L
Nh÷ng gi¸ trÞ cña héi Khao thÕ lÝnh…
Cao nguyÔn ngäc anh
§¹i häc KHXH Nh©n v¨n TP ChÝ Minh
Khao lthế lính Hoàng Sa
đảo Lý Sơn là nghi ltruyn
thng ca người dân nơi đây. Nó
đã tn ti hàng my trăm năm qua và đã tr
trong giai đon hin nay Lhi này còn cha
đựng nhiu ý nghĩa vmt kinh tế, chính tr.
Có thnói, ci ngun ca Lhi Khao l
thế lính Hoàng Sa bt ngun tsra đời và
thành mt trong nhng sinh hot tinh thn
hot động ca đội Hoàng Sa. Theo tài liu
tiêu biu ca cư dân vùng bin đảo Lý Sơn.
lch s, đội Hoàng Sa từ đảo Lý Sơn đi đến
Sau nhiu thế k, hin nay nghi lnày đã tr
qun đảo Hoàng Sa bng chiếc ghe bu thô
thành mt Lhi dân gian mang ý nghĩa
nhân văn sâu sc, thhin tm lòng tri ân
ca người dân đất đảo đối vi nhng người
lính đã hy sinh vì chquyn ca Tquc. L
hi dân gian này đã có mt vtrí quan trng
trong đời sng ca người dân tbao đời, là
sinh hot văn hóa dân gian không ththiếu
ca nhân dân mi vùng quê. Ngô Đức
Thnh đã nêu lên 5 giá trtruyn thng ca
Lhi ctruyn mà theo ông còn đáp ng
được nhu cu ca đời sng hin đạị. Đó là
các giá tr: Ckết cng đồng; hướng vci
ngun; cân bng đời sng tâm linh; sáng to
sơ. Trong cuc hành trình đi làm nhim v,
lính Hoàng Sa mang theo lương thc, nước
ung trong 6 tháng. Ngoài ra, hcòn phi
chun briêng cho mình các vt dng: 7 đòn
tre, 7 si dây mây, chiếc thbài bng tre,
mt đôi chiếu. Đôi chiếu được dùng để qun
xác hnếu không may tnn, 7 đòn tre
được dùng để np quanh thân người, và 7 si
dây mây là vt dùng để bó xác người. Chiếc
thbài bng tre có ghi tên tui, quê quán,
phiên hiu ca người lính được cài trong bó
xác. Thi thca nhng người lính xu số ấy
sẽ được đồng đội ca hthxung bin. H
hy vng chiếc thbài là “thông tin” gi cho
và hưởng thvăn hoá; bo tn, làm giàu và
gia đình nhn ra nếu thi thcuhkhông
phát huy bn sc dân tc [7, tr.18].
Lhi
toàn thây. Tthc tin hot động ca đội
Khao lthế lính Hoàng Sa cũng cha đựng
Hoàng Sa xưa, trong điu kin phương tin
nhng
giá
tr
truyn
thng
y,
tuy
nhiên
tàu thuyn đi li trên bin thô sơ, và thường
Nghiªn cøu Trung Quèc 6(118) 2011
15
cao nguyÔn ngäc anh
là "mt đi không trli", đã hình thành
cúng chung mt vthn linh và cùng vui
Sơn mt nghi lễ đặc sc mang đậm tính nhân
chung trong nhng trò din.
văn, đó là LKhao lthế lính Hoàng Sa.
Trong tâm thc ca người dân Vit Nam
1. L hi Khao l thế lính Hoàng Sa:
nói chung và cư dân đảo Lý Sơn nói
riêng,
C kết cng đồng
đề cao tinh thn cng đồng là để gn kết tình
Bn cht ca Lhi trước hết thhin
chnó là mt loi hình đặc bit ca hot
động xã hi, ca con người, liên kết con
người vmt ý thc, khng định thế gii
quan ca mt xã hi, lý tưởng thm m, đạo
đức và chính trca xã hi đó. Các Lhi dù
cm gia nhng con người có cùng chung
mt phương thc sinh tn. Lhi Khao l
thế lính Hoàng Sa là cu ni gia các thành
viên trong tc h. Điu kết gn gia nhng
người trong tc họ ở đảo Lý Sơn không phi
chlà mi quan hhtc mà còn là nhng
mang ni dung nghnghip, tôn giáo, suy
quan hvô hình, đó là thế gii tâm linh, tín
tôn các thn linh và các anh hùng dân tc
ngưỡng. Trước hết đó là ý thc hướng vci
hay thun túy chlà nghi thc ca vòng đời
ngun.
người thì các Lhi y bao gicũng là ca
“Ung nước nh ngun, cây xanh nh
mt cng đồng người, nhm biu dương
nhng giá trvăn hóa và sc mnh ca cng
đồng, to nên tính ckết cng đồng. Bi thế,
tính cng đồng c kết cng đồng bao gi
cũng nét đặc trưng giá tr văn hóa tiêu
biu nht ca L hi. Trong xã hi hin đại,
khi mà con người càng ngày càng khng
định cái “cá nhân” ca mình, thì tthân con
người li càng có nhu cu đi tìm sđắp
ca cng đồng để thoát khi tâm trng cô
đơn ca cá nhân trong xã hi hin đại [2,
tr.283].
Lhi không chỉ đơn thun là nơi din ra
các hot động tín ngưỡng, vui chơi gii trí
mà nó còn là dp để nhng người trong cng
đồng gn gũi, thân mt và chia svi nhau
ci. Đạo làm người phi nh đến tin nhân.
Ngonh đầu li nhìn v bn trăm năm trước,
nhng thy binh ca Hi đội Hoàng Sa đã
nếm mt nm gai, bt chp gian kh, him
nguy, xây dng gi gìn bin đảo để con
cháu được ngày nay. Công nghip y,
huân lao y mãi mãi lưu truyn sáng rng
nhiu thế h.
Vy nên: Kim niên h tiết trong người đã
khut. Trm hương nghi ngút, l vt cúng
