L
Nh÷ng gi¸ trÞ cña héi Khao thÕ lÝnh…
Cao nguyÔn ngäc anh
§¹i häc KHXH Nh©n v¨n TP ChÝ Minh
Khao lthế lính Hoàng Sa
đảo Lý Sơn là nghi ltruyn
thng ca người dân nơi đây. Nó
đã tn ti hàng my trăm năm qua và đã tr
trong giai đon hin nay Lhi này còn cha
đựng nhiu ý nghĩa vmt kinh tế, chính tr.
Có thnói, ci ngun ca Lhi Khao l
thế lính Hoàng Sa bt ngun tsra đời và
thành mt trong nhng sinh hot tinh thn
hot động ca đội Hoàng Sa. Theo tài liu
tiêu biu ca cư dân vùng bin đảo Lý Sơn.
lch s, đội Hoàng Sa từ đảo Lý Sơn đi đến
Sau nhiu thế k, hin nay nghi lnày đã tr
qun đảo Hoàng Sa bng chiếc ghe bu thô
thành mt Lhi dân gian mang ý nghĩa
nhân văn sâu sc, thhin tm lòng tri ân
ca người dân đất đảo đối vi nhng người
lính đã hy sinh vì chquyn ca Tquc. L
hi dân gian này đã có mt vtrí quan trng
trong đời sng ca người dân tbao đời, là
sinh hot văn hóa dân gian không ththiếu
ca nhân dân mi vùng quê. Ngô Đức
Thnh đã nêu lên 5 giá trtruyn thng ca
Lhi ctruyn mà theo ông còn đáp ng
được nhu cu ca đời sng hin đạị. Đó là
các giá tr: Ckết cng đồng; hướng vci
ngun; cân bng đời sng tâm linh; sáng to
sơ. Trong cuc hành trình đi làm nhim v,
lính Hoàng Sa mang theo lương thc, nước
ung trong 6 tháng. Ngoài ra, hcòn phi
chun briêng cho mình các vt dng: 7 đòn
tre, 7 si dây mây, chiếc thbài bng tre,
mt đôi chiếu. Đôi chiếu được dùng để qun
xác hnếu không may tnn, 7 đòn tre
được dùng để np quanh thân người, và 7 si
dây mây là vt dùng để bó xác người. Chiếc
thbài bng tre có ghi tên tui, quê quán,
phiên hiu ca người lính được cài trong bó
xác. Thi thca nhng người lính xu số ấy
sẽ được đồng đội ca hthxung bin. H
hy vng chiếc thbài là “thông tin” gi cho
và hưởng thvăn hoá; bo tn, làm giàu và
gia đình nhn ra nếu thi thcuhkhông
phát huy bn sc dân tc [7, tr.18].
Lhi
toàn thây. Tthc tin hot động ca đội
Khao lthế lính Hoàng Sa cũng cha đựng
Hoàng Sa xưa, trong điu kin phương tin
nhng
giá
tr
truyn
thng
y,
tuy
nhiên
tàu thuyn đi li trên bin thô sơ, và thường
Nghiªn cøu Trung Quèc 6(118) 2011
15
cao nguyÔn ngäc anh
là "mt đi không trli", đã hình thành
cúng chung mt vthn linh và cùng vui
Sơn mt nghi lễ đặc sc mang đậm tính nhân
chung trong nhng trò din.
văn, đó là LKhao lthế lính Hoàng Sa.
Trong tâm thc ca người dân Vit Nam
1. L hi Khao l thế lính Hoàng Sa:
nói chung và cư dân đảo Lý Sơn nói
riêng,
C kết cng đồng
đề cao tinh thn cng đồng là để gn kết tình
Bn cht ca Lhi trước hết thhin
chnó là mt loi hình đặc bit ca hot
động xã hi, ca con người, liên kết con
người vmt ý thc, khng định thế gii
quan ca mt xã hi, lý tưởng thm m, đạo
đức và chính trca xã hi đó. Các Lhi dù
cm gia nhng con người có cùng chung
mt phương thc sinh tn. Lhi Khao l
thế lính Hoàng Sa là cu ni gia các thành
viên trong tc h. Điu kết gn gia nhng
người trong tc họ ở đảo Lý Sơn không phi
chlà mi quan hhtc mà còn là nhng
mang ni dung nghnghip, tôn giáo, suy
quan hvô hình, đó là thế gii tâm linh, tín
tôn các thn linh và các anh hùng dân tc
ngưỡng. Trước hết đó là ý thc hướng vci
hay thun túy chlà nghi thc ca vòng đời
ngun.
người thì các Lhi y bao gicũng là ca
“Ung nước nh ngun, cây xanh nh
mt cng đồng người, nhm biu dương
nhng giá trvăn hóa và sc mnh ca cng
đồng, to nên tính ckết cng đồng. Bi thế,
tính cng đồng c kết cng đồng bao gi
cũng nét đặc trưng giá tr văn hóa tiêu
biu nht ca L hi. Trong xã hi hin đại,
khi mà con người càng ngày càng khng
định cái “cá nhân” ca mình, thì tthân con
người li càng có nhu cu đi tìm sđắp
ca cng đồng để thoát khi tâm trng cô
đơn ca cá nhân trong xã hi hin đại [2,
tr.283].
