Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. A - Lêi më ®Çu Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ mét ph¹m trï kinh tÕ tæng hîp cã liªn quan ®Õn c¸c ph¹m trï kinh tÕ kh¸c vµ ®ãng vai trß nh­ lµ mét c«ng cô cã hiÖu lùc, cã hiÖu qu¶ trong viÖc t¸c ®éng ®Õn quan hÖ kinh tÕ ®èi ngo¹i cña mçi n­íc, ®ång thêi lµ yÕu tè cùc kú quan träng ®èi víi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. §· bao thêi nay, loµi ng­êi ®· vµ ®ang tiÕp tôc ®øng tr­íc mét vÊn ®Ò cã tÇm quan träng ®Æc biÖt nµy vµ cè g¾ng tiÕp cËn nã, mong t×m ra mét nhËn thøc ®óng ®¾n ®Ó tõ ®ã x¸c ®Þnh vµ ®­a vµo vËn hµnh trong thùc tÕ mét tû gi¸ hèi ®o¸i phï hîp, nh»m biÕn nã trë thµnh mét c«ng cô tÝch cùc trong qu¶n lý nÒn kinh tÕ ë mçi n­íc. Tû gi¸ hèi ®o¸i, nh­ c¸c nhµ kinh tÕ th­êng gäi lµ mét lo¹i "gi¸ cña gi¸" , bÞ chi phèi bëi nhiÒu yÕu tè vµ rÊt khã nhËn thøc, xuÊt ph¸t tõ tÝnh trõu t­îng vèn cã cña b¶n th©n nã. Tû gi¸ hèi ®o¸i kh«ng ph¶i chØ lµ c¸i g× ®ã ®Ó ng¾m mµ tr¸i l¹i, lµ c¸i mµ con ng­êi cÇn ph¶i tiÕp cËn hµng ngµy, hµng giê, sö dông nã trong mäi quan hÖ giao dÞch quèc tÕ, trong viÖc sö lý nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ liªn quan ®Õn c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ trong n­íc vµ quèc tÕ. Vµ do vËy, nhËn thøc mét c¸ch ®óng ®¾n vµ sö lý mét c¸ch phï hîp mét c¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i lµ mét nghÖ thuËt. Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÕ giíi ngµy nay, khi mµ qu¸ tr×nh quèc tÕ ho¸ ®· bao trïm tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt kinh doanh vµ trong cuéc sèng, th× sù gia t¨ng cña hîp t¸c quèc tÕ nh»m ph¸t huy vµ sö dông nh÷ng lîi thÕ so s¸nh cña m×nh ®· lµm cho viÖc qu¶n lý ®êi sèng kinh tÕ cña ®Êt n­íc vµ lµ mèi quan t©m ®Æc biÖt cña chÝnh phñ c¸c n­íc trong qu¸ tr×nh phôc h­ng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ. ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng n­íc nh­ vËy. XuÊt ph¸t tõ nh÷ng lý do trªn ®©y, Em chän ®Ò tµi cña m×nh lµ "Mét sè vÊn ®Ò vÒ tû gi¸ hèi ®o¸i vµ chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ë ViÖt Nam". TËp ®Ò ¸n ®­îc chia lµm 2 phÇn chÝnh. Nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt chung ( ch­¬ng I ) Nh÷ng chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i ë ViÖt Nam ( ch­¬ng II ) Do ®Ò ra, ch­¬ng I sÏ chiÕm phÇn lín tËp ®Ò ¸n. ë ch­¬ng II. Vµ em sÏ cè g¾ng tr×nh bÇy vµ thÓ hiÖn nh÷ng g× ®· ®Ò cËp trong ch­¬ng I. D­íi ®©y em xin tr×nh bÇy néi dung ®Ò ¸n cña m×nh. Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Néi dung Ch­¬ng I: Nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt chung I. Tû gi¸ hèi ®o¸i vµ sù h×nh thµnh tû gi¸ hèi ®o¸i 1. Tû gi¸ hèi ®o¸i: HÇu hÕt mçi quèc gia hay mét nhãm quèc gia liªn kÕt (nh­ liªn minh Ch©u ¢u) ®Òu cã ®ång tiÒn riªng cña m×nh. ViÖt nam cã tiÒn ®ång (VN§) Trung quèc cã Nh©n d©n tÖ (CNY), Mü cã Dollar (USD). Mèi liªn hÖ kinh tÕ gi÷a c¸c n­íc, c¸c nhãm n­íc víi nhau mµ tr­íc hÕt lµ quan hÖ mua b¸n trao ®æi ®Çu t­ dÉn ®Õn viÖc cÇn cã sù trao ®æi ®ång tiÒn cña c¸c n­íc kh¸c nhau víi nhau, ®«ng tiÒn nµy ®æi lÊy ®«ng ftiÒn kia, tõ ®è ta cã thÓ nãi r»ng: tû gi¸ hèi ®o¸i lµ gi¸ c¶ cña mét ®¬n vÞ tiÒn tÖ cña mét n­íc tÝnh b»n tiÒn tÖ cña mét n­íc kh¸c. Th«ng th­êng, thuËt ng÷ "Tû gi¸ hèi ®o¸i" ®­îc ngÇm hiÓu lµ sè l­îng ®¬n vÞ tiÒn néi tÖ cÇn thiÕt ®Ó mua mét ®¬n vÞ ngo¹i tÖ, tuy nhiªn ë Mü vµ Anh ®­îc sö dông theo nghÜa ng­îc l¹i: sè l­îng ®¬n vÞ ngo¹i tÖ cÇn thiÕt ®Ó mua mét ®ång USD hoÆc ®ång b¶ng Anh; vÝ dô: ë Mü 0,8 xu/USD. C¸c nhµ kinh tÕ th­êng ®Ò cËp ®Õn hai lo¹i tû gia hèi ®o¸i: n - Tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa (e ): ®©y lµ tû gi¸ h«Ý ®o¸i ®­îc biÕt ®Õn nhiÒu nhÊt do ng©n hµng nhµ n­íc c«ng bè trªn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng hµng ngµy. r r n /P - Tû gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ (e ) ®­îc x¸c ®Þnh e = e * Pnf Pn: chØ sè gi¸ trong n­íc Pf: chØ sè gi¸ n­íc ngoµi Tû gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ lo¹i trõ ®­îc sù ¶nh h­ëng cña chªnh lÖch l¹m ph¸t gi÷a c¸c n­íc vµ ph¶n ¸nh ®óng swsc mua vµ søc c¹nh tranh cña mét n­íc. 2. Sù h×nh thµnh tû gi¸ hèi ®o¸i a- CÇu vÒ tiÒn trªn thÞ tr­êng ngo¹i hèi Cã cÇu vÒ tiÒn cña n­íc A trªn thÞ tr­êng ngo¹i hèi khi d©n c­ tõ c¸c n­íc kh¸c mua hµng ho¸ vµ dÞc vô ®­îc s¶n xuÊt ra t¹i n­íc A. Mét n­íc xuÊt khÈu cµng nhiÒu th× cÇu ®èi víi ®ång tiÒn n­íc ®ã cµng lín trªn thÞ tr­êng ngoÞa hèi. §­êng cÇu vÒ mét lo¹i tiÒn lµ hµm cña tû gi¸ hèi ®o¸i cña nã xuèng dè phÝa bªn ph¶i, ®iÒu nµy cho thÊy nÕu tû gi¸ hèi ®o¸i cµng cao th× hµng ho¸ cña n­íc Êy cµng trë lªn ®¾t h¬n ®èi víi nh÷ng ng­êi n\íc ngoµi vµ Ýt hµng ho¸ xuÊt khÈu h¬n 2 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. b- Cung vÒ tiÒn trªn thÞ tr­êng ngo¹i hèi §Ó nh©n d©n n­íc A mua ®­îc c¸c s¶n phÈm s¶n xuÊt ra ë n­íc B hä ph¶i mua mét l­îng tiÒn ®ñ lín cña n­íc B, b»ng viÖc dïng tiÒn n­íc A ®Ó tr¶. L­îng tiÒn nµy cña n­íc A khi Êy b­íc vµo thÞ tr­êng quèc tÕ. §­êng cung vÒ tiÒn lµ mét hµm cña tû gi¸ hèi ®o¸i cña nã, dèc lªn trªn vÒ phÝa ph¶i. Tû gi¸ hèi ®o¸i cµng cao th× hµng ho¸ n­íc ngoµi cµng rÎ vµ hµng ho¸ ngo¹i ®­îc nhËp khÈu ngµy cµng nhiÒu. C¸c tû gi¸ hèi ®o¸i ®­îc x¸c ®Þnh chñ yÕu th«ng qua c¸c lùc l­îng thÞ tr­êng cña cung vµ cÇu. BÊt kú c¸i g× lµm t¨ng cÇu vÒ mét ®ång tiÒn hoÆc lµm gi¶m cung cña nã ®Òu cã xu h­íng lµm cho tû gi¸ hèi ®o¸i t¨ng lªn. BÊt kú c¸i g× lµm gi¶m cÇu vÒ mét ®ång tiÒn hoÆc lµm t¨ng cung ®ång tiÒn Êy trªn c¸c thÞ tr­êng ngo¹i hèi sÏ h­íng tíi lµm cho gi¸ trÞ trao ®æi cña nã gi¶m xuèng ë h×nh vÏ d­íi, ta thÊy ®­îc tû gÝa hèi ®o¸i c©n b»ng L o cña ®ång ViÖt Nam vµ ®ång USD Mü th«ng qua giao ®iÓm S vµ D. L USD § S Lo D Qo Q(®) 2. Ph©n lo¹i tû gi¸ hèi ®o¸i Trong thùc tÕ tuú tõng n¬i tõng lóc khi quan t©m ®Õn mét khÝa c¹nh nµo ®ã cña tû gÝa hèi ®o¸i ng­êi ta th­êng gäi ®Õn tªn ®Õn lo¹i tû gi¸ ®ã. Do vËy cÇn thiÕt ph¶i ph©n lo¹i tû gi¸ hèi ®o¸i. Dùa vµo nh÷ng c¨n cø kh¸c nhau ng­êi ta chia ra nhiÒu lo¹i tû gi¸ kh¸c nhau: a- C¨n cø vµo ph­¬ng tiÖn chuyÓn ngo¹i hèi, tû gi¸ ®­îc chia ra lµm hai lo¹i 3 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. -Tû gi¸ ®iÖn hèi mµ tû gÝa mua b¸n ngo¹i hèi mµ ng©n hµng cã tr¸ch nhiÖm chuyÓn ngo¹i hèi b»ng ®iÖn( telegraphic transfer -T/T) -Tû gi¸ th­ hèi: lµ tû gi¸ mua b¸n ngo¹i hèi mµ ng©n hµng cã tr¸ch nhiÖm chuyÓn ngo¹i hèi b»ng th­ ( mail transfen M/T) b- C¨n cø vµo chÕ ®é qu¶n lý ngo¹i hèi, tû gi¸ hèi ®o¸i chia ra c¸c lo¹i - Tû gi¸ chÝnh thøc: lµ tû gi¸ do nhµ N­íc c«ng bè ®­îc h×nh thµnh trªn c¬ së ngang gi¸ vµng. -Tû gi¸ tù do lµ tû gi¸ h×nh thµnh tù ph¸t trªn thÞ tr­êng do quan hÖ cung cÇu qui ®Þnh . - Tû gi¸ th¶ næi lµ tû gi¸ h×nh thµnh tù ph¸t trªn thÞ tr­êng vµ nhµ n­íc kh«ng can thiÖp vµo sù h×nh thµnh vµ qu¶n lý tû gi¸ nµy. - Tû gi¸ cè ®Þnh lµ tû gi¸ kh«ng biÕn ®éng trong ph¹m vi thêi gian nµo ®ã. c- C¨n cø vµo ph­¬ng tiÖn thanh to¸n quèc tÕ, tû gi¸ ®­îc chia ra c¸c lo¹i: - Tû gi¸ sÐc lµ tû gi¸ mua b¸n c¸c lo¹i sÐc ngo¹i tÖ. - Tû gi¸ hèi phiÕu tr¶ tiÒn ngay lµ tû gi¸ mua b¸n c¸c lo¹i hèi phiÕu cã kú h¹n b»ng ngo¹i tÖ. - Tû gi¸ chuyÓn kho¶n lµ tû gi¸ mua b¸n ngo¹i hèi trong ®ã viÖc chuyÓn kho¶n ngo¹i hèi kh«ng ph¶i b»ng tiÒn mÆt, b»ng c¸ch chuyÓn kho¶n qua ng©n hµng. - Tû gi¸ tiÒn mÆt lµ tû gi¸ mua b¸n ngo¹i hèi mµ viÖc chuyÓn tr¶ ngo¹i hèi b»ng tiÒn mÆt. d- C¨n cø vµo thêi ®iÓm mua b¸n ngo¹i hèi: - Tû gi¸ më cöa: lµ tû gi¸ vµo ®Çu giê giao dÞch hay tû gi¸ mau b¸n ngo¹i hèi cña chuyÕn giao dÞch ®Çu tiªn trong ngµy. - Tû gi¸ ®ãng cöa: lµ tû gi¸ vµo cuèi giê giao dÞch hay tû gi¸ mua b¸n ngo¹i hèi cña chuyÕn giao dÞch cuèi cïng trong ngµy. - Tû gi¸ giao nhËn ngay: lµ tû gi¸ mua b¸n ngo¹i hèi mµ viÖc giao nhËn ngo¹i hèi sÏ ®­îc thùc hiÖn chËm nhÊt trong 2 ngµy lµm viÖc. - Tû gi¸ giao nhËn cã kú h¹n: lµ tû gi¸ mua b¸n ngo¹i hèi mµ viÖc giao nhËn ngo¹i hèi sÏ ®­îc thùc hiÖn theo thêi h¹n nhÊt ®Þnh ghi trong hîp ®ång(cã thÓ lµ 1,2,3 th¸ng sau). e- c¨n cø vµo nghiÖp vô kinh doanh ngo¹i hèi cña ng©n hµng tû gi¸ chia ra lµm hai lo¹i: 4 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. - Tû gi¸ mua: lµ tû gi¸ mµ ng©n hµng mua ngo¹i hèi vµo. - Tûg Ýa b¸n: lµ tû gi¸ mµ ng©n hµng b¸n ngo¹i hèi ra. II- Nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng tíi tû gi¸ hèi ®o¸i: 1- C¸n c©n th­¬ng m¹i: trong c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c kh«ng ®æi nÕu nhËp khÈu cña mét n­íc t¨ng th× ®­êng cung vÒ tiÒn cña n­íc Êy sÏ dÞch chuyÓn vÒ phÝa bªn ph¶i, tû gi¸ hèi ®o¸i gi¶m xuèng; nÕu xuÊt khÈu t¨ng th× ®­êng cÇu vÒ tiÒn cña n­íc Êy sÏ dÞch chuyÓn sang tr¸i tû gi¸ hèi ®o¸i t¨ng lªn. 2- Tû gi¸ l¹m ph¸t t­¬ng ®èi: nÕu tû lÖ l¹m ph¸t cña mét n­íc cao h¬n tû lÖ l¹m ph¸t cña mét n­íc kh¸c th× n­íc ®ã sÏ cÇn nhiªï tiÒn h¬n ®Ó mua mét l­îng tiÒn nhÊt ®Þnh cña n­íc kia. §iÒu nµy lµm cho cung tiÒn dÞch chuyÓn sang ph¶i vµ tû gi¸ hèi ®o¸i gi¶m xuèng. 3- Sù vËn ®éng cña vèn: khi ng­êi n­íc ngoµi mua tµi s¶n tµi chÝnh, l·i suÊt cã ¶nh h­ëng m¹nh. Khi l·i suÊt cña mét n­íc t¨ng lªn mét c¸ch t­¬ng ®èi so víi n­íc kh¸c th× c¸c tµi s¶n cña nã t¹o ra tû lÖ tiÒn lêi cao h¬n vµ cã nhiÒu ng­êi d©n n­íc ngoµi muèn mua tµi s¶n Êy. §iÒu nµy lµm cho ®­êng cÇu vÒ tiÒn cña n­íc ®ã dÞch chuyÓn sang ph¶i vµ lµm t¨ng tû gi¸ hèi ®o¸i cña nã. §©y lµ mét trong nh÷ng ¶nh h­ëng quan träng nhÊt tíi tû gi¸ ë c¸c n­íc ph¸t triÓn cao. 4- Dù tr÷, ph­¬ng tiÖn thanh to¸n, ®Çu c¬: tÊt c¶ ®Òu cã thÓ lµm dÞch chuyÓn ®­êng cung vµ cÇu tiÒn tÖ. §Çu c¬ cã thÓ g©y ra nh÷ng thay ®æi lín vÒ tiÒn, ®Æc biÖt trong ®iÒu kiÖn th«ng tin liªn l¹c hiÖn ®¹i vµ c«ng nghÖ m¸y tÝnh hiÖn ®¹i cã thÓ trao ddæi hµng tû USD gi¸ trÞ tiÒn tÖ mçi ngµy. Trªn ®©y lµ 4 nguyªn nh©n c¬ b¶n g©y lªn sù dÞch chuyÓn ®­êng cung vµ cÇu trªn thÞ tr­êng ngo¹i hèi. Sù dÞch chuyÓn nµy ®Õn l­ît nã sÏ g©y ra nh÷ng dao ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i, vµ nh­ vËy ph¶n øng d©y chuyÒn, nh÷ng biÕn ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i l¹i t¸c ®éng ®Õn nÒn kinh tÕ trong n­íc. III- T¸c ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®Õn nÒn kinh tÕ 1-Thùc tr¹ng t¸c ®éng cña tû gi¸ ®èi víi c¸c lÜnh vùc tµi chÝnh, ng©n s¸ch thêi gian qua. 1.1-Thùc tr¹ng quan hÖ gi÷a tû gi¸ víi ng©n s¸ch: Mäi sù biÕn ®éng cña c¸c lo¹i tû gi¸ ®Òu t¸c ®éng trùc tiÕp tíi thu chi ng©n s¸ch. Tr­íc n¨m 1990 nhµ n­íc thùc hiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ kÕt to¸n néi bé, møc tû gi¸ nhµ n­íc c«ng bè th­êng cè ®Þnh trong thêi gian t­¬ng ®èi dµi. ë thêi ®iÓm c«ng bè møc tû gi¸ thÊp h¬n nhiÒu so víi møc gi¸ trªn thÞ tr­êng vµ t×nh h×nh søc mua cña ®ång tiÒn tÝnh chung thêi kú 1985- 5 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 1988, 1róp mua trªn d­íi 1.500VND hµng xuÊt khÈu, 1USD trªn d­íi 3.000VND, trong khi ®ã tû gi¸ kÕt to¸n néi bé thanh to¸n trong quan hÖ xuÊt nhËp khÈu gi÷u møc 150VND/Róp vµ 225VND/USD. Nh×n chung 1Róp hµng xuÊt khÈu ph¶i bï lç 1.350VND vµ 1USD ph¶i bï 2.775VND. Kim ng¹ch xuÊt khÈu cña n¨m 1987lµ 650 triÖu R-USD trong ®ã khu vùc ®ång Róp 500 triÖu vµ khu vùc ®ång USD 150 triÖu, Ng©n s¸ch nhµ n­íc ®· ph¶i bï lç 900 tû. §èi víi c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph­¬ng cµng giao nhiÒu hµng xuÊt khÈu ®Ó thùc hiÖn nghÜa vô víi b¹n, th× ng©n s¸ch nhµ n­íc cµng ph¶i bï lç nhiÒu. Ng©n s¸ch nµh n­íc kh«ng bï lç ®ñ hoÆc chËm trÔ trong viÖc thanh to¸n th× c«ng nî gi÷a c¸c doanh nghiÖp vµ c¸c ngµnh cµng t¨ng vµ cµng thiÕu vèn ®Ó tiÕp tôc kinh doanh. §èi víi hµng nhËp, th× khi vËt t­ nguyªn liÖu thiÕt bÞ vÒ n­íc nhµ n­íc ®øng ra ph©n phèi cho c¸c ngµnh trong nÒn kinh tÕ quèc d©n víi møc gi¸ thÊp (phï hîp víi møc tû gi¸ 150 VN§/Róp vµ 225VND/USD nªu trªn). Nh­ vËy, c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph­¬ng ®­îc ph©n phèi c¸c lo¹i vËt t­,nguyªn liÖu ®ã th× ®­îc h­ëng phÇn gi¸ thÊp cßn ng©n s¸ch nhµ n­íc l¹i kh«ng thu ®­îc chªnh lÖch gi¸. ViÖc thùc hiÖn c¬ chÕ tû gi¸ kÕt to¸n néi bé trong thanh to¸n xuÊt - nhËp khÈu vµ bï lç hµng xuÊt khÈu ®ã lµ: - NÕu thùc hiÖn nghiªm träng nghÜa vô giao hµng xuÊt khÈu cho b¹n ®Ó cã thÓ ®­a hµng nhËp vÒ ®¸p øng nhu cÇu cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, th× møc lç cña ng©n s¸ch cho hµng xuÊt khÈu lín g©y trë ng¹i cho viÖc ®iÒu hµnh ng©n s¸ch - NÕu tr× ho·n cho viÖc thùc hiÖn nghÜa vô giao hµng xuÊt khÈu nh­ng trong khi ®ã vÉn yªu cÇu b¹n giao hµng nhËp cho ta theo tiÕn ®é, th× viÖc bï lç hµng xuÊt khÈu ®­îc gi¶m ë møc ®é nhÊt ®Þnh, nh­ng nghÜa vô nî cña ta víi b¹n l¹i t¨ng lªn ®¸ng kÓ. Tû gi¸ qui ®Þnh thÊp nªn c¸c tæ chøc kinh tÕ vµ c¸ nh©n cã ngo¹i tÖ kh«ng