dường, t đường con cháu sum vy tưởng
nim.”
(Trích Bài phát biu ca Ban liên lc hPhm -
Vit Nam trong lKhao lthế lính Hoàng Sa ca
tc hPhm Văn, tháng 3 năm 2010)
mi tâm trng mà ngày thường khó nói. Các
Lhi Khao lthế lính Hoàng Sa được t
nghi thc tế tvà các trò din đã buc mi
chc nhà thtc h, là
dp con cháu tp
người xích li, gn bó tình cm cng đồng
trung vnhà thhcùng tham gia chun b
vi nhau. Chính vì thế, nhng cách bit xã
cbàn, vt tế l. Người dân đến vi Lhi,
hi, nhng mâu thun căng thng hay xích
bi vì “Lhi không chlà dp để con người
mích ngày thường nhiu lúc cũng được xóa
truyn đạt tình cm, đạo lý và khát vng cho
nhòa trong Lhi. Có thnói, tính cng
nhau mà còn là dp để con người giao hòa
đồng trong Lhi là si dây liên kết mi
vi quá khvà hin ti, qua đó con người
người trong hành động thng nht, cùng th
cng cthêm sc mnh cng đồng và th
16
Nghiªn cøu Trung Quèc 6(118) 2011
Nh÷ng gi¸ trÞ cña héi Khao thÕ lÝnh…
hin stôn kính đối vi to hóa và ttiên
2. L hi Khao l thế lính Hoàng Sa:
ngun ci ca mình”.
Đáp ng nhu cu tâm linh ca cng đồng
Ti Âm linh t, Đình làng nơi din ra L
hi moïi thaønh vieân cuøng quaây quaàn sm sa
lvt, sau đó là cùng nhau ăn ung, trò
chuyn. Qua böõa aên chung ñoù moïi ngöôøi coù
dòp gaàn nhau hôn, thaân maät hôn vaø tình caûm
giöõa caùc thaønh vieân ñöôïc keát chaët. “Böõa aên
chung ñoù khieán ngöôøi ta nhôù laïi moät thuôû
Lhi không chlà nơi cng cm gia
các thành viên trong cng đồng mà còn là
nơi giao cm gia người vi thn linh.
Người ta cho rng chti Lhi li nguyn
cu ca hmi được linh ng hơn. Ti L
hi, con người cu xin thn linh ban cho
nhng điu tt lành và htin rng scó thn
xa xöa, khi con ngöôøi coøn soáng trong caùc
linh phù h. Cho nên, Lhi có chc năng
thò toäc boä laïc, moïi ngöôøi vaãn ñöôïc aên chung
đáp ng nhu cu đời sng tinh thn ca c
nhö theá. Khi xaõ hoäi loaøi ngöôøi ñaõ phaùt trieån,
cng đồng.
chuyeän ñoù chæ coøn xaûy ra trong leã hoäi. Tuy
Như trên đã trình bày, Lhi được din
moãi naêm chæ moät ñoâi laàn ñöôïc höôûng böõa
aên coäng caûm nhö theá ngöôøi ta vaãn caûm thaáy
haøi loøng. Thöïc ra, nhöõng böõa aên chung ñoù
khoâng coøn laø böõa aên vaät chaát ñôn thuaàn maø
ñoù laø böõa aên tinh thaàn, böõa aên cuûa tình ñoaøn
keát, cuûa söï thoáng nhaát yù chí vaø böõa aên cuûa
tình ngöôøi”. [4, tr.196].
Söï coäng caûm giöõa caùc thaønh vieân trong
ra trong cng đồng đều mang nhiu chc
năng, trong đó chc năng tín ngưỡng, tâm linh
được xem là mt trong nhng chc năng quan
trng. Skính cn trong nghi l, nghiêm túc
trong các khâu chn và sp xếp lvt, chn chu
trong khn vái là nhng hình thc hướng ni,
ước nguyn ca cng đồng, ca mi người
vào thế gii tâm linh nhm hướng đến scu
xin, tưởng nim nào đó. Quan sát các nghi l
coäng đồng còn ñöôïc theå hieän qua caùc nghi
din ra trong cng đồng, chúng ta sddàng
thöùc tế l. Trong khoâng khí trang nghieâm
nhn thy yếu ttâm linh này trong phn l
ca bui tế llính Hoàng Sa, mi người
nó gn như là mt nghi thc không ththiếu
cùng hướng vttiên, nhng vtin nhân có
trong Lhi.
công ca đất nước vi tm lòng thành kính,
Lhi Khao lthế lính Hoàng Sa đã tái
tưởng nhnhng người lính đã hy sinh.
Trong không khí thiêng liêng ca bui tế l,
các cgià kli cho con cháu nghe vcuc
hành trình khai hoang ca vtiên hin, khó
khăn gian khmà lính Hoàng Sa khi xưa đã
tri qua.
Nói chung, tính cng đồng và ckết cng
đồng cùng vi nét đặc trưng hướng vci
hin li nghi thc tế lính Hoàng Sa như
trước đây. Ngoài nhng người trong tc h
tham gia còn có shin din ca thy pháp,
là người giao tiếp vi thn linh, người truyn
đạt tm lòng thành ca nhng thành viên
trong tc h. Ông thy pháp trong ltế lính
Hoàng Sa đã "thi linh hn" vào hình nhân,
tng tin hình nhân ra khơi để hình nhân
gánh chu nhng ri ro bt trc cho người
ngun ca con người Vit Nam đã to thành
lính. Nghi thc này giúp người lính tin rng
bn cht ca Lhi, phn ánh svn động
đã có “hình nhân thế mng” chết thay cho
liên tc ca Lhi theo nhng chu kngày
mình, khiến hyên tâm đi làm nhim v.
càng mrng
Đối vi gia đình ca nhng người lính, h
Nghiªn cøu Trung Quèc 6(118) 2011
17

