L NÓI ỜI ĐẦU Nh n vào l ch s x h i loài ngi, ai c ng th y x h i m i ngày m t ti n b t ì ị ử ã ộ ườ ũ ấ ã ộ ỗ ộ ế ộ ừ th p t i cao, t thô sơ , đơn gi n n đa d ng và ph c t p. Nhưng mu n hi u ngu n ấ ớ ừ ả đế ạ ứ ạ ố ể ồ g c phát tri n c a x h i th chúng ta ph i t m n căn nguyên kinh t c a nó; ngh a là ố ể ủ ã ộ ì ả ì đế ế ủ ĩ ph i t m xem x h i ti n hành s n xu t như th nào và quá tr nh phát tri n c a nó theo ả ì ã ộ ế ả ấ ế ì ể ủ d ng l ch s ra sao? bi t c đi u đó chúng ta h y nghiên c u sơ qua quan đi m ò ị ử Để ế đượ ề ã ứ ể c a ch ngh a Mác- Anghen mà đây chúng ta s đi sâu t m hi u v m i quan h gi a ủ ủ ĩ ở ẽ ì ể ề ố ệ ữ QHSX và LLSX. K t khi con ngi m i xu t hi n trên hành tinh tr i qua năm ể ừ ườ ớ ấ ệ đã ả c s n xu t ; chi m h u n; x h i phong ki n; tu b n phương th đó là: Nguyên thu ô l ứ ả ấ ỷ ế ữ ệ ã ộ ế ả ngh a; x h i ch ngh a. Tn th c c a loi kh ng l i m t ch ư duy, nh ài ng ông d ờ ủ ĩ ã ộ ủ ĩ ậ ứ ủ ư ừ ạ ộ ch mà theo d ng th i gian nó phát tri n ngày càng hoàn thi n hơn, t đó kéo theo s ỗ ò ờ ể ệ ừ ự thay i phát tri n LLSX c ng như cơ s s n xu t. T s n xu t b ng săn b t hái ổ đ ể ũ ở ả ấ ừ ả ấ ằ ắ l m, tr nh KHKT l c h u th ngày nay khoa h c t t i nh cao trí tu nhân ượ ì độ ạ ậ ì ọ đã đạ ớ đỉ ệ lo i và trong tương lai s c n hơn th n a. V i s phân tích c a Mac-Anghen chúng ạ ẽ ò ế ữ ớ ự ủ ta th y đươc s phát tri n y chính là do nh ng tác ng qua l i bi n ch ng gi a ấ ự ể ấ ữ độ ạ ệ ứ ữ LLSX và QHSX c khái quát thành quy lu t v s phù h p gi a LLSX và QHSX. đượ ậ ề ự ợ ữ V i ba trng phái c a tri t h c: Ch ngh a duy v t; ch ngh a duy tâm; và ớ ườ ủ ế ọ ủ ĩ ậ ủ ĩ tr ng phái nh nguyên luân tuy có nh ng quan đi m khác nhau nhưng h u th ng ườ ị ữ ể ọ đề ố nh t r ng th c ch t c a tri t h c đó là s th ng nh t bi n ch ng gi a LLSX và QHSX ấ ằ ự ấ ủ ế ọ ự ố ấ ệ ứ ữ như th ng nh t gi a hai m t i l p t o nên ch nh th c a n n s n xu t x h i. Không ố ấ ữ ặ đố ậ ạ ỉ ể ủ ề ả ấ ã ộ ch trên phương di n tri t h c mà c chính tr kinh t h c và các môn khoa h c khác, ỉ ệ ế ọ ả ị ế ọ ọ d i nh ng h nh th c và m c khác nhau, dù con ngi có th c dc hay không ướ ữ ì ứ ứ độ ườ ý ứ ượ th nh n th c c a Mac-Anghen v quy lu t v n xuyên su t l ch s phát tri n. ì ậ ứ ủ ề ậ ẫ ố ị ử ể Nghiên c u v kinh t h c, bi n ch ng LLSX và QHSX t o đi u ki n cho m t ứ ề ế ọ ệ ứ ạ ề ệ ộ sinh viên năm th nh t như tôi có c nh n th c nh t nh v x h i, ng