b¸n ngo¹i tÖ cho ng©n hµng, v× lµm nh­ vËy sÏ bÞ mÊt l·i. C¸c tæ chøc ®¹i diÖn n­íc ngoµi hoÆc c¸ nh©n n­íc ngoµi còng kh«ng chuyÓn tiÒn tµi kho¶n ë ng©n hµng ë chi tiªu mµ th­êng ®­a hµng tõ n­íc ngoµi vµo hoÆc sö dông ngo¹i tÖ tiÒn mÆt trùc tiÕp trªn thÞ tr­êng. Do ®ã c¬ chÕ tû gi¸ cña thêi kú nµy ®· trë thµnh mét yÕu tè t¹o cho ngo¹i tÖ bÞ th¶ næi, mua b¸n trªn thÞ tr­êng trong n­íc. Thùc tÕ nµy võa g©y thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ cho Nhµ n­íc võa lµm ph¸t sinh thªm nh÷ng tiªu cùc trong ®êi sèng x· héi. §ång thêi nã t¸c ®éng trë l¹i tû gi¸ kÕt to¸n néi bé vµ lµm cho tû gi¸ gi÷a ®ång néi tÖ gi÷a c¸c ®ång ngo¹i tÖ diÔn biÕn phøc t¹p thªm. Tõ t×nh h×nh trªn cho thÊy, tr­íc n¨m 1989 tû gi¸ hèi ®o¸i gi÷a ®ång ViÖt Nam vµ ngo¹i tÖ do nhµ n­íc qui ®Þnh kh«ng tÝnh ®Õn biÕn ®éng gi¸ trªn thÞ tr­êng ®ang bÞ tr­ît ng· nghiªm träng, nªn ®· lµm cho møc bï lç hµng xuÊt khÈu trong ng©n s¸ch qu¸ lín, g©y khã kh¨n trong viÖc ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý ng©n s¸ch vµ thùc hiÖn nghÜa vô giao hµng mµ ta ®· cam kÕt víi n­íc ngoµi, ngo¹i tÖ bÞ rèi lo¹n, Nhµ n­íc kh«ng ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý ®­îc. 6 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Tû gi¸ hèi ®o¸i bÞ bãp mÐo so víi thùc tÕ ®· khiÕn cho thu chi ng©n s¸ch Nhµ n­íc kh«ng ph¶n ¸nh ®óng nguån thu tõ n­íc ngoµi vµ c¸c kho¶n cÊp ph¸t cña ng©n s¸ch Nhµ n­íc cho nÒn kinh tÕ quèc d©n vµ cho c¸c ho¹t ®éng kh¸c cã sö dông ngo¹i tÖ. ViÖc t¹o ra mét tû gi¸ chÝnh thøc t­ëng lµ gi÷ gi¸ trÞ ®ång ViÖt Nam so víi ngo¹i tÖ ®Ó kÕ ho¹ch ho¸ vµ æn ®Þnh kinh tÕ, nh­ng thùc chÊt lµ ®Èy xuÊt khÈu ViÖt Nam vµo ngâ côt, kh«ng khuyÕn khÝch s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu vµ ®Èy m¹nh hµng xuÊt khÈu, hÖ qu¶ lµ c¸n c©n th­¬ng m¹i bÞ nhËp siªu nghiªm träng, ng©n s¸ch Nhµ n­íc ph¶i g¸nh chÞu thªm c¸c thua thiÖt. Khi buéc ph¶i th¶ næi vµ ph¸ gi¸ m¹nh ®· lµm cho chi phÝ cña c¸c doanh nghiÖp t¨ng lªn ®¸ng kÓ vµ lîi nhuËn bÞ gi¶m, do ®ã møc thu tõ thuÕ lîi tøc cña c¸c tæ chøc kinh tÕ cho ng©n s¸ch Nhµ n­íc còng bÞ ¶nh h­ëng. MÆt kh¸c, c¸c kho¶n chi tiªu cho c¸c c¬ quan vµ tæ chøc ®­îc Nhµ n­íc cÊp còng ®­îc t¨ng lªn t­¬ng øng víi møc mÊt gi¸ cña ®ång néi tÖ. T×nh h×nh ®ã ®· t¸c ®éng ®Õn yÕu tè lµm t¨ng béi chi ng©n. Tõ n¨m 1989, cïng víi c¸c c¶i c¸ch kinh tÕ, tµi chÝnh, tiÒn tÖ, Nhµ n­íc ®· bá chÕ ®é tû gi¸ tr­íc ®©y (tû gi¸ kÕt to¸n néi bé) , gi¶m c¨n b¶n bï lç cho ho¹t ®éng xuÊt - nhËp khÈu vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch gi¸ s¸t víi tû gi¸ thÞ tr­êng. Ng©n hµng nhµ n­íc c«ng bè tû gi¸ chÝnh thøc cña VN§ víi c¸c ngo¹i tÖ m¹nh, nhÊt lµ víi USD trªn c¬ së ®ã c¸c ng©n hµng th­¬ng m¹i x©y dùng vµ c«ng bè tû gi¸ hµng ngµy víi biªn ®é chªnh lÖch cho phÐp (kho¶ng 5%) so víi tû gi¸ chÝnh thøc. VÒ mÆt ng©n s¸ch Nhµ n­íc, chÝnh s¸ch mét tû gi¸ hèi ®o¸i s¸t víi thÞ tr­êng khiÕn cho viÖc tÝnh to¸n thu chi Ng©n s¸ch Nhµ n­íc ph¶n ¸nh trung thùc vµ chÝnh x¸c h¬n, kh«ng bÞ bãp mÐo. Tû gi¸ ®ã gãp phÇn lµm cho c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ vay nî vµ tr¶ nî n­íc ngoµi tõ ng©n s¸ch Nhµ n­íc thuËn lîi h¬n vµ cã c¬ së v÷ng ch¾c h¬n. * MÆc dï cã nh÷ng thµnh c«ng rÊt ®¸ng kÓ trong lÜnh vùc tû gi¸ vµ qu¶n lý ngo¹i tÖ, nh­ng vÉn cßn mét sè h¹n chÕ ®· lµm ¶nh h­ëng kh«ng tèt ®Õn qu¶n lý, ®iÒu hµnh ng©n s¸ch, ®ã lµ - Nguån ngo¹i tÖ kh«ng ®­îc qu¶n lý chÆt chÏ, cßn bÞ bu«ng láng ®· khiÕn cho lùc l­îng ngo¹i tÖ cña Nhµ n­íc t¨ng chËm vµ ch­a t­¬ng xøng víi møc ®é t¨ng cña c¸n c©n th­¬ng m¹i, mét c¬ së cña sù æn ®Þnh thu chi ng©n s¸ch Nhµ n­íc lµ quÜ ngo¹i tÖ ch­a ®­îc t¨ng c­êng. - V× tû gi¸ hèi ®o¸i chÝnh thøc theo s¸t tû gi¸ thÞ tr­êng nÕu kh«ng æn ®Þnh th× kh«ng nh÷ng ng©n s¸ch bÞ ®éng mµ viÖc tÝnh to¸n thu chi Ng©n s¸ch b»ng ngo¹i tÖ theo kh«ng kÞp thêi dÉn tíi kh«ng s¸t víi thùc tÕ thÞ tr­êng, ®iÒu hµnh Ng©n s¸ch Nhµ n­íc kh«ng tr¸nh khái lóng tóng, nhÊt lµ tr­êng hîp bÞ thiÕu hôt khi tr¶ nî ®Õn h¹n ®ßi ph¶i gi¶i quyÕt. 7 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 1.2: Thùc tr¹ng quan hÖ tû gi¸ vµ nî n­íc ngoµi Tû gi¸ cã mèi quan hÖ h÷u c¬ víi nî n­íc ngoµi vµ c«ng t¸c qu¶n lý nî. Tr­íc n¨m 1979, ViÖt Nam cã sö dông 20tû Yªn NhËt t­¬ng ®­¬ng 92 triÖu USD (tû gi¸ 216 Yªn = 1USD). Ngµy 6/11/1992 chÝnh phñ NhËt më l¹i tÝn dông víi ViÖt Nam vµ cho ViÖt Nam vay 20 tû Yªn, t­¬ng ®­¬ng 159 triÖu USD (tû gi¸ 126 Yªn= 1USD). Ngoµi ra, vµo thêi ®iÓm 1987 trë vÒ tr­íc cßn cã c¸c kho¶n vay c¸c c«ng ty cña NhËt 20 tû Yªn, t­¬ng ®­¬ng 125 triÖu USD ( tû gi¸ 160 Yªn= 1USD). §Çu n¨m 1995, ®ång Yªn lªn gi¸, 1USD chØ cßn 90 Yªn lµ nh­ vËy, xÐt vÒ gãc ®é tû gi¸ th× trong thêi gian qua sù t¨ng gi¸ cña ®ång Yªn NhËt, ®· lµm t¨ng thªm g¸nh nÆng nî gèc qui ra USD, lµm thiÖt thßi cho ng­êi ®i vay. T­¬ng tù nh­ t×nh h×nh trªn, viÖc sö dông vèn vay cña c¸c doanh nghiÖp ë n­íc ta liªn quan ®Õn nhiÒu yÕu tè, trong ®ã tû gi¸ cã t¸c ®éng m¹nh ®Õn kh¶ n¨ng thanh to¸n cña c¸c doanh nghiÖp. Trong c¸c n¨m 1989- 1990 cã 81 doanh nghiÖp vay nî n­íc ngoµi theo ph­¬ng thøc tù vay tù tr¶ víi doanh sè vay lµ 5722 triÖu Yªn lµ 10,9 triÖu USD, tû gi¸ lóc nµy lµ 130 Yªn=1USD, do ®ã tæng vay nî b»ng ®ång Yªn quy ra USD lµ 44 triÖu USD. §Õn n¨m 1995, do ch­a tr¶ ®­îc nî mµ ®ång yªn l¹i t¨ng gi¸, nªn nî gèc vay t¨ng tõ 44 triÖu USD lªn 58 triÖu USD (ch­a tÝnh ®Õn yÕu tè l·i suÊt tiÒn vay vµ tû gi¸ gi÷a ®ång ViÖt nam vµ USD). Do tæng hîp nhiÒu yÕu tè, rong ®ã cã yÕu tè vÒ tû gi¸, nªn ®¹i bé phËn trong sè 81 doanh nghiÖp vay vèn theo ph­¬ng thøc nµy ®Òu bÞ søc Ðp cña c¶ hai lo¹i tû gi¸. - Tû gi¸ gi÷a Yªn vµ USD (®¹i bé phËn doanh sè vay cña c¸c doanh nghiÖp kÓ trªn lµ vay ®ång Yªn cu¶ c¸c c«ng ty NhËt trong khi ®ã ®ång Yªn t¨ng gi¸). - Tû gi¸ gi÷a ®ång ViÖt nam vµ USD (trong khi ®ã ®ång ViÖt nam bÞ gi¶m gi¸). Sù biÕn ®éng cña tû gi¸ cïng c¸c víi yÕu tè ngo¹i hèi, nh­ng nã cã ý nghÜa ®Æc biÖt riªng cña nã ®èi víi viÖc huy ®éng vèn, thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, thu chi ng©n s¸ch nhµ n­íc, æn ®Þnh kinh tÕ vµ x· héi. Ng­îc l¹i, vùc nî n­íc ngoµi nÕu kh«ng qu¶n lý tèt vµ kh«ng sö dông cã hiÖu qu¶ sÏ trë thµnh g¸nh n¨ngk ®èi víi nÒn kinh tÕ hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai, cã khi cßn ¶nh h­ëng ®Õn nÒn ®éc lËp vµ chñ quyÒn quèc gia. VÒ vay nî chÝnh phñ ph¶i cã quy chÕ chÆt chÏ quy ®Þnh ®­îc vay vÒ tr¸ch nhÖm,nghÜa vô vµ quyÒn h¹n cña c¸c ph¸p nh©n kinh tÕ vµ ph¸p nh©n c«ng quyÒn tr­íc c¸c kháan vay vµ kháan tr¶ nî. HiÖn nay chóng ta cã qui ®Þnh Nhµ n­íc vay Nhµ n­íc tr¶, doanh nghiÖp vay doanh nghiÖp tr¶, Nhµ n­íc kh«ng g¸nh hé nî doanh nghiÖp. 8 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ThiÕu vèn ph¶i vay, nh­ng kh«ng ph¶i ai cho vay víi ®iÒu kiÖn nµo còng chÊp nhËn c¶. Ph¶i thÊy r»ng, nÕu tû gi¸ hèi ®o¸i ®ång ViÖt Nam h¹, ®ång ngo¹i tÖ t¨ng, th× kho¶n tr¶ nî cña Ng©n s¸ch Nhµ n­íc cña doanh nghiÖp sÏ ph¶i t¨ng , nh­ng xuÊt khÈu hµng ho¸, dÞch vô l¹i cã lîi, ®ã lµ mét bµi to¸n khã, ph¶i tÝnh xem lîi Ých do xuÊt khÈu mang l¹i cho ph¸t triÓn kinh tÕ cã bï l¹i ®­îc thiÖt h¹i cña sè tiÒn Ng©n s¸ch Nhµ n­íc vµ doanh nghiÖp ph¶i tr¶ nî cao h¬n kh«ng? V× lÏ ®ã, chóng ta ph¶i tØnh t¸o ®µm ph¸n víi c¸c chñ nî khi vay, kh«ng thÓ chÊp nhËn bÊt cø ®iÒu kiÖn nµo vµ kh«ng thÓ kh«ng nghÜ ®Õn viÖc tr¶ gi¸, ®Æc biÖt ph¶i chó träng ®Õn c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ cña c¸c kho¶n vay. Ph¶i thÊy ®­îc r»ng c¸c chñ nî cho vay lµ ®Ó lÊy l·i chø kh«ng ph¶i lµm viÖc nghÜa. VÊn ®Ò lµ ¬e chç lµm thÕ nµo ®Ó gi¶i quyÕt hµi hoµ gi÷a lîi Ých cña bªn cho vay vµ bªn vay. ViÖc qu¶nlý nî kh«nghcØ quy ®Þnh tr¸ch nhÖm mµ cßn ph¶i lu«n chó ý tíi hiÖu qu¶ sö dông kho¶n vay. V× vËy qu¶n lý ®Çu t­ sö dông c¸c kho¶n vay cho c¸c c«ng tr×nh, môc tiªu lµ mét viÖc cã tÇm quan träng ®Æc biÖt. C¸c c¬ quan tµi chÝnh vµ ng©n hµng ph¶i ®Æc biÖt chó ý tíi vÊn ®Ò nµy-vay cho môc tiªu nµo ®­îc qu¶n lý theo môc tiªu ®ã. VÒ viÖn trî: viÖn trî kh«ng hoµn l¹i kh«ng nhiÒu, nh­ng còng ph¶i ®­îc qu¶n lý chÆt chÏ. Nh÷ng kho¶n viÖn trî cu¶ n­íc ngoµi cho chÝnh phñ vµ c¸c cÊp chÝnh quyÒn ph¶i ®­îc ®­a vµo ng©n s¸ch nhµ n­íc ®Ó c©n ®èi vµ sö dông, kh«ng h×nh thµnh quü riªng. Tuy c¸c kho¶n nµy ng©n s¸ch kh«ng ph¶i tr¶ l¹i nh­ng lµ mét nguån kh¸ quan träng gãp phÇn gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ì cña ®Êt n­íc. Nh÷ng kho¶n tµi trî cña c¸c tæ chøc quèc tÕ vµ c¸ nh©n cho c¸c dù ¸n ngoµi ng©n s¸ch vµ c¸c tæ chøc x· héi còng ph¶i ®­îc chuyÓn vµo ng©n s¸ch ®Ó qu¶n lý vµ chØ cÊp ph¸t b»ng tiÒn ViÖt nam theo tû gi¸ chÝnh thøc ë thêi ®iÓm sö dông, kh«ng cÊp ph¸t b»ng ngo¹i tÖ. §Ó ®¸p øng yªu cÇu trªn, chÝnh phñ cÇn thµnh lËp mét tæ chøc trùc tiÕp qu¶n lý nî, viÖn trî. C¬ quan nµy kh«ng nh÷ng n¾m c¸c kho¶n nî, viÖn trî, tµi trî cña chÝnh phñ, c¸c cÊp chÝnh quyÒn, mµ c¶ c¸c kho¶n nî cña c¸c doanh nghiÖp thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ nh»m thùc hiÖn yªu cÇu qu¶n lý vÜ m« cña nhµ n­íc trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ më. ChØ xÐt riªng trong c¸n c©n vay l·i, c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ, th× kh«ng ph¶i chØ cã nî chÝnh phñ míi n»m trong ®ã mµ ngay c¶ nî cña c¸c doanh nghiÖp t­ nh©n c¸c cña n­íc còng ph¶i ®­a vµo. Bëi v×, vèn ®­a vµo dï ai sö dông th× vÉn lµ cho c¶ nÒn kinh tÕ vµ khi tr¶, dï ai tr¶ còng ph¶i lÊy mét phÇn GDP ®Ó tr¶ nî mµ viÖc ®ã liªn quan ®Õn lîi Ých quèc gia, trùc tiÕp t¸c déng ®Õn sù c©n b»ng cña c¸n c©n thanh to¸n. lµ quèc gia cã sè nî n­íc ngoµi lín nÕu so víi GDP, trong t­¬ng lai cßn ph¶i vay vµ ®ång thêi ph¶i tr¶ nî ®Õn h¹n v× vËy víi viÖc h×nh thµnh chiÕn l­îc vay vµ tr¶ nî cã ý nghÜa chiÕn l­îc to lín. 9 Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 1.3 Thùc tr¹ng t¸c ®éng cu¶ tû gi¸ ®Õn l·i suÊt vµ tr¸i phiÕu chÝnh phñ. Tû gi¸ ngo¹i hèi cã liªn quan chÆt chÏ ®Õn l·i suÊt vµ cã t¸c dông ®iÒu chØnh l·i suÊt. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng khi ®ång néi tÖ mÊt gi¸ khèi l­îng néi tÖ cung øng ngoµi thÞ tr­êng lín ®ßi hái ph¶i ®iÒu chØnh t¨ng l·i suÊt, trong tr­êng hîp nµy lµm t¨ng chi ng©n s¸ch vÒ thanh to¸n l·i suÊt huy ®éng néi tÖ. Khi ®ång néi tÖ lªn gi¸ nhµ n­íc ph¶i ®iÒu chØnh gi¶m møc l·i suÊt, ®iÒu nµy sÏ gi¶m chi ng©n s¸ch vÒ thanh to¸n l·i suÊt huy ®éng néi tÖ, nÕu kh«ng ®iÒu chØnh møc l·i suÊt th× nh÷ng nhµ s¶n xuÊt kihn doanh sÏ b¸n ngo¹i tÖ cho ng©n hµng lÊy néi tÖ göi vµo ng©n hµng hoÆc mua tr¸i phiÕu chÝnh phñ ®Ó h­ëng l·i suÊt cao. §iÒu nµy sÏ t¸c ®éng xÊu ®Õn s¶n xuÊt-kinh doanh trong khi ®ã ng©n s¸ch ph¶i tiÕp tôcthanh to¸n l·i suÊt vÒ huy ®éng tiÒn göi. Kinh nghiÖm cña mét sè n­íc ch©u ¸ (nh­ Malaixia, Th¸i lan, Indonexia) cho thÊy viÖc sö lý hµi hoµ phèi hîp ®iÒu hµnh l·i suÊt vµ tû gi¸ ngo¹i hèi ®· lµm cho tû gi¸ gi÷ ®­îc biªn ®é æn ®Þnh vµ tiÒn tÖ kh«ng cã biÕn ®éng m¹nh. Do ®ång USD mÊt gi¸ ë møc cao, nªn hiÖn nay Mü ®ang ®Èy m¹nh xu h­íng n©ng cao l·i suÊt. ViÖc lµm nµy sÏ lµm t¨ng l·i suÊt tiÒn vay b»ng ngo¹i tÖ USD, vµ do ®ã sÏ t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn c¸c kho¶n vay nî cña ViÖt nam. Víi diÔn biÕn nµy ®ßi hái chóng ta cÇn cã s¸ch l­îc chän ®ång tiÒn víi møc l¸i suÊt thÝch hîp, nh»m ®¶m b¶o cho viÖc sö dông vèn vay ®¹t hiÖu qu¶. Tãm l¹i: tõ nh÷ng vÊn ®Ò ph©n tÝch trªn ®©y vµ thùc tr¹ng ViÖt nam cho thÊy, t×nh h×nh ta× chÝnh quèc gia (®Æc biÖt lµ ng©n s¸ch nhµ n­íc) vµ chÕ ®é ngo¹i tÖ, tû gi¸ cã quan hÖ biÖn chøng qua l¹i hÕt søc chÆt chÏ, mét mÆt t×nh h×nh tµi chÝnh (mµ biÓu hiÖn tËp trung lµ ng©n s¸ch nhµ n­íc) lµ mét nh©n tè hµng ®Çu quyÕt ®Þnh ®Õn sù lùa chän tû gi¸, ph­¬ng ¸n ®iÒu chØnh tû gi¸, mÆt kh¸c chÕ ®é qu¶n lý ngo¹i hèi, tû gi¸ còng cã ¶nh h­ëng hÕt søc m¹nh mÏ, toµn diÖn ®Õn qu¶n lý. NÒn tµi chÝnh quèc gia th«ng qua nhiÒu kªnh, d­íi nhiÒu h×nh thøc vµ gãc ®é kh¸c nhau, chÝnh v× vËy khi ®Æt vÊn ®Ò lùa cän chÝnh s¸ch, ph­¬ng ¸n ®iÒu chØnh tû gi¸ sÏ lµ sai lÇm nghiªm träng nÕu nh­ kh«ng ®Ò cËp, ph©n tÝch thùc tr¹ng tµi chÝnh hiÖn hµnh cña quèc gia. 1.4 Tû gi¸ hèi ®o¸i ®èi víi ®iÒu chØnh ho¹t ®éng kinh tÕ ®èi ngo¹i. C¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn th­êng thiÕt kÐ chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i nh»m duy tr× søc c¹nh tranh quèc tÕ ë møc phï hîp víi vÞ thÕ c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ l©u bÒn. B»ng c¸ch t¨ng gi¸ c¸c hµng th­¬ng m¹i ho¸ ®­îc so víi c¸c hµng ho¸ kh«ng th­¬ng m¹i ho¸ ®­îc; sù ph¸ gi¸ ®ång thêi chuyÓn dÞch cÇu tæng thÓ cã lîi cho c¸c cho c¸c hµng ho¸ kh«ng th­¬ng m¹i ho¸ ®­îc, vµ cung tæng thÓ cã lîi cho c¸c hµng ho¸ th­¬ng m¹i ho¸ ®­îc, vµ do ®ã gi¶m béi d­ cÇu ®èi víi hµng ho¸ th­¬ng m¹i ho¸ ®­îc (tøc lµ c¶i thiÖn 10