Những giá trị của lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi trong đời sống xã hội hiện nay

Đăng ngày | Thể loại: | Lần tải: 0 | Lần xem: 0 | Page: 8 | FileSize: M | File type: PDF
0 lần xem

Những giá trị của lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi trong đời sống xã hội hiện nay. Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa ở đảo Lý Sơn là nghi lễ truyền thống của người dân nơi đây. Nó đã tồn tại hàng mấy trăm năm qua và trở thành một trong những sinh hoạt tinh thần tiêu biểu của cư dân vùng biển đảo Lý Sơn. Lễ hội dân gian này đã có một vị trí quan trọng trong đời sống của người dân từ bao đời, là sinh hoạt văn hóa dân gian không thể thiếu của nhân dân ở mọi vùng quê.. Giống các thư viện tài liệu khác được thành viên giới thiệu hoặc do tìm kiếm lại và giới thiệu lại cho các bạn với mục đích tham khảo , chúng tôi không thu tiền từ người dùng ,nếu phát hiện nội dung phi phạm bản quyền hoặc vi phạm pháp luật xin thông báo cho website ,Ngoài thư viện tài liệu này, bạn có thể download đồ án thạc sĩ tiến sĩ phục vụ tham khảo Một ít tài liệu tải về mất font không hiển thị đúng, có thể máy tính bạn không hỗ trợ font củ, bạn download các font .vntime củ về cài sẽ xem được.

https://slideshare.vn/lichsuvanhoa/nhung-gia-tri-cua-le-hoi-khao-le-the-linh-hoang-sa-o-dao-ly-sona-quang-ngai-tron-589buq.html