th i m ứ ấ đượ ậ ứ ấ đị ề ã ộ đồ ờ ở 1 mang nhi u v l nh v c kinh t . Tuy tr nh nh n th c c n h n h p, v n c n nh ng ề ề ĩ ự ế ì độ ậ ứ ò ạ ẹ ẫ ò ữ sai sót b ng c a l n u tiên vi t ti u lu n nhưng em c ng m nh d n đưa ra nh n ỡ ỡ ủ ầ đầ ế ể ậ ũ ạ ạ ậ th c c a m nh v tài: “Qua l ch s phát tri n c a 3 phương th c s n xu t trc ứ ủ ì ề đề ị ử ể ủ ứ ả ấ ướ CNTB, ch ng minh quy lu t QHSX ph i phù h p v i tính ch t và tr nh phát ứ ậ ả ợ ớ ấ ì độ n c a LLSX" tri ể ủ 2 NỘI DUNG I. Đôi nét v l c lng s n xu t và quan h s n xu t ề ự ưọ ả ấ ệ ả ấ 1. L c lng s n xu t là g ? ự ượ ả ấ ì Là toàn b nh ng tư li u s n xu t(TLSX) do x h i t o ra, trc h t là công c lao ộ ữ ệ ả ấ ã ộ ạ ướ ế ụ ng và nh ng ngi lao ng v i kinh nhi m và thói quen lao ng nh t nh s độ ữ ườ độ ớ ệ độ ấ đị đã ử d ng nh ng TLSX đó t o ra c a c i v t ch t cho x h i ụ ữ để ạ ủ ả ậ ấ ã ộ Tr c th c tr ng đó C. Mác đưa ra lí lu n c a m nh v l lng s n xu t (LLSX) ướ ự ạ đã ậ ủ ì ề ự ượ ả ấ c a x h i m t cách r ràng. Quan đi m y u t c u thành LLSX c a x h i trong đó ủ ã ộ ộ õ ể ế ố ấ ủ ã ộ bao g m s c lao ng và TLSX trong đó công c lao ng là y u t quan tr ng nh t ồ ứ độ ụ độ ế ố ọ ấ c a TLSX. M i th i i mu n đánh giá tr nh s n xu t th ph i d a vào tư li u lao ạ ộ ủ ọ ờ đ ố ì đ ả ấ ì ả ự ệ ng. Tuy nhiên y u t quan tr ng nh t trong LLSX chính là con ngi, cho dù độ ế ố ọ ấ ườ nh ng tư li u lao ng t o ra có hi n i, i tng lao ng có phong phú n đâu ữ ệ độ ạ ệ đạ đố ượ độ đế th con ngi v n là th nh t. Chính v v y mà mu n phát tri n kinh t th câu tr l i ì ườ ẫ ứ ấ ì ậ ố ể ế ì ả ờ không ch đơn thu n là phát tri n lo i TLSX nào, công c g và i tng lao ng ỉ ầ ể ạ ụ ì đố ượ độ nào là chính. L ch s luôn có tính đan xen c a tr nh phát tri n khác nhau trong ị ử ủ ì độ ể t ng y u t c u thành LLSX. ừ ế ố ấ 2 . Quan h s n xu t c hi u ra sao? ệ ả ấ đượ ể Là m i quan h gi a ngi v i ngi trong quá tr nh s n xu t ra c a c i v t chát ố ệ ữ ườ ớ ườ ì ả ấ ủ ả ậ c a x h i. ủ ã ộ Trong quá tr nh s n xu t con ngi ph i có nh ng quan h , con ngi không th ì ả ấ ườ ả ữ ệ ườ ể tách kh i c ng ng. Đi u đó nói lên r ng vi c ph i thi t lâp các m i quan h s n xu t ỏ ộ đồ ề ằ ệ ả ế ố ệ ả ấ t nó là v n có tính quy lu t r i. Quan h s n xu t (QHSX) g m ba m t: ự đã ấ đề ậ ồ ệ ả ấ ồ ặ - Ch tư h u v tư li u s n xu t. ế độ ữ ề ệ ả ấ 3 - Ch t ch c và qu n lí s n xu t kinh doanh. ế độ ổứ ả ả ấ - Ch phân phát s n