Lhi không chỉ đơn thun là nơi din ra
các hot động tín ngưỡng, vui chơi gii trí
mà nó còn là dp để nhng người trong cng
đồng gn gũi, thân mt và chia svi nhau
ci. Đạo làm người phi nh đến tin nhân.
Ngonh đầu li nhìn v bn trăm năm trước,
nhng thy binh ca Hi đội Hoàng Sa đã
nếm mt nm gai, bt chp gian kh, him
nguy, xây dng gi gìn bin đảo để con
cháu được ngày nay. Công nghip y,
huân lao y mãi mãi lưu truyn sáng rng
nhiu thế h.
Vy nên: Kim niên h tiết trong người đã
khut. Trm hương nghi ngút, l vt cúng
dường, t đường con cháu sum vy tưởng
nim.”
(Trích Bài phát biu ca Ban liên lc hPhm -
Vit Nam trong lKhao lthế lính Hoàng Sa ca
tc hPhm Văn, tháng 3 năm 2010)
mi tâm trng mà ngày thường khó nói. Các
Lhi Khao lthế lính Hoàng Sa được t
nghi thc tế tvà các trò din đã buc mi
chc nhà thtc h, là
dp con cháu tp
người xích li, gn bó tình cm cng đồng
trung vnhà thhcùng tham gia chun b
vi nhau. Chính vì thế, nhng cách bit xã
cbàn, vt tế l. Người dân đến vi Lhi,
hi, nhng mâu thun căng thng hay xích
bi vì “Lhi không chlà dp để con người
mích ngày thường nhiu lúc cũng được xóa
truyn đạt tình cm, đạo lý và khát vng cho
nhòa trong Lhi. Có thnói, tính cng
nhau mà còn là dp để con người giao hòa
đồng trong Lhi là si dây liên kết mi
vi quá khvà hin ti, qua đó con người
người trong hành động thng nht, cùng th
cng cthêm sc mnh cng đồng và th
16
Nghiªn cøu Trung Quèc 6(118) 2011
Nh÷ng gi¸ trÞ cña héi Khao thÕ lÝnh…
hin stôn kính đối vi to hóa và ttiên
2. L hi Khao l thế lính Hoàng Sa:
ngun ci ca mình”.
Đáp ng nhu cu tâm linh ca cng đồng
Ti Âm linh t, Đình làng nơi din ra L
hi moïi thaønh vieân cuøng quaây quaàn sm sa
lvt, sau đó là cùng nhau ăn ung, trò
chuyn. Qua böõa aên chung ñoù moïi ngöôøi coù
dòp gaàn nhau hôn, thaân maät hôn vaø tình caûm
giöõa caùc thaønh vieân ñöôïc keát chaët. “Böõa aên
chung ñoù khieán ngöôøi ta nhôù laïi moät thuôû
Lhi không chlà nơi cng cm gia
các thành viên trong cng đồng mà còn là
nơi giao cm gia người vi thn linh.
Người ta cho rng chti Lhi li nguyn
cu ca hmi được linh ng hơn. Ti L
hi, con người cu xin thn linh ban cho
nhng điu tt lành và htin rng scó thn
xa xöa, khi con ngöôøi coøn soáng trong caùc
linh phù h. Cho nên, Lhi có chc năng
thò toäc boä laïc, moïi ngöôøi vaãn ñöôïc aên chung
đáp ng nhu cu đời sng tinh thn ca c
nhö theá. Khi xaõ hoäi loaøi ngöôøi ñaõ phaùt trieån,
cng đồng.
chuyeän ñoù chæ coøn xaûy ra trong leã hoäi. Tuy
Như trên đã trình bày, Lhi được din
moãi naêm chæ moät ñoâi laàn ñöôïc höôûng böõa
aên coäng caûm nhö theá ngöôøi ta vaãn caûm thaáy
haøi loøng. Thöïc ra, nhöõng böõa aên chung ñoù
khoâng coøn laø böõa aên vaät chaát ñôn thuaàn maø
ñoù laø böõa aên tinh thaàn, böõa aên cuûa tình ñoaøn
keát, cuûa söï thoáng nhaát yù chí vaø böõa aên cuûa
tình ngöôøi”. [4, tr.196].
Söï coäng caûm giöõa caùc thaønh vieân trong
ra trong cng đồng đều mang nhiu chc
năng, trong đó chc năng tín ngưỡng, tâm linh
được xem là mt trong nhng chc năng quan
trng. Skính cn trong nghi l, nghiêm túc
trong các khâu chn và sp xếp lvt, chn chu
trong khn vái là nhng hình thc hướng ni,
ước nguyn ca cng đồng, ca mi người
vào thế gii tâm linh nhm hướng đến scu
xin, tưởng nim nào đó. Quan sát các nghi l
coäng đồng còn ñöôïc theå hieän qua caùc nghi
din ra trong cng đồng, chúng ta sddàng
thöùc tế l. Trong khoâng khí trang nghieâm
nhn thy yếu ttâm linh này trong phn l
ca bui tế llính Hoàng Sa, mi người
nó gn như là mt nghi thc không ththiếu
cùng hướng vttiên, nhng vtin nhân có
trong Lhi.
công ca đất nước vi tm lòng thành kính,
Lhi Khao lthế lính Hoàng Sa đã tái
tưởng nhnhng người lính đã hy sinh.
Trong không khí thiêng liêng ca bui tế l,
các cgià kli cho con cháu nghe vcuc
hành trình khai hoang ca vtiên hin, khó
khăn gian khmà lính Hoàng Sa khi xưa đã
tri qua.
Nói chung, tính cng đồng và ckết cng
đồng cùng vi nét đặc trưng hướng vci
hin li nghi thc tế lính Hoàng Sa như
trước đây. Ngoài nhng người trong tc h
tham gia còn có shin din ca thy pháp,
là người giao tiếp vi thn linh, người truyn
đạt tm lòng thành ca nhng thành viên
trong tc h. Ông thy pháp trong ltế lính
Hoàng Sa đã "thi linh hn" vào hình nhân,
tng tin hình nhân ra khơi để hình nhân
gánh chu nhng ri ro bt trc cho người
ngun ca con người Vit Nam đã to thành
lính. Nghi thc này giúp người lính tin rng
bn cht ca Lhi, phn ánh svn động
đã có “hình nhân thế mng” chết thay cho
liên tc ca Lhi theo nhng chu kngày
mình, khiến hyên tâm đi làm nhim v.
càng mrng
Đối vi gia đình ca nhng người lính, h
Nghiªn cøu Trung Quèc 6(118) 2011
17
HƯỚNG DẪN DOWNLOAD TÀI LIỆU

Bước 1:Tại trang tài liệu slideshare.vn bạn muốn tải, click vào nút Download màu xanh lá cây ở phía trên.
Bước 2: Tại liên kết tải về, bạn chọn liên kết để tải File về máy tính. Tại đây sẽ có lựa chọn tải File được lưu trên slideshare.vn
Bước 3: Một thông báo xuất hiện ở phía cuối trình duyệt, hỏi bạn muốn lưu . - Nếu click vào Save, file sẽ được lưu về máy (Quá trình tải file nhanh hay chậm phụ thuộc vào đường truyền internet, dung lượng file bạn muốn tải)
Có nhiều phần mềm hỗ trợ việc download file về máy tính với tốc độ tải file nhanh như: Internet Download Manager (IDM), Free Download Manager, ... Tùy vào sở thích của từng người mà người dùng chọn lựa phần mềm hỗ trợ download cho máy tính của mình  

Những giá trị của lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi trong đời sống xã hội hiện nay

Đăng ngày | Thể loại: | Lần tải: 0 | Lần xem: 25 | Page: 8 | FileSize: 0.00 M | File type: PDF
25 lần xem

Những giá trị của lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi trong đời sống xã hội hiện nay. Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn là nghi lễ truyền thống của người dân nơi đây. Nó đã tồn tại hàng mấy trăm năm qua và trở thành một trong những sinh hoạt tinh thần tiêu biểu của cư dân vùng biển đảo Lý Sơn. Lễ hội dân gian này đã có một vị trí quan trọng trong đời sống của người dân từ bao đời, là sinh hoạt văn hóa dân gian không thể thiếu của nhân dân ở mọi vùng quê..

Nội dung

Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh… Cao nguyÔn ngäc anh §¹i häc KHXH vµ Nh©n v¨n TP Hå ChÝ Minh ễ Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn là nghi lễ truyền thống của người dân nơi đây. Nó đã tồn tại hàng mấy trăm năm qua và đã trở thành một trong những sinh hoạt tinh thần tiêu biểu của cư dân vùng biển đảo Lý Sơn. Sau nhiều thế kỷ, hiện nay nghi lễ này đã trở thành một Lễ hội dân gian mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tấm lòng tri ân của người dân đất đảo đối với những người lính đã hy sinh vì chủ quyền của Tổ quốc. Lễ hội dân gian này đã có một vị trí quan trọng trong đời sống của người dân từ bao đời, là sinh hoạt văn hóa dân gian không thể thiếu của nhân dân ở mọi vùng quê. Ngô Đức Thịnh đã nêu lên 5 giá trị truyền thống của Lễ hội cổ truyền mà theo ông còn đáp ứng được nhu cầu của đời sống hiện đạị. Đó là các giá trị: Cố kết cộng đồng; hướng về cội nguồn; cân bằng đời sống tâm linh; sáng tạo và hưởng thụ văn hoá; bảo tồn, làm giàu và trong giai đoạn hiện nay Lễ hội này còn chứa đựng nhiều ý nghĩa về mặt kinh tế, chính trị. Có thể nói, cội nguồn của Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa bắt nguồn từ sự ra đời và hoạt động của đội Hoàng Sa. Theo tài liệu lịch sử, đội Hoàng Sa từ đảo Lý Sơn đi đến quần đảo Hoàng Sa bằng chiếc ghe bầu thô sơ. Trong cuộc hành trình đi làm nhiệm vụ, lính Hoàng Sa mang theo lương thực, nước uống trong 6 tháng. Ngoài ra, họ còn phải chuẩn bị riêng cho mình các vật dụng: 7 đòn tre, 7 sợi dây mây, chiếc thẻ bài bằng tre, một đôi chiếu. Đôi chiếu được dùng để quấn xác họ nếu không may tử nạn, 7 đòn tre được dùng để nẹp quanh thân người, và 7 sợi dây mây là vật dùng để bó xác người. Chiếc thẻ bài bằng tre có ghi tên tuổi, quê quán, phiên hiệu của người lính được cài trong bó xác. Thi thể của những người lính xấu số ấy sẽ được đồng đội của họ thả xuống biển. Họ hy vọng chiếc thẻ bài là “thông tin” gửi cho gia đình nhận ra nếu thi thể cuả họ không phát huy bản sắc dân tộc [7, tr.18]. Lễ hội toàn thây. Từ thực tiễn hoạt động của đội Khao lề thế lính Hoàng Sa cũng chứa đựng những giá trị truyền thống ấy, tuy nhiên Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 Hoàng Sa xưa, trong điều kiện phương tiện tàu thuyền đi lại trên biển thô sơ, và thường 15 cao nguyÔn ngäc anh là "một đi không trở lại", đã hình thành ở Lý Sơn một nghi lễ đặc sắc mang đậm tính nhân văn, đó là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa. 1. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa: Cố kết cộng đồng Bản chất của Lễ hội trước hết thể hiện ở chỗ nó là một loại hình đặc biệt của hoạt động xã hội, của con người, liên kết con người về mặt ý thức, khẳng định thế giới quan của một xã hội, lý tưởng thẩm mỹ, đạo đức và chính trị của xã hội đó. Các Lễ hội dù mang nội dung nghề nghiệp, tôn giáo, suy tôn các thần linh và các anh hùng dân tộc hay thuần túy chỉ là nghi thức của vòng đời người thì các Lễ hội ấy bao giờ cũng là của một cộng đồng người, nhằm biểu dương những giá trị văn hóa và sức mạnh của cộng đồng, tạo nên tính cố kết cộng đồng. Bởi thế, tính cộng đồng và cố kết cộng đồng bao giờ cũng là nét đặc trưng và giá trị văn hóa tiêu biểu nhất của Lễ hội. Trong xã hội hiện đại, khi mà con người càng ngày càng khẳng định cái “cá nhân” của mình, thì tự thân con người lại càng có nhu cầu đi tìm sự bù đắp của cộng đồng để thoát khỏi tâm trạng cô đơn của cá nhân trong xã hội hiện đại [2, tr.283]. Lễ hội không chỉ đơn thuần là nơi diễn ra các hoạt động tín ngưỡng, vui chơi giải trí mà nó còn là dịp để những người trong cộng đồng gần gũi, thân mật và chia sẻ với nhau mọi tâm trạng mà ngày thường khó nói. Các cúng chung một vị thần linh và cùng vui chung trong những trò diễn. Trong tâm thức của người dân Việt Nam nói chung và cư dân đảo Lý Sơn nói riêng, đề cao tinh thần cộng đồng là để gắn kết tình cảm giữa những con người có cùng chung một phương thức sinh tồn. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa là cầu nối giữa các thành viên trong tộc họ. Điều kết gắn giữa những người trong tộc họ ở đảo Lý Sơn không phải chỉ là mối quan hệ họ tộc mà còn là những quan hệ vô hình, đó là thế giới tâm linh, tín ngưỡng. Trước hết đó là ý thức hướng về cội nguồn. “Uống nước nhớ nguồn, cây xanh nhớ cội. Đạo làm người phải nhớ đến tiền nhân. Ngoảnh đầu lại nhìn về bốn trăm năm trước, những thủy binh của Hải đội Hoàng Sa đã nếm mật nằm gai, bất chấp gian khổ, hiểm nguy, xây dựng và giữ gìn biển đảo để con cháu có được ngày nay. Công nghiệp ấy, huân lao ấy mãi mãi lưu truyền sáng rạng nhiều thế hệ. Vậy nên: Kim niên hạ tiết trong người đã khuất. Trầm hương nghi ngút, lễ vật cúng dường, từ đường con cháu sum vầy tưởng niệm.” (Trích Bài phát biểu của Ban liên lạc họ Phạm -Việt Nam trong lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa của tộc họ Phạm Văn, tháng 3 năm 2010) Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa được tổ nghi thức tế tự và các trò diễn đã buộc mọi chức ở nhà thờ tộc họ, là dịp con cháu tập người xích lại, gắn bó tình cảm cộng đồng với nhau. Chính vì thế, những cách biệt xã hội, những mâu thuẫn căng thẳng hay xích mích ngày thường nhiều lúc cũng được xóa nhòa trong Lễ hội. Có thể nói, tính cộng đồng trong Lễ hội là sợi dây liên kết mọi người trong hành động thống nhất, cùng thờ 16 trung về nhà thờ họ cùng tham gia chuẩn bị cỗ bàn, vật tế lễ. Người dân đến với Lễ hội, bởi vì “Lễ hội không chỉ là dịp để con người truyền đạt tình cảm, đạo lý và khát vọng cho nhau mà còn là dịp để con người giao hòa với quá khứ và hiện tại, qua đó con người củng cố thêm sức mạnh cộng đồng và thể Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh… hiện sự tôn kính đối với tạo hóa và tổ tiên nguồn cội của mình”. Tại Âm linh tự, Đình làng nơi diễn ra Lễ hội moïi thaønh vieân cuøng quaây quaàn sắm sửa lễ vật, sau đó là cùng nhau ăn uống, trò chuyện. Qua böõa aên chung ñoù moïi ngöôøi coù dòp gaàn nhau hôn, thaân maät hôn vaø tình caûm giöõa caùc thaønh vieân ñöôïc keát chaët. “Böõa aên chung ñoù khieán ngöôøi ta nhôù laïi moät thuôû xa xöa, khi con ngöôøi coøn soáng trong caùc thò toäc boä laïc, moïi ngöôøi vaãn ñöôïc aên chung nhö theá. Khi xaõ hoäi loaøi ngöôøi ñaõ phaùt trieån, chuyeän ñoù chæ coøn xaûy ra trong leã hoäi. Tuy moãi naêm chæ moät ñoâi lanà ñöôïc höôûng böõa aên coäng caûm nhö theá ngöôøi ta vaãn caûm thaáy haøi loøng. Thöïc ra, nhöõng böõa aên chung ñoù khoâng coøn laø böõa aên vaät chaát ñôn thuaàn maø ñoù laø böõa aên tinh thaàn, böõa aên cuûa tình ñoaøn keát, cuûa söï thoáng nhaát yù chí vaø böõa aên cuûa tình ngöôøi”. [4, tr.196]. Söï coäng caûm giöõa caùc thaønh vieân trong coäng đồng còn ñöôïc theå hieän qua caùc nghi thöùc tế lễ. Trong khoâng khí trang nghieâm của buổi tế lễ lính Hoàng Sa, mọi người cùng hướng về tổ tiên, những vị tiền nhân có công của đất nước với tấm lòng thành kính, tưởng nhớ những người lính đã hy sinh. Trong không khí thiêng liêng của buổi tế lễ, các cụ già kể lại cho con cháu nghe về cuộc hành trình khai hoang của vị tiên hiền, khó khăn gian khổ mà lính Hoàng Sa khi xưa đã trải qua. Nói chung, tính cộng đồng và cố kết cộng đồng cùng với nét đặc trưng hướng về cội nguồn của con người Việt Nam đã tạo thành bản chất của Lễ hội, phản ánh sự vận động liên tục của Lễ hội theo những chu kỳ ngày càng mở rộng Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 2. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa: Đáp ứng nhu cầu tâm linh của cộng đồng Lễ hội không chỉ là nơi cộng cảm giữa các thành viên trong cộng đồng mà còn là nơi giao cảm giữa người với thần linh. Người ta cho rằng chỉ tại Lễ hội lời nguyện cầu của họ mới được linh ứng hơn. Tại Lễ hội, con người cầu xin thần linh ban cho những điều tốt lành và họ tin rằng sẽ có thần linh phù hộ. Cho nên, Lễ hội có chức năng đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của cả cộng đồng. Như trên đã trình bày, Lễ hội được diễn ra trong cộng đồng đều mang nhiều chức năng, trong đó chức năng tín ngưỡng, tâm linh được xem là một trong những chức năng quan trọng. Sự kính cẩn trong nghi lễ, nghiêm túc trong các khâu chọn và sắp xếp lễ vật, chỉn chu trong khấn vái là những hình thức hướng nội, là ước nguyện của cộng đồng, của mỗi người vào thế giới tâm linh nhằm hướng đến sự cầu xin, tưởng niệm nào đó. Quan sát các nghi lễ diễn ra trong cộng đồng, chúng ta sẽ dễ dàng nhận thấy yếu tố tâm linh này trong phần lễ và nó gần như là một nghi thức không thể thiếu trong Lễ hội. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa đã tái hiện lại nghi thức tế lính Hoàng Sa như trước đây. Ngoài những người trong tộc họ tham gia còn có sự hiện diện của thầy pháp, là người giao tiếp với thần linh, người truyền đạt tấm lòng thành của những thành viên trong tộc họ. Ông thầy pháp trong lễ tế lính Hoàng Sa đã "thổi linh hồn" vào hình nhân, tống tiễn hình nhân ra khơi để hình nhân gánh chịu những rủi ro bất trắc cho người lính. Nghi thức này giúp người lính tin rằng đã có “hình nhân thế mạng” chết thay cho mình, khiến họ yên tâm đi làm nhiệm vụ. Đối với gia đình của những người lính, họ 17 cao nguyÔn ngäc anh tin rằng lời cầu bình an cho người thân sẽ được hiển linh. 3. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa: Bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Lễ hội không chỉ là môi trường cộng cảm gắn kết cộng đồng mà nó còn là nơi để nhiều giá trị văn hóa được bảo lưu và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Lễ Hội Khao lề thế lính Hoàng Sa đã bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Đó là tục thờ cúng tổ tiên dòng họ, tưởng nhớ những người có công với nước, các di tích lịch sử (miếu ông Thắm, nhà thờ tộc họ Phạm Quang, Phạm Văn, Âm linh tự, đình làng Lý Hải…) liên quan đến Hải đội Hoàng Sa trên đảo, các trò chơi dân gian như (đua thuyền, hát bội, trò chơi dồi bòng). Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc là nhiệm vụ quan trọng và mục tiêu hàng đầu trong quá trình phát triển của đất nước. Sau nhiều thế kỷ, nghi lễ này trở thành một Lễ hội cộng đồng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tấm lòng tri ân của người dân đất đảo đối với những người lính đã hy sinh vì chủ quyền của Tổ quốc. Đây cũng là dịp các bậc cao niên trên đất đảo kể lại cho con cháu chuyện về các Hải đội Hoàng Sa, chuyện về những chuyến hải trình đầy gian khổ nhưng cũng rất đáng tự hào, chuyện về gương sáng vì nước vong thân của các vị đội trưởng Hoàng Sa, như Võ Văn Khiết, Phạm Quang Ảnh, Phạm Hữu Nhật… Cùng đất nước trải qua một thời kỳ dài chiến tranh, rồi thời kỳ hợp tác hóa, thời kỳ bao cấp với bao sự chật vật và thiếu thốn, văn hóa truyền thống của vùng, địa phương đã chịu nhiều sự mất mát, mai một không