Nội dung


Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh…

Cao nguyÔn ngäc anh
§¹i häc KHXH vµ Nh©n v¨n TP Hå ChÝ Minh

L

ễ Khao lề thế lính Hoàng Sa ở
đảo Lý Sơn là nghi lễ truyền
thống của người dân nơi đây. Nó
đã tồn tại hàng mấy trăm năm qua và đã trở
thành một trong những sinh hoạt tinh thần
tiêu biểu của cư dân vùng biển đảo Lý Sơn.
Sau nhiều thế kỷ, hiện nay nghi lễ này đã trở
thành một Lễ hội dân gian mang ý nghĩa
nhân văn sâu sắc, thể hiện tấm lòng tri ân
của người dân đất đảo đối với những người
lính đã hy sinh vì chủ quyền của Tổ quốc. Lễ
hội dân gian này đã có một vị trí quan trọng
trong đời sống của người dân từ bao đời, là
sinh hoạt văn hóa dân gian không thể thiếu
của nhân dân ở mọi vùng quê. Ngô Đức
Thịnh đã nêu lên 5 giá trị truyền thống của
Lễ hội cổ truyền mà theo ông còn đáp ứng
được nhu cầu của đời sống hiện đạị. Đó là
các giá trị: Cố kết cộng đồng; hướng về cội
nguồn; cân bằng đời sống tâm linh; sáng tạo
và hưởng thụ văn hoá; bảo tồn, làm giàu và
phát huy bản sắc dân tộc [7, tr.18]. Lễ hội
Khao lề thế lính Hoàng Sa cũng chứa đựng
những giá trị truyền thống ấy, tuy nhiên
Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011

trong giai đoạn hiện nay Lễ hội này còn chứa
đựng nhiều ý nghĩa về mặt kinh tế, chính trị.
Có thể nói, cội nguồn của Lễ hội Khao lề
thế lính Hoàng Sa bắt nguồn từ sự ra đời và
hoạt động của đội Hoàng Sa. Theo tài liệu
lịch sử, đội Hoàng Sa từ đảo Lý Sơn đi đến
quần đảo Hoàng Sa bằng chiếc ghe bầu thô
sơ. Trong cuộc hành trình đi làm nhiệm vụ,
lính Hoàng Sa mang theo lương thực, nước
uống trong 6 tháng. Ngoài ra, họ còn phải
chuẩn bị riêng cho mình các vật dụng: 7 đòn
tre, 7 sợi dây mây, chiếc thẻ bài bằng tre,
một đôi chiếu. Đôi chiếu được dùng để quấn
xác họ nếu không may tử nạn, 7 đòn tre
được dùng để nẹp quanh thân người, và 7 sợi
dây mây là vật dùng để bó xác người. Chiếc
thẻ bài bằng tre có ghi tên tuổi, quê quán,
phiên hiệu của người lính được cài trong bó
xác. Thi thể của những người lính xấu số ấy
sẽ được đồng đội của họ thả xuống biển. Họ
hy vọng chiếc thẻ bài là “thông tin” gửi cho
gia đình nhận ra nếu thi thể cuả họ không
toàn thây. Từ thực tiễn hoạt động của đội
Hoàng Sa xưa, trong điều kiện phương tiện
tàu thuyền đi lại trên biển thô sơ, và thường

15

cao nguyÔn ngäc anh

là "một đi không trở lại", đã hình thành ở Lý
Sơn một nghi lễ đặc sắc mang đậm tính nhân
văn, đó là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa.
1. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa:
Cố kết cộng đồng
Bản chất của Lễ hội trước hết thể hiện ở
chỗ nó là một loại hình đặc biệt của hoạt
động xã hội, của con người, liên kết con
người về mặt ý thức, khẳng định thế giới
quan của một xã hội, lý tưởng thẩm mỹ, đạo
đức và chính trị của xã hội đó. Các Lễ hội dù
mang nội dung nghề nghiệp, tôn giáo, suy
tôn các thần linh và các anh hùng dân tộc
hay thuần túy chỉ là nghi thức của vòng đời
người thì các Lễ hội ấy bao giờ cũng là của
một cộng đồng người, nhằm biểu dương
những giá trị văn hóa và sức mạnh của cộng
đồng, tạo nên tính cố kết cộng đồng. Bởi thế,
tính cộng đồng và cố kết cộng đồng bao giờ
cũng là nét đặc trưng và giá trị văn hóa tiêu
biểu nhất của Lễ hội. Trong xã hội hiện đại,
khi mà con người càng ngày càng khẳng
định cái “cá nhân” của mình, thì tự thân con
người lại càng có nhu cầu đi tìm sự bù đắp
của cộng đồng để thoát khỏi tâm trạng cô
đơn của cá nhân trong xã hội hiện đại [2,
tr.283].
Lễ hội không chỉ đơn thuần là nơi diễn ra
các hoạt động tín ngưỡng, vui chơi giải trí
mà nó còn là dịp để những người trong cộng
đồng gần gũi, thân mật và chia sẻ với nhau
mọi tâm trạng mà ngày thường khó nói. Các
nghi thức tế tự và các trò diễn đã buộc mọi
người xích lại, gắn bó tình cảm cộng đồng
với nhau. Chính vì thế, những cách biệt xã
hội, những mâu thuẫn căng thẳng hay xích
mích ngày thường nhiều lúc cũng được xóa
nhòa trong Lễ hội. Có thể nói, tính cộng
đồng trong Lễ hội là sợi dây liên kết mọi
người trong hành động thống nhất, cùng thờ