xu t, s n ph m. ế độ ả ấ ả ẩ Th c t l ch s cho th y r b t c m t cu c cách m ng x h i nào u mang m t ự ế ị ử ấ õ ấ ứ ộ ộ ạ ã ộ đề ộ m c đích kinh t nh m m b o cho LLSX có đi u ki n ti p t c phát tri n và i s ng ụ ế ằ đả ả ề ệ ế ụ ể đờ ố v t ch t c a con ngi c c i thi n. QHSX th ng tr bao gi c ng gi vai tr chi ậ ấ ủ ườ đượả ệ ố ị ờ ũ ữ ò ph i các QHSX khác, ít nhi u c i bi n chúng ch ng nh ng chúng không i l p ố ề ả ế để ẳ ữ đố ậ mà c n ph c v c l c cho s t n t i và phát tri n c a ch kinh t x h i m i. ò ụ ụ đắự ự ồ ạ ể ủ ế độ ế ã ộ ớ Trong su t quá kh , không có m t cu c chuy n bi n nào t h nh thái kinh t - x h i ố ứ ộ ộ ể ế ừ ì ế ã ộ này sang h nh th c kinh t - x h i khác di n ra m t cách êm , mà nó luôn bi n ng ì ứ ế ã ộ ễ ộ ả ế độ m nh m . Và nó: “ Không bao gi xu t hi n trc khi nh ng đi u ki n t n t i v t ch t ạ ẽ ờ ấ ệ ướ ữ ề ệ ồ ạ ậ ấ c a nh ng quan h đó chưa chín mu i”. Ph i có m t th i k l ch s lâu dài m i có th ủ ữ ệ ồ ả ộ ờ ìị ử ớ ể t o ra đi u ki n v t ch t trên. ạ ề ệ ậ ấ II. Quy lu t QHSX phù h p v i tính ch t và tr nh phát tri n c a LLSX. L ch ậ ợ ớ ấ ì độ ể ủ ị s ba phương th c s n xu t trc CNTB: ử ứ ả ấ ướ 1. Phương th c s n xu t công x nguyên thu : ứ ả ấ ã ỷ T t c chúng ta u bi t QHSX và LLSX là hai m t h p thành c a PTSX có tác ấ ả đề ế ặ ợ ủ ng qua l i vn ch ng v i nhau. Ngay t bu i sa loi, quy lu t y à bi ơ khai cài ng độ ờ ạ ệ ứ ớ ừ ổ ủ ư ậ ấ c t n t i cùng l ch s . ã ợ đ đư ồ ạ ị ử Khi con ngi m i thoát kh i h nh hài c a loài vn, v n s ng theo cách s ng c a ườ ớ ỏ ì ủ ượ ẫ ố ố ủ loài vn, v n ăn hang l , ch y u là hai lm và săn b t s ng. V i tr nh phát ượ ẫ ở ỗ ủ ế ượ ắ để ố ớ ì độ tri n th p kém như v y c a LLSX th QHSX c a x h i nguyên thu mang tính ch t ể ấ ậ ủ ì ủ ã ộ ỷ ấ như th nào? Trc h t, công c lao ng c a ngi nguyên thu r t thô sơ v v y ế ướ ế ụ độ ủ ườ ỷ ấ ì ậ t ng cá nhân riêng l th không th s ng n i. s ng c h bi t lao ng t p ừ ẻ ì ể ố ổ Để ố đượ ọ đãế độ ậ th , có v y m i tránh kh i làm m i cho thú d và u tranh c v i thiên nhiên. Và ể ậ ớ ỏ ồ ữ đấ đượ ớ khi lao ng t p th th i h i ch công h u v tư li u s n xu t, vi v y m i tư đã độ ậ ể ì đòỏ ế độ ữ ề ệ ả ấ ạ ọ li u s n xu t u thu c s h u chung c a công x . ệ ả ấ đề ộ ở ữ ủ ã 4 Phương thưc s n xu t c a ch chi m h u nô l 2. ả ấ ủ ế độ ế ữ ệ Khi con ngi bi t ch t o ra công c lao ng t kim lo i là th i đi m xu t phát ườ ế ế ạ ụ độ ừ ạ ờ ể ấ chuy n sang ch m i cao hơn. B t u có s phân công lao ng, chăn nuôi sau đó ể ế độớ ắ đầ ự độ là ngh th công tách ra kh i ngh nông. Năng xu t lao ng tăng lên, b t u xu t ề ủ ỏ ề ấ độ ắ đầ ấ hi n s n ph m dư th a. Trong đi u ki n đó, n u x y ra chi n tranh gi a các b l c, ệ ả ẩ ừ ề ệ ế ả ế ữ ộ ạ ng i ta b t c tù binh, và thay v gi t tù binh như trc, h s d ng s n ph m ườ ắ đượ ì ế ướ ọ đã ử ụ ả ẩ dư th a nuôi s ng tù binh, b t tù binh làm nô l s n xu t ra c a c i ph c v nhu c u ừ ố ắ ệ ả ấ ủ ả ụ ụ ầ c a h . Như v y l n u tiên trong l ch s , x h i chia làm hai giai c p: bóc l t và b ủ ọ ậ ầ đầ ị ử ã ộ ấ ộ ị bóc l t. ộ Trc kia tr ng tr t b ng cây g y nh n thi c n hàng ch c ngi m i làm c v ướ ồ ọ ằ ậ ọ ầ ụ ườ ớ đượ ì v y lao ng chung là c n thi t . Nhưng nay, có công c b ng s t , bi t dùng súc v t ậ độ ầ ế ụ ằ ắ ế ậ kéo th có th t c y c y trên m nh t c a m nh . Lao ng chung không c n c n ì đã ể ự ầ ấ ả đấ ủ ì độ ò ầ thi t n a , th là ch s h u tư nhân v tư li u s n xu t thay th cho ch s h u ế ữ ế ế độ ở ữ ề ệ ả ấ ế ế độ ở ữ công x . ã Như trên ta th y QHSX công x nguyên thu d n d n tan r v nó không c n đã ấ ã ỷ ầ ầ ã ì ò phù h p v i tr nh phát tri n m i c a l c lng s n xu t n a. V th m t QHSX ộ ợ ợ ớ ì đ ể ớ ủ ự ư ả ấ ữ ì ế ộ m i ph i ra i . Ch tư h u thay th ch công h u , x h i có giai c p thay th ớ ả đờ ế độ ữ ế ế độ ữ ã ộ ấ ế công x th t c và cu i cùng ch chi m h u nô l ra i . ã ị ộ ố ế độ ế ữ ệ đờ c đi m n i b t nh t c a QHSX chi m h u nô l là : Ch nô không nh ng chi m Đặ ể ổ ậ ấ ủ ế ữ ệ ủ ữ ế h u TLSX mà c n có quy n s h u v i c nô l như quy n bán ho c gi t. S phát ữ ò ề ở ữ ớ ả ệ ề ặ ế ự tri n c a PTSX chi m h u nô l làm cho nhu c u nô l ngày càng tăng m nh . Ngu n ể ủ ế ữ ệ ầ ệ ạ ồ cung c p nô l ch y u chính là nh ng tù binh chi n tranh . Nh ng nc chi n th ng ấ ệ ủ ế ữ ế ữ ướ ế ắ ng b t t l m n b t c nh ng ngi d không nh ù binh vàm nô là c ân trong vùng b ờ ữ ắ ề ệ ò ắ ả ữ ư ị chi m đóng , bi n h thành nô l c a m nh . Di ch đó dân cư phân hoá thành ế ế ọ ệ ủ ì ướ ế độ dân cư t do và nô l . Dân cư t do c hng m t s quy n công dân c n nô l ự ệ ự đượ ưở ộ ố ề ò ệ không có m t chút quy n nào. c ng c v ng ch c hơn n a quy n l i c a giai c p ộ ề Để ủ ố ữ ắ ữ ề ợ ủ ấ 5 m t nhà nư c ch nô ra i . Nhà nc ch nô ra i c ng c phát tri n QHSX ộ ớ ủ đã đờ ướ ủ đờ đã ủ ố ể chgi m h u nô l . Nhà nc ch nô ra i đánh d u m c c a