tránh khỏi. Nhiều di tích lịch sử liên quan đến nghi lễ Khao lề như Âm linh tự, đình làng An Hải, 18 nhà thờ tộc họ Phạm Văn…đã bị xuống cấp sau chiến tranh. Hiện trên đảo có 3 di tích Lịch sử Văn hóa quốc gia và hàng chục di tích có thể công nhận. Đó là chưa kể đến các di tích gắn liền với đội Trường Sa, Hoàng Sa vừa được tôn tạo. Cùng với những di sản văn hóa vật thể ấy, Lý Sơn còn gìn giữ những giá trị văn hóa phi vật thể như là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa, Lễ hội tại Đình làng An Hải và các Lễ hội khác tại dinh Thiên Ya Na... Không chỉ phục hồi phần di tích vật thể như vậy, người dân còn sưu tầm, ghi chép, dịch lại những tư liệu, văn bản, thần tích, thần phả, hương ước, gia phả, sắc phong hải, …liên quan đến hoạt động của Hải đội Hoàng Sa. Quá trình này được tiến hành từ đầu những năm 1990 với sự tham gia nhiệt tình của những người am hiểu lịch sử, truyền thống văn hóa và của cư dân, đặc biệt là các cụ cao niên. Năm 2009, gia tộc họ Đặng trên đảo đã hiến tặng cho chính quyền địa phương tờ Sắc lệnh minh chứng cho việc đi Hoàng Sa. Cùng với sự phục hồi các di tích, nghi lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa và Lễ hội này được người dân quan tâm và luôn mong muốn giữ gìn như một phần không thể thiếu được trong đời sống tâm linh của người dân trên đảo. Năm 2010, nghi lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa của tộc họ Phạm Văn đã được tổ chức trang trọng ở nhà thờ tộc họ với sự tham gia của các thành viên trong dòng họ ở Lý Sơn. Bên cạnh đó, sự hiện diện của Ban liên lạc tộc họ Phạm ở Hà Nội, Huế cũng cử đại diện về dự. Họ là những người có quan hệ trong cùng tộc họ với Phạm Hữu Nhật ở Lý Sơn. Sự hiện diện của Ban liên lạc tộc họ Phạm Việt Nam cho thấy nghi lễ này đã vượt ra khỏi biên giới của họ Phạm trên đảo. Song song với sự chuẩn bị của cư dân trên đảo, Nhà nước cũng có sự đầu tư cho Lễ hội. Năm 2010, Nhà nước hỗ trợ kinh phí Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh… sửa chữa đình làng An Vĩnh để tổ chức Lễ hội Khao lề, hiện nay, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi đã thu thập được khoảng 100 hình ảnh và hiện vật, với nhiều chủ đề khác nhau như: Biển đảo tỉnh Quảng Ngãi và các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa; hình ảnh, di tích lịch sử văn hóa gắn liền với việc xác lập chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam; những hình ảnh liên quan trong đất liền ở Sa Kỳ như đình An Vĩnh, miếu Hoàng Sa, các bộ xương Cá Ông đưa về từ Hoàng Sa mấy trăm năm trước... Một số hình ảnh liên quan đến nhà thờ các tộc Phạm Văn, Võ Văn, họ Nguyễn; mộ lính Hoàng Sa; đình làng An Hải, Âm Linh Tự trên huyện đảo Lý Sơn hay một số hiện vật, hình ảnh giới thiệu vùng đất và con người Lý Sơn. Qua hơn 2 năm thực hiện dự án bảo tồn tôn tạo khu di tích lịch sử Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Trường Sa tại huyện đảo Lý Sơn, với tổng nguồn vốn đầu tư hơn 13 tỷ đồng, đến tháng 4-2010, khu bảo tồn này đã được khánh thành trong dịp tổ chức Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa. Sở Văn hóa, Thể thao, Du lịch Quảng Ngãi và huyện Lý Sơn đã sưu tầm được hàng trăm hình ảnh, hiện vật, tài liệu liên quan đến Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Trường Sa, nhất là các bài linh vị, các tài liệu bằng chữ Hán được lưu giữ tại các dòng họ trên đảo; các tài liệu chính sử đăng trên các sách báo, tạp chí trong và ngoài nước liên quan đến quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Không những thế, huyện Lý Sơn còn thực hiện đóng thuyền theo mô hình lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa như trước đây; các đồ dùng sinh hoạt hàng ngày của người lính tham gia bảo vệ Hoàng Sa và đang tiếp tục đóng các thuyền nan thu nhỏ theo đúng mô hình mà hàng trăm năm trước những người lính sử dụng để đi đến Hoàng Sa, Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 Trường Sa.Việc bảo tồn tôn tạo khu di tích lịch sử Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Trường Sa tại huyện đảo Lý Sơn nhằm ghi nhớ sự hy sinh to lớn của các chiến sĩ trong đội Hoàng Sa-Trường Sa của 2 làng An Vĩnh và An Hải, đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, dựng nước và giữ nước của dân tộc trên vùng biên giới hải đảo, góp phần bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc. Ngoài ra, với mục đích phục vụ Lễ hội và giữ gìn truyền thống văn hóa, các hình thức ca hát trình diễn dân gian, trò chơi dân gian cũng được phục hồi, như hát bội, trò chơi dồi bòng, đua thuyền... Để cho Lễ hội thêm chu đáo và trang nghiêm, các bài văn tế, văn cúng, lời khấn, câu lệnh, và cả những điều phải kiêng kỵ theo phong tục xưa cũng được các cụ trong làng, trong ban Di tích, Ban Khánh tiết,… tổ chức ghi chép và lưu giữ lại. 4. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa: Góp phần phát triển kinh tế đảo Lý Sơn Chức năng kinh tế của Lễ hội truyền thống đang ngày càng được nâng cao hơn trong xã hội hiện đại. Khi nói đến chức năng kinh tế của Lễ hội là nói đến khả năng cải thiện đời sống kinh tế của cộng đồng dân cư đã sản sinh ra Lễ hội đó. Ngày nay, khi du lịch đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng của đất nước thì các di tích và Lễ hội truyền thống cũng trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Không thể phủ nhận rằng khi kinh tế phát triển, người dân có điều kiện hơn để chăm sóc đến đời sống tâm linh. Từ năm 1993, nhà nghiên cứu Lương Văn Hy khi tìm hiểu về hai làng ở Bắc Bộ đã cho rằng: “Thặng dư kinh tế ngày càng tăng và sự chuyển dịch khỏi nông nghiệp tập thể hóa tiến đến sản xuất hộ gia đình trong một nền kinh tế nhiều thành phần đã tăng cường mạnh mẽ các lễ nghi bên trong 19 cao nguyÔn ngäc anh cũng như bên ngoài dòng họ” [1, tr.438]. Lê Hồng Lý khi viết về làng Cổ Mễ (Bắc Ninh) và tín ngưỡng Bà Chúa Kho cũng đã chỉ ra rằng từ khi dân làng Cổ Mễ có kinh tế ổn định và ngày càng trở nên giàu có thì họ tích cực đầu tư vào việc tu bổ, xây mới các di tích, phục hồi và tổ chức đàng hoàng Lễ hội làng cùng nhiều nghi lễ cộng đồng khác [3, tr.37]. Cũng giống với các trường hợp nghiên cứu trên, đảo Lý Sơn hiện nay đã có điều kiện kinh tế khá giả và họ đầu tư nhiều hơn cho các hoạt động liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo cũng như các sinh hoạt cộng đồng. Xã hội ngày càng phát triển, đời sống con người ngày càng nâng cao, vì thế việc khôi phục các giá trị văn hóa truyền thống được quan tâm. Nhiều di tích bị tàn phá trong chiến tranh đã được phục hồi, các Lễ hội cũng như các loại hình văn hóa truyền thống đã được khôi phục, mở rộng phạm vi. Lễ hội tạo cơ hội cho kinh tế địa phương phát triển. Chị chủ nhà khách nơi tôi nghỉ lại ở Lý Sơn rất phấn khởi về việc tổ chức Lễ hội như những năm gần đây. Chị nói: “Nếu không có Lễ hội này thì ở Lý Sơn không khi nào đông người đến như thế. Đây là cơ hội cho việc buôn bán của người dân trên đảo”. Thật vậy, sau khi dự lễ, những vị khách khi rời Lý Sơn đều mang theo về đất liền đặc sản gồm hành, tỏi, hải sản vốn là thế mạnh của địa bá du lịch cho du khách trong và ngoài nước tham quan tìm hiểu và thưởng lãm những hoạt động mang đậm bản sắc dân tộc truyền thống Việt Nam, tạo điều kiện phát triển kinh tế của địa phương Lý Sơn nói riêng và Quảng Ngãi nói chung. 5. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa: Minh chứng góp phần khẳng định chủ quyền lãnh thổ Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa là một trong những minh chứng góp phần khẳng định chủ quyền của Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa. Vì thế, đặt Lễ hội này trong bối cảnh chính trị hiện nay có ý nghĩa thực tiễn. Về chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam trên vùng Biển Đông, đặc biệt ở quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa đã có nhiều trang sử sách ghi chép, tiêu biểu như các bộ chính sử của triều Nguyễn: Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Đại Nam thực lục, Đại Nam nhất thống chí, Quốc triều chính biên toát yếu…; trong những trang ghi chép của Đỗ Bá vào năm 1686 có tên gọi là Toản tập Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư; trong Hải ngoại ký sự của Thích Đại Sán vào năm 1696; trong các tác phẩm của các học giả, các nhà viết sử Việt Nam ở vào thế kỷ 18, 19, như Lê Quý Đôn với Phủ biên tạp lục (1776), Phan Huy Chú với Lịch triều hiến chương phương. Lễ hội này còn trở thành một cơ hội loại chí (1821), Hoàng Việt địa dư chí để giới thiệu các di tích khác trên đảo Lý Sơn. Có lẽ đây cũng chính là một trong (1833), Nguyễn Thông với Việt sử thông giám khảo lược (1877), v.v… Đó là chưa kể những mục đích của chính quyền địa đến những trang ghi chép của các nhà truyền phương, khi tỉnh Quảng Ngãi vừa khai giáo, các nhà buôn