương i d dàng xây dng và phân tích quy"t nh (Harker 1989); m!t công c cho phép nhìn thy rõ ràng các tiêu chí th1m nh và cũng là m!t phương pháp quy"t nh nhi%u thu!c tính, trong ó % cp "n m!t k2 thut nh lưng (DeSteiguer et al. 2003).[1,4] H s c$a ma trn ưc tính t' im c$a vic so sánh c,p c$a các thành ph n, các giá tr ch s, và các loi ch tiêu thông qua các ý ki"n chuyên gia. Sau ó, các trng s liên quan "n C.T. Văn, N.T. Sơn / Tp chí Khoa hcHQGHN: Khoa hcTnhiên và Công ngh, Tp 31, S1S (2015) 93-102 95 các thành ph n ưc tính t' m!t x lý toán hc c$a ma trn b/ng cách s dng thut toán AHP. Trng s mong mun ưc tính thông qua vector ưu tiên c$a ma trn, mà ưc thc hin b/ng cách tăng ma trn A v#i bư#c k tăng d n. S gia tăng k c$a ma trn A ưc l,p cho "n khi s khác bit v% trng s c$a vector ưu tiên vector i v#i hai l n l,p li cui cùng là nh3 hơn sai s cho phép là 0,00001. Trong m.i l n l,p, các trng s luôn ưc chu1n hóa tng các thành ph n b/ng 1. Cui cùng, giá tr ,c trưng ti a (kmax) c$a ma trn A ưc xác nh. Các y"u t ưu tiên ưc kim tra tính nht quán thông qua t4 l nht quán (CR), ó là t4 s c$a ch s không thng nht ng5u nhiên (RI) ch s nht quán (CI). CR dư#i 0,1 thư)ng ưc coi là chp nhn ưc nhưng giá tr cao hơn yêu c u xem xét li vì chúng là rt không phù hp (Saaty 1980; Harker 1987; Harker 1989;. Tr n và c!ng s 2003). Các h s CI ưc tng hp t' kmax và bc c$a các ma trn (n). RI là m!t hàm s c$a n trong các mi quan h do Saaty (1980) như sau (b+ng 1) [1, 4]. B+ng 1. B+ng quan h ch s RI do Saaty % xut N 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 RI 0.00 0.00 0.058 0.90 1.12 1.24 1.32 1.45 1.49 1.51 H s lmax ưc tính theo công thc ∑j=1aij.wj max 1 Ch s nht quán (Consistency index) CI = ln −1n T4 l nht quán (Consistency Ratio) CR = CI N"u t4 l nht quán CR < 10% thì các trng s c$a các tham s v'a tính t yêu c u. có th ánh giá s quan trng c$a m!t ph n t v#i 1 ph n t khác, ta c n m!t mc thang o ch s quan trng hay mc ! vưt tr!i c$a m!t ph n t v#i 1 ph n t khác qua các tiêu chu1n hay tính cht. [1, 4] Vì vy ngư)i ta ưa ra b+ng các mc quan trng nhưsau (b+ng 2): B+ng 2. B+ng x"p hng các mc ! so sánh c,p trong thut toán AHP Mc quan trng Quan trng như nhau Quan trng như nhau cho "n v'a ph+i Quan trng v'a ph+i Quan trng v'a ph+i "n hơi quan trng hơn Hơi quan trng hơn Hơi quan trng "n rt quan trng Rt quan trng Rt quan trng "n vô cùng quan trng Vô cùng quan trng Giá tr s 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Gi+i thích Hai hot !ng có óng góp ngang nhau Kinh nghim và s phán quy"t có s ưu tiên v'a ph+i cho m!t hot !ng Kinh nghim và s phán quy"t có s ưu tiên mnh cho m!t hot !ng M!t hot !ng rt quan trng ưc ưu tiên * mc cao nht có th Ví d, n"u m!t ph n t A quan trng hơn ph n t B