m t QHSX m i sao cho ế ữ ệ ướ ủ đờ ấ ố ủ ộ ớ phù h p v i đi u ki n hi n l ch s , nó t o ra kh năng l n hơn cho s phát tri n c a ợ ớ ề ệ ệ ị ử ạ ả ớ ự ể ủ LLSX. So v i ch i công x nguyên thu nhà nc ch nô ra i c ng nói lên r ng khi ớ ế độ ã ỷ ướ ủ đờ ũ ằ QHSX c không c n phù h p v i LLSX đang t n t i th nó s b xoá b và thay th ũ ò ợ ớ ồ ạ ì ẽ ị ỏ ế nhưng s thay i đó có tính k th a và đó là m t QHSX m i phù h p hơn. ự đổ ế ừ ộ ớ ợ Trong giai đo n nh t nh nào đó c a l ch s th ch chi m h u nô l là m t bc ạ ấ đị ủ ị ử ì ế độ ế ữ ệ ộ ướ ti n nhưng đi đôi vơí s phát tri n c a ch y là nh ng mâu thu n ch a ch t bên ế ự ể ủ ế ấ ữ ẫ ứ ấ trong nó ngày càng tr nên sâu s c hơn . C ng gi ng như trong phép bi n ch ng ở ắ ũ ố ệ ứ đã đề c p cân b ng ch là t m th i và s không cân b ng la tuy t i , nó chính là ngu n g c ậ ằ ỉ ạ ờ ự ằ ệ đố ồ ố t o nên s phát tri n .L ch s và nhuèng tư tng ti n b ch ng minh c r ng : ạ ự ể ị ử ưở ế ộ đãứ đượ ằ ch có th quan ni m c s phát tri n ch ng nào ngi ta th a nh n , nh n th c ỉ ể ệ đượ ự ể ừ ườ ừ ậ ậ ứ c s phát tri n trong mâu thu n c a LLSX và QHSX . Ch ng nào ta th a nh n đượ ự ể ẫ ủ ừ ừ ậ tính v nh vi n không phù h p gi a chúng chính v th khi mâu thu n x h i tr nên ĩ ễ ợ ữ ì ế ẫ ã ộ ở sâu s c th nó s b tan r ắ ì ẽ ị ã i chi m h u n c r ng th lao ng c coi l ch Khi ch ô làng m àng b à hèn h ộ ộ ế đ ế ữ ệ ở ộ ì đ ị ạ ỉ đáng dành riêng cho nô l , không x ng đáng là vi c c a ngi dân t do , Chính như ệ ứ ệ ủ ườ ự v y ch chi m h u nô l t nó làm tan r chính ngay trong LLSX cơ b n c a nó ậ ế độ ế ữ ệ đã ự ã ả ủ là nh ng ngi lao ng s n xu t . S quá b t công làm cho nô l n i d y có nh ng ữ ườ độ ả ấ ự ấ ệ ổ ậ ữ cu kh i ngh a lôi cu n hàng ch c v n nô l . Kh i ngh a th t b i nô l b gi t n n ộ ở ĩ ố ụ ạ ệ ở ĩ ấ ạ ệ ị ế ề kinh t c a x h i chi m h u nô l b phá ho i n ng n . Nô l kh i ngh a nói lên ế ủ ã ộ ế ữ ệ ị ạ ặ ề ệ ở ĩ đã QHSX không phù h p v i LLSX n a và m t l n n a l ch s i h i ph i thay th ợ ớ ữ ộ ầ ữ ị ử đò ỏ ả ế m h u n b ng QHSX kh c i thi n a v c a x h i , c a h nh QHSX chi ô l ác có th ế ữ ệ ằ ể ả ệ đị ị ủ ã ộ ủ ì t ng s n xu t . Quy lu t QHSX nh t nh ph i phù h p v i tính ch t các LLSX , ượ ả ấ ậ ấ đị ả ợ ớ ấ ph i thay th nô l b ng nh ng ngi lao ng có quan tâm n k t qu lao ng c a ả ế ệ ằ ữ ườ độ đế ế ả độ ủ h .Và yêu c u c a quy lu t này c th c hi n m t cách t phát : B n ch nô chia ọ ầ ủ ậ đã đượự ệ ộ ự ọ ủ 6 đát đai c a chúng thành nh ng m nh nh và giao cho nô l c y , nô l c gi i ủ ữ ả ỏ ệ ấ ệ đã đượả phóng nhưng v n b ph thu c vào ch nô b i a tô và ph thu c thân th . M c dù ẫ ị ụ ộ ủ ở đị ụ ộ ể ặ v y nhưng h v n h ng thú hơn v có c n n kinh t riêng c a h . Và theo quy lu t ậ ọ ẫ ứ ì đượ ề ế ủ ọ ậ m i QHSX, PTSX m i v a ra i th c ng là lúc mâu thu n m i oc h nh thành và ớ ớ ừ đờ ì ũ ẫ ớ đự ì n khi mâu thu n tr nên qúa l n nó s bùng phát và i h i ph i gi i quy t sao cho đế ẫ ở ớ ẽ đò ỏ ả ả ế QHSX ph i phù h p v i LLSX . C như v y x h i không ng ng phát tri n b i ả ợ ớ ứ ậ ã ộ ừ ể ở nh ng mâu thu n phát sinh và đuyc gi i quy t . ữ ẫ ượ ả ế Tóm l i có th nói th c ch t c a quy lu t v m i quan h gi a LLSX và QHSX là quy ạ ể ự ấ ủ ậ ề ố ệ ữ lu t mâu thu n . S phù h p gi a chúng ch là t m th i c n s v n ng mâu thu n là ậ ẫ ự ợ ữ ỉ ạ ờ ò ự ậ độ ẫ v nh vi n , ch có khái ni m mâu thu n m i kh năng v ch ra ng l c c a s phát ĩ ễ ỉ ệ ẫ ớ đủ ả ạ độ ự ủ ự tri n m i có th cho ta hi u c s v n ng c a quy lu t kinh t ể ớ ể ể đượ ự ậ độ ủ ậ ế 7 KẾTLUẬN n ph i hi u vn d ng m t ct nh t quy lu t QHSX ph i ph Chúng ta c à v ách t ù ầ ả ể ậ ụ ộ ố ấ ậ ả h p v i tr nh phát tri n c a l c lng s n xu t. Trên th c t QHSX và LLSX ợ ớ ì độ ể ủ ự ượ ả ấ ự ế không bao gi có s phù h p tuy t i chúng luôn mâu thu n thúc y thúc y s ờ ự ợ ệ đố ẫ để đẩ đẩ ự phát tri n chính v v y tu theo t nh h nh th c t mà mà ch n gi i pháp h p lí. Tuy ể ì ậ ỳ ì ì ự ế ọ ả ợ ên chính b n thân các QHSX l i có m i liên h ch t ch v i LLSX , chúng không nhi ả ạ ố ệ ặ ẽ ớ tách r i nhau . V n t ra đây là làm th nào s d ng m i quan h y cho phù ờ ấ đề đặở ế đế ử ụ ố ệ ấ h p. N u làm c đi u này đúng v i quy lu t c a nó th không lâu chúng ta s ti n ợ ế đượ ề ớ ậ ủ ì ẽ ế ng CNH ch n. hành nhanh trên con – HĐH đườ đã ọ 8 LỜI CAM ĐOAN Ti u lu n c hoàn thành v i chính s hi u bi t và sưu t m tài li u c a b n ể ậ đượ ớ ự ể ế ầ ệ ủ ả thân. Tuy nhiên do th i gian có h n và v c ng là l n u vi t ti u lu n v v y không ờ ạ ìũ ầ đầế ể ậ ì ậ tránh kh i thi u xót, r t mong oc s đóng góp ki n c a th y cô trong khoa ti u ỏ ế ấ đự ự ýế ủ ầ để ể lu n cu em oc hoành ch nh hơn ậ ả đự ỉ Em xin chân thành c m ơn ả 9 CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Giáo tr nh kinh t chính tr - Khoa Kinh t Trng ĐHQLKD ì ế ị ế ườ 2. Giáo tr nh kinh t cơ b n - NXB Khoa h c ì ế ả ọ 10