16

cúng chung một vị thần linh và cùng vui
chung trong những trò diễn.
Trong tâm thức của người dân Việt Nam
nói chung và cư dân đảo Lý Sơn nói riêng,
đề cao tinh thần cộng đồng là để gắn kết tình
cảm giữa những con người có cùng chung
một phương thức sinh tồn. Lễ hội Khao lề
thế lính Hoàng Sa là cầu nối giữa các thành
viên trong tộc họ. Điều kết gắn giữa những
người trong tộc họ ở đảo Lý Sơn không phải
chỉ là mối quan hệ họ tộc mà còn là những
quan hệ vô hình, đó là thế giới tâm linh, tín
ngưỡng. Trước hết đó là ý thức hướng về cội
nguồn.
“Uống nước nhớ nguồn, cây xanh nhớ
cội. Đạo làm người phải nhớ đến tiền nhân.
Ngoảnh đầu lại nhìn về bốn trăm năm trước,
những thủy binh của Hải đội Hoàng Sa đã
nếm mật nằm gai, bất chấp gian khổ, hiểm
nguy, xây dựng và giữ gìn biển đảo để con
cháu có được ngày nay. Công nghiệp ấy,
huân lao ấy mãi mãi lưu truyền sáng rạng
nhiều thế hệ.
Vậy nên: Kim niên hạ tiết trong người đã
khuất. Trầm hương nghi ngút, lễ vật cúng
dường, từ đường con cháu sum vầy tưởng
niệm.”
(Trích Bài phát biểu của Ban liên lạc họ Phạm Việt Nam trong lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa của
tộc họ Phạm Văn, tháng 3 năm 2010)

Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa được tổ
chức ở nhà thờ tộc họ, là dịp con cháu tập
trung về nhà thờ họ cùng tham gia chuẩn bị
cỗ bàn, vật tế lễ. Người dân đến với Lễ hội,
bởi vì “Lễ hội không chỉ là dịp để con người
truyền đạt tình cảm, đạo lý và khát vọng cho
nhau mà còn là dịp để con người giao hòa
với quá khứ và hiện tại, qua đó con người
củng cố thêm sức mạnh cộng đồng và thể
Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011

Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh…

hiện sự tôn kính đối với tạo hóa và tổ tiên
nguồn cội của mình”.
Tại Âm linh tự, Đình làng nơi diễn ra Lễ
hội moïi thaønh vieân cuøng quaây quaàn sắm sửa
lễ vật, sau đó là cùng nhau ăn uống, trò
chuyện. Qua böõa aên chung ñoù moïi ngöôøi coù
dòp gaàn nhau hôn, thaân maät hôn vaø tình caûm
giöõa caùc thaønh vieân ñöôïc keát chaët. “Böõa aên
chung ñoù khieán ngöôøi ta nhôù laïi moät thuôû
xa xöa, khi con ngöôøi coøn soáng trong caùc
thò toäc boä laïc, moïi ngöôøi vaãn ñöôïc aên chung
nhö theá. Khi xaõ hoäi loaøi ngöôøi ñaõ phaùt trieån,
chuyeän ñoù chæ coøn xaûy ra trong leã hoäi. Tuy
moãi naêm chæ moät ñoâi laàn ñöôïc höôûng böõa
aên coäng caûm nhö theá ngöôøi ta vaãn caûm thaáy
haøi loøng. Thöïc ra, nhöõng böõa aên chung ñoù
khoâng coøn laø böõa aên vaät chaát ñôn thuaàn maø
ñoù laø böõa aên tinh thaàn, böõa aên cuûa tình ñoaøn
keát, cuûa söï thoáng nhaát yù chí vaø böõa aên cuûa
tình ngöôøi”. [4, tr.196].
Söï coäng caûm giöõa caùc thaønh vieân trong
coäng đồng còn ñöôïc theå hieän qua caùc nghi
thöùc tế lễ. Trong khoâng khí trang nghieâm
của buổi tế lễ lính Hoàng Sa, mọi người
cùng hướng về tổ tiên, những vị tiền nhân có
công của đất nước với tấm lòng thành kính,
tưởng nhớ những người lính đã hy sinh.
Trong không khí thiêng liêng của buổi tế lễ,
các cụ già kể lại cho con cháu nghe về cuộc
hành trình khai hoang của vị tiên hiền, khó
khăn gian khổ mà lính Hoàng Sa khi xưa đã
trải qua.
Nói chung, tính cộng đồng và cố kết cộng
đồng cùng với nét đặc trưng hướng về cội
nguồn của con người Việt Nam đã tạo thành
bản chất của Lễ hội, phản ánh sự vận động
liên tục của Lễ hội theo những chu kỳ ngày
càng mở rộng
Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011

2. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa:
Đáp ứng nhu cầu tâm linh của cộng đồng
Lễ hội không chỉ là nơi cộng cảm giữa
các thành viên trong cộng đồng mà còn là
nơi giao cảm giữa người với thần linh.
Người ta cho rằng chỉ tại Lễ hội lời nguyện
cầu của họ mới được linh ứng hơn. Tại Lễ
hội, con người cầu xin thần linh ban cho
những điều tốt lành và họ tin rằng sẽ có thần
linh phù hộ. Cho nên, Lễ hội có chức năng
đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của cả
cộng đồng.
Như trên đã trình bày, Lễ hội được diễn
ra trong cộng đồng đều mang nhiều chức
năng, trong đó chức năng tín ngưỡng, tâm linh
được xem là một trong những chức năng quan
trọng. Sự kính cẩn trong nghi lễ, nghiêm túc
trong các khâu chọn và sắp xếp lễ vật, chỉn chu
trong khấn vái là những hình thức hướng nội,
là ước nguyện của cộng đồng, của mỗi người
vào thế giới tâm linh nhằm hướng đến sự cầu
xin, tưởng niệm nào đó. Quan sát các nghi lễ
diễn ra trong cộng đồng, chúng ta sẽ dễ dàng
nhận thấy yếu tố tâm linh này trong phần lễ và
nó gần như là một nghi thức không thể thiếu
trong Lễ hội.
Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa đã tái
hiện lại nghi thức tế lính Hoàng Sa như
trước đây. Ngoài những người trong tộc họ
tham gia còn có sự hiện diện của thầy pháp,
là người giao tiếp với thần linh, người truyền
đạt tấm lòng thành của những thành viên
trong tộc họ. Ông thầy pháp trong lễ tế lính
Hoàng Sa đã "thổi linh hồn" vào hình nhân,
tống tiễn hình nhân ra khơi để hình nhân
gánh chịu những rủi ro bất trắc cho người
lính. Nghi thức này giúp người lính tin rằng
đã có “hình nhân thế mạng” chết thay cho
mình, khiến họ yên tâm đi làm nhiệm vụ.
Đối với gia đình của những người lính, họ