và ưc ánh giá mc 9 , khi ó B rt ít quan trng v#i A và có giá tr là 1/9. B+n cht toán hc c$a AHP chính là vic cu trúc m!t ma trn biu din mi liên k"t c$a các giá trc$a tp ph n t. Ma trn h. tr! rt ch,t ch& cho vic tính toán các giá tr. 6ng v#i m.i ph n t cha ta thi"t lp m!t ma trn cho các s so sánh c$a nh(ng ph n t con c$a nó. 96 C.T. Văn, N.T. Sơn / Tp chí Khoa hcHQGHN: Khoa hcTnhiên và Công ngh, Tp 31, S1S (2015) 93-102 3.2. Phương pháp Iyengar-Sudarshan Phương pháp bình quân ơn gi+n thì coi các ch s có mc ! quan trng là ngang nhau là không tht chính xác, i%u này chưa ph+n ánh h"t tính cht k"t cu xã h!i c$a các thành ph n trư#c him ha lũ lt. tính trng s không %u, giá tr trng s ph thu!c vào s phân b giá tr c$a các bi"n thành ph n, phương pháp ưc Iyengar và Sudarshan % xut năm 1982 [5]. Gi+ s có M vùng, K ch tiêu d b tn l nghch v#i phương sai c$a ch tiêu d b tn thương, trng s wj, c là h/ng s chu1n hóa. S la chn các trng s theo cách này s& +m b+o r/ng s thay i l#n trong bt kỳ m!t ch tiêu nào s& không chi phi quá mc s óng góp c$a các ch tiêu còn li c$a các ch s và gây sai sót khi so sánh gi(a khu vc. Ch s d b tn thương vì vy ưc tính toán s& n/m trong phm vi t' 0-1, v#i giá tr = 1 ch s tn thương là l#n nht còn li v#i giá tr = 0 ch s tn thương là không b +nh hư*ng. thương và xij (i = 1,M; j=1,K) là các giá tr chu1n hóa. Mc ! ho,c m!t giai on phát trin c$a vùng th i, yi ưc xác nh theo tng tuy"n tính sau: 4. Kt qu áp dng tính ch s d b t n thương lũ lt trên lưu vc sông Vu Gia-Thu Bn 4.1. Tính trng s theo phương pháp AHP * ây (0 < w < 1 và tng Σwj = 1) là nh(ng trng s. Theo phương pháp c$a Iyengar và Sudarshan các trng s này ưc gi+ nh là t4 áp dng theo phương pháp AHP, vic c n thi"t là ph+i xác nh h s tương quan c,p gi(a các bi"n v#i nhau t'ng ôi m!t trong 1 thành ph n, gi(a các thành ph n v#i nhau trong m!t tiêu chí và gi(a các tiêu chí trong ch s d b tn thương tng hp. Các h s này ưc xác nh b/ng tham kh+o ý ki"n chuyên gia, nhà qu+n lý và c+ ngư)i dân. Sau khi thu thp, x lý và tính toán, trng s c$a các y"u t ưc trình bày trong b+ng 3: Tiêu chí/ trng s Nguy cơ lũ lt 0.330 ! phơi nhim 0.102 Tính nhy 0.434 Thành ph n ! sâu ngp Th)i gian ngp Vn tc dòng ch+y lũ Hin trng s dng t Dân sinh Trng s thành ph n 0.540 0.163 0.297 1.000 0.425 Bi"n Tng s dân Dân t!c thiu s Dân có nguy cơ ngp H! nghèo Mt ! dân s T4 l Nam/N( Trng s Bi"n 0.070 0.147 0.432 0.199 0.072 0.080 C.T. Văn, N.T. Sơn / Tp chí Khoa hcHQGHN: Khoa hcTnhiên và Công ngh, Tp 31, S1S (2015) 93-102 97 Tiêu chí/ trng s Kh+ năng chng chu 0.135 Thành ph n Sinh k" K"t cu h t ng-y t" Môi trư)ng i%u kin chng lũ Kinh nghim chng lũ S h. tr Kh+ năng t phc hi Trng s thành ph n 0.426 0.092 0.058 0.492 0.306

Tài liệu liên quan