ở phương Tây viết về các trương tuyến du lịch đảo Lý Sơn. Cùng với nhiều hoạt động phát triển du lịch khác, trong thời gian tới, đặc biệt là Festival Biển đảo 2012 dự kiến sẽ tổ chức ở Quảng Ngãi, lấy Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa làm trung tâm sẽ là cơ hội quảng 20 binh thuyền của Hải đội Hoàng Sa - Trường Sa hoạt động trên vùng Biển Đông từ cuối thế kỷ 16 đến cuối thế kỷ 19. Việc Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đứng ra chủ trì tổ chức Fetival Biển đảo năm 2012 trong thời điểm hiện nay là một việc Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh… làm cần thiết. Đây là một lễ hội chứa đựng nhiều giá trị: Giá trị bảo tồn văn hóa, giá trị cố kết cộng đồng, giá trị giáo dục truyền thống, giá trị nhân văn, đặc biệt là giá trị lịch sử, góp phần khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa phía Đông của Tổ quốc. Hằng năm các dòng họ Võ, Phạm Văn, Phạm Quang… vẫn tổ chức Lễ Khao lề thế lính vào dịp cúng việc lề từ ngày 10 đến 20 tháng 2 âm lịch. Nói chung, Lễ hội Khao lề thế lính được tổ chức trong những năm gần đây chỉ là chuyện nâng tầm một lễ hội vốn đã có từ vài ba thế kỷ trước của cộng đồng cư dân đất đảo Lý Sơn . * Cùng với các Lễ hội khác trên đảo Lý Sơn, Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa đã góp phần không nhỏ vào đời sống văn hóa xã hội, đời sống tâm linh của con người nơi đây. “Nó thỏa mãn nhu cầu đa dạng của đông đảo cư dân bùng nổ cùng một lúc: Niềm tin và ngưỡng vọng với sức mạnh tổ tiên; hòa đồng giao cảm với mọi người, thưởng ngoạn, hưởng thụ và nhập cuộc sáng tạo văn hóa, du ngoạn danh thắng, di tích, mua sắm, thưởng thức của ngon vật lạ; vui Lễ hội này là một tiếng nói góp phần khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam. Việc bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống nói chung và Lễ hội Khao lề nói riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần làm cho nền văn hóa Việt Nam thêm phong phú, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa truyền thống của dân tộc, bồi dưỡng cho họ lòng tự hào, tình yêu đối với quê hương đất nước TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Lương Văn Hy, 1991, Cải cách kinh tế và tăng cường lễ nghi tại hai làng ở miền Bắc Việt Nam (1980 - 1990), trong Những thách thức trên con đường cải cách Đông Dương, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. 2. Đinh Gia Khánh, Lê Hữu Tầng (chủ biên), 1994, Lễ hội truyền thống trong đời sống xã hội hiện đại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. 3. Lê Hồng Lý, 2008, Sự tác động của kinh tế thị trường vào Lễ hội tín ngưỡng, Nxb Văn hóa thông tin và Viện Văn hóa, Hà Nội 4. Hoàng Lương, 2002, Lễ hội truyền thống các dân tộc Việt Nam khu vực phía Bắc, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội chơi giải trí; tự soi mình để thấy nét riêng tài 5. Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Viện sắc trong cộng đồng rộng lớn …Vậy là, Lễ hội bao giờ cũng là “bảo tàng” văn hóa sống động và lắm vẻ, ở đó, mỗi người đi hội là một tác giả đồng thời là người thưởng ngoạn” [8, tr.1]. Đặc trưng làm nên điểm khác biệt của Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa với các Lễ hội khác là: Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa được nâng thành biểu tượng minh chứng cho lòng yêu nước, ý thức về chủ quyền lãnh thổ ở đảo Hoàng Sa của ông cha từ thuở xưa. Ngày nay, trước tình hình tranh chấp căng thẳng diễn ra trên biển Đông nói chung và quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng thì Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011 Văn hóa dân gian, 1992, Lễ hội cổ truyền, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội. 6. William Rossebery, 1988, Kinh tế chính trị, Tạp chí Nhân học hàng năm (bản dịch Tiếng Việt của TS. Trương Thị Huyền Chi). 7. Ngô Đức Thịnh, 2001, Những giá trị của Lễ hội cổ truyền trong đời sống xã hội hiện đại, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 3. 8. Thế Văn, 2000, Lễ hội – “Bảo tàng” văn hóa sống, Báo Nhân Dân cuối tuần, số 9, ngày 27/2/2000. 9. Nguyễn Đăng Vũ, Từ việc xác lập nguồn gốc đội Hoàng Sa nghĩ về việc tôn tạo các di tích liên quan trên đất Quảng Ngãi, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 11-2001. 21 cao nguyÔn ngäc anh 22 Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011

Tài liệu liên quan