17

cao nguyÔn ngäc anh

tin rằng lời cầu bình an cho người thân sẽ
được hiển linh.
3. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa:
Bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa
truyền thống
Lễ hội không chỉ là môi trường cộng cảm
gắn kết cộng đồng mà nó còn là nơi để nhiều
giá trị văn hóa được bảo lưu và trao truyền
từ thế hệ này sang thế hệ khác. Lễ Hội Khao
lề thế lính Hoàng Sa đã bảo lưu các giá trị
văn hóa truyền thống của dân tộc. Đó là tục
thờ cúng tổ tiên dòng họ, tưởng nhớ những
người có công với nước, các di tích lịch sử
(miếu ông Thắm, nhà thờ tộc họ Phạm
Quang, Phạm Văn, Âm linh tự, đình làng Lý
Hải…) liên quan đến Hải đội Hoàng Sa trên
đảo, các trò chơi dân gian như (đua thuyền,
hát bội, trò chơi dồi bòng).
Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân
tộc là nhiệm vụ quan trọng và mục tiêu hàng
đầu trong quá trình phát triển của đất nước.
Sau nhiều thế kỷ, nghi lễ này trở thành một
Lễ hội cộng đồng mang ý nghĩa nhân văn
sâu sắc, thể hiện tấm lòng tri ân của người
dân đất đảo đối với những người lính đã hy
sinh vì chủ quyền của Tổ quốc. Đây cũng là
dịp các bậc cao niên trên đất đảo kể lại cho
con cháu chuyện về các Hải đội Hoàng Sa,
chuyện về những chuyến hải trình đầy gian
khổ nhưng cũng rất đáng tự hào, chuyện về
gương sáng vì nước vong thân của các vị đội
trưởng Hoàng Sa, như Võ Văn Khiết, Phạm
Quang Ảnh, Phạm Hữu Nhật…
Cùng đất nước trải qua một thời kỳ dài
chiến tranh, rồi thời kỳ hợp tác hóa, thời kỳ
bao cấp với bao sự chật vật và thiếu thốn, văn
hóa truyền thống của vùng, địa phương đã chịu
nhiều sự mất mát, mai một không tránh khỏi.
Nhiều di tích lịch sử liên quan đến nghi lễ
Khao lề như Âm linh tự, đình làng An Hải,

18

nhà thờ tộc họ Phạm Văn…đã bị xuống cấp
sau chiến tranh. Hiện trên đảo có 3 di tích
Lịch sử Văn hóa quốc gia và hàng chục di
tích có thể công nhận. Đó là chưa kể đến các
di tích gắn liền với đội Trường Sa, Hoàng Sa
vừa được tôn tạo. Cùng với những di sản văn
hóa vật thể ấy, Lý Sơn còn gìn giữ những giá
trị văn hóa phi vật thể như là Lễ Khao lề thế
lính Hoàng Sa, Lễ hội tại Đình làng An Hải
và các Lễ hội khác tại dinh Thiên Ya Na...
Không chỉ phục hồi phần di tích vật thể như
vậy, người dân còn sưu tầm, ghi chép, dịch lại
những tư liệu, văn bản, thần tích, thần phả,
hương ước, gia phả, sắc phong hải, …liên
quan đến hoạt động của Hải đội Hoàng Sa.
Quá trình này được tiến hành từ đầu những
năm 1990 với sự tham gia nhiệt tình của
những người am hiểu lịch sử, truyền thống văn
hóa và của cư dân, đặc biệt là các cụ cao niên.
Năm 2009, gia tộc họ Đặng trên đảo đã hiến
tặng cho chính quyền địa phương tờ Sắc lệnh
minh chứng cho việc đi Hoàng Sa.
Cùng với sự phục hồi các di tích, nghi lễ
Khao lề thế lính Hoàng Sa và Lễ hội này
được người dân quan tâm và luôn mong
muốn giữ gìn như một phần không thể thiếu
được trong đời sống tâm linh của người dân
trên đảo. Năm 2010, nghi lễ Khao lề thế lính
Hoàng Sa của tộc họ Phạm Văn đã được tổ
chức trang trọng ở nhà thờ tộc họ với sự
tham gia của các thành viên trong dòng họ ở
Lý Sơn. Bên cạnh đó, sự hiện diện của Ban
liên lạc tộc họ Phạm ở Hà Nội, Huế cũng cử
đại diện về dự. Họ là những người có quan
hệ trong cùng tộc họ với Phạm Hữu Nhật ở
Lý Sơn. Sự hiện diện của Ban liên lạc tộc họ
Phạm Việt Nam cho thấy nghi lễ này đã vượt
ra khỏi biên giới của họ Phạm trên đảo.
Song song với sự chuẩn bị của cư dân
trên đảo, Nhà nước cũng có sự đầu tư cho Lễ
hội. Năm 2010, Nhà nước hỗ trợ kinh phí
Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011

Nh÷ng gi¸ trÞ cña LÔ héi Khao lÒ thÕ lÝnh…

sửa chữa đình làng An Vĩnh để tổ chức Lễ
hội Khao lề, hiện nay, Sở Văn hóa - Thể
thao và Du lịch Quảng Ngãi đã thu thập
được khoảng 100 hình ảnh và hiện vật, với
nhiều chủ đề khác nhau như: Biển đảo tỉnh
Quảng Ngãi và các quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa; hình ảnh, di tích lịch sử văn hóa
gắn liền với việc xác lập chủ quyền quần đảo
Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam; những
hình ảnh liên quan trong đất liền ở Sa Kỳ
như đình An Vĩnh, miếu Hoàng Sa, các bộ
xương Cá Ông đưa về từ Hoàng Sa mấy
trăm năm trước... Một số hình ảnh liên quan
đến nhà thờ các tộc Phạm Văn, Võ Văn, họ
Nguyễn; mộ lính Hoàng Sa; đình làng An
Hải, Âm Linh Tự trên huyện đảo Lý Sơn hay
một số hiện vật, hình ảnh giới thiệu vùng đất
và con người Lý Sơn.
Qua hơn 2 năm thực hiện dự án bảo tồn
tôn tạo khu di tích lịch sử Hải đội Hoàng Sa
kiêm quản Trường Sa tại huyện đảo Lý Sơn,
với tổng nguồn vốn đầu tư hơn 13 tỷ đồng,
đến tháng 4-2010, khu bảo tồn này đã được
khánh thành trong dịp tổ chức Lễ hội Khao
lề thế lính Hoàng Sa. Sở Văn hóa, Thể thao,
Du lịch Quảng Ngãi và huyện Lý Sơn đã sưu
tầm được hàng trăm hình ảnh, hiện vật, tài
liệu liên quan đến Hải đội Hoàng Sa kiêm
quản Trường Sa, nhất là các bài linh vị, các
tài liệu bằng chữ Hán được lưu giữ tại các
dòng họ trên đảo; các tài liệu chính sử đăng
trên các sách báo, tạp chí trong và ngoài
nước liên quan đến quần đảo Hoàng Sa,
Trường Sa. Không những thế, huyện Lý Sơn
còn thực hiện đóng thuyền theo mô hình lễ
Khao lề thế lính Hoàng Sa như trước đây;
các đồ dùng sinh hoạt hàng ngày của người
lính tham gia bảo vệ Hoàng Sa và đang tiếp
tục đóng các thuyền nan thu nhỏ theo đúng
mô hình mà hàng trăm năm trước những
người lính sử dụng để đi đến Hoàng Sa,
Nghiªn cøu Trung Quèc sè 6(118) – 2011

Trường Sa.Việc bảo tồn tôn tạo khu di tích
lịch sử Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Trường
Sa tại huyện đảo Lý Sơn nhằm ghi nhớ sự hy
sinh to lớn của các chiến sĩ trong đội Hoàng
Sa-Trường Sa của 2 làng An Vĩnh và An
Hải, đồng thời giáo dục truyền thống yêu
nước, dựng nước và giữ nước của dân tộc
trên vùng biên giới hải đảo, góp phần bảo vệ
chủ quyền của Tổ quốc.
Ngoài ra, với mục đích phục vụ Lễ hội và
giữ gìn truyền thống văn hóa, các hình thức ca
hát trình diễn dân gian, trò chơi dân gian cũng
được phục hồi, như hát bội, trò chơi dồi bòng,
đua thuyền... Để cho Lễ hội thêm chu đáo và
trang nghiêm, các bài văn tế, văn cúng, lời
khấn, câu lệnh, và cả những điều phải kiêng kỵ
theo phong tục xưa cũng được các cụ trong
làng, trong ban Di tích, Ban Khánh tiết,… tổ
chức ghi chép và lưu giữ lại.
4. Lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa:
Góp phần phát triển kinh tế đảo Lý Sơn
Chức năng kinh tế của Lễ hội truyền thống
đang ngày càng được nâng cao hơn trong xã
hội hiện đại. Khi nói đến chức năng kinh tế
của Lễ hội là nói đến khả năng cải thiện đời
sống kinh tế của cộng đồng dân cư đã sản sinh
ra Lễ hội đó. Ngày nay, khi du lịch đã trở
thành một ngành kinh tế quan trọng của đất
nước thì các di tích và Lễ hội truyền thống
cũng trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo,
hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.
Không thể phủ nhận rằng khi kinh tế phát
triển, người dân có điều kiện hơn để chăm sóc
đến đời sống tâm linh. Từ năm 1993, nhà
nghiên cứu Lương Văn Hy khi tìm hiểu về hai
làng ở Bắc Bộ đã cho rằng: “Thặng dư kinh tế
ngày càng tăng và sự chuyển dịch khỏi nông
nghiệp tập thể hóa tiến đến sản xuất hộ gia
đình trong một nền kinh tế nhiều thành phần
đã tăng cường mạnh mẽ các lễ nghi bên trong

19

1144407

Tài liệu liên quan