Chương VII
HÔN NHÂN
1. được vợ giúp đỡ mới làm nên.
2. Hôn nhân gia đình.
3. Bốn cộng đồng trong hôn nhân.
4. Muốn cho hôn nhân được bền.
5. Những trường hợp chưa nên lập gia đình:
- Chưa một quan niệm đứng đắn về hôn nhân.
- Tuổi còn nhỏ.
- thể không lành mạnh.
- Chưa nhà riêng.
- Óc chưa già giặn.
Chỉ trừ một số đào hát bóng ở Hollywood còn thì không ai không nhận rằng hôn nhân là một
việc quan trọng nhất trong đời, cho nên xét phong tục dân tộc nào ta cũng thấy hôn lễ long
trọng, tỉ mỉ hơn cả.
Hôn nhân quan trọng vì nó định đoạt một phần lớn hạnh phúc của cá nhân mà cá nhân có
hạnh phúc thì gia đình mới thịnh vượng, quốc gia mới thịnh vượng. Chu Tử nói: “Cha con yêu
nhau, gốc việc công”. Lời đó đúng, mà nếu đổi ra: “Vợ chồng yêu nhau, gốc việc công” thì
còn đúng hơn nữa, vì có vợ chồng rồi mới có con cái, có gia đình.
Hôn nhân chẳng những định đoạt hạnh phúc mà còn định đoạt sự thành công của bạn nữa.
Bạn mỉm cười ư? Tôi hiểu tâm lý bạn. Bạn còn trẻ, hăng hái, hoạt động, có tài, nên bạn rất tự
tin, nhất định tự tạo lấy tương lai của mình, không cần nhờ vả ai hết. Thân tu mi nam tử mà lại
nhờ vợ mới thành công thì chẳng tủi lắm ư? Vâng, cái hạng đào mỏ hoặc nhờ tài “ngoại giao”
của vợ mà được chức phận thì bao giờ mà chẳng đáng khinh? Tuy nhiên nhờ vợ có nhiều cách
và nếu đừng hiểu tiếng đó theo nghĩa xấu thì ai cũng phải nhờ vợ mới thành công được.
Đã kinh nghiệm ít nhiều, đã nhận xét đời những người chung quanh và đời những danh nhân
trong lịch sử, tôi thấy rằng tính tình, tài đức của người vợ ảnh hưởng rất lớn đến công việc của
người chồng. Bạn có tài kinh doanh, làm ra tiền, nhưng kiếm được đồng nào, bà vợ xài hết
đồng đó, thì bạn cũng khó mà phát đạt được; nếu bạn không tin bà, đích thân cai quản lấy mọi
việc thì một là không còn thì giờ để kinh doanh, hai là sẽ chết sớm vì lao tâm, lao lực. Bạn có tài
làm thơ, nhưng không gặp được vợ nhu mì đảm đang, nhà cửa lúc nào cũng ỉ eo, thì bạn có thể
sáng tác được những bài rất chua xót đấy, song cái hứng của bạn tất cũng mau cạn. Tolstoi hồi
mới cưới vợ, được hưởng hạnh phúc đầy đủ, nhờ vợ chép bảy lần bản thảo bộ Chiến tranh
hòa bình nên tác phẩm đó mới sửa chữa được rất kỹ. Dostoievsky nhờ bà vợ sau đảm đang lo
công việc cửa nhà nên về già mới bình tĩnh mà sáng tác được bộ Ba anh em Karamazov.
Tôi vẫn biết có một số vĩ nhân ở độc thân như đức Giesu hoặc từ bỏ gia đình như đức Thích
Ca mà lập nên sự nghiệp muôn thuở, một số khác càng đau khổ về gia đình bao nhiêu, càng hy
sinh cho quốc gia nhân loại bấy nhiêu như Socrate, Abraham Lincoln, như Tolstoi lúc về già;
nhưng đó là những ngoại lệ, còn xét phần đông thì câu tục ngữ: “Của chồng, công vợ” thường là
đúng.
Lâm Ngữ Đường đã viết được nhiều trang sâu sắc để bàn về hôn nhân và gia đình. Ông bảo
muốn xét trình độ văn minh của một dân tộc thì chỉ cần xét xem dân tộc đó tạo được những
người chồng, người vợ, người cha, người mẹ ra sao. Điểm đó quan trọng nhất, còn những điểm
khác như nghệ thuật, triết lý, văn chương, sự tiện nghi về vật chất đều không có nghĩa lý gì cả,
vì tất cả những cái đó chỉ là những phương tiện để tạo những người chồng, người vợ, người
cha, người mẹ hiền lương, ưu tú. Ở thời nào, xứ nào cũng có chín chục phần trăm con người là
chồng hoặc là vợ, và cả trăm phần trăm đều có cha, có mẹ. Vậy thì tất nhiên cái văn minh nào
tạo được những hạng người đó lương hảo nhất phải là cái văn minh cao nhất. Số nghệ sĩ, triết
gia, bác học nhiều lắm là được một phần ngàn dân số: đào tạo hạng người đó có lợi cho nhân
loại thật, nhưng đào tạo họ cũng chỉ có mục đích để họ cải thiện xã hội, nâng cao tâm trí của
quần chúng tức của những người chồng, người vợ, người cha, người mẹ; nếu không thì công
việc nghiên cứu, sáng tác của họ có lợi gì đâu? Một nước có được những thiên tài vào hạng
Descartes, Shakespeare, Pasteur, mà quần chúng là những người chồng tàn bạo, những người
vợ biếng nhác, những người cha, người mẹ không biết nuôi con, dạy con thì nước đó có thể gọi
là văn minh được không?
Như vậy thì hôn nhân quả là việc quan trọng nhất trong đời người, điều ấy không còn nghi
ngờ gì nữa.
Vậy mà trong gia đình và cả ở trường học, không có một chương trình giáo dục về hôn nhân.
Kể ra, người ta cũng có dạy thanh niên một đôi điều: trong các gia đình có nề nềp, trước khi
con gái về nhà chồng, bà mẹ cũng có dặn dò nên cư xử với chồng, với gia đình nhà chồng ra
sao; ở trường người ta cũng có chỉ bảo cách cho trẻ bú, cách cắt những cái áo xinh xinh cho em
bé; về phần con trai, người ta cũng có khuyên nên lựa bạn trăm năm theo những tiêu chuẩn
nào; chẳng hạn đừng tham tiền, mà nên để ý đến giáo dục, học thức, sức khỏe… Nhưng vấn đề
giáo dục hôn nhân nào phải chỉ có bấy nhiêu; thành thử vô số thanh niên khi lập gia đình chẳng
có ý niệm gì rõ ràng cả về sự quyết định lớn nhất trong đời họ.
Cứ hỏi mười thiếu nữ, tôi chắc có đến chín cô trả lời rằng:
- Đàn bà thì phải có chồng, nên tôi lấy chồng, chứ còn tại sao nữa?
- Lấy chồng để chồng nuôi chứ để cha mẹ nuôi hoài ư?
- Lấy chồng để có con.
- Lấy chồng để có nhà riêng, có người dắt đi coi hát bóng…
Nếu lại hỏi mười thiếu nam thì cũng có đến chín trả lời rằng:
- Lấy vợ để có người trông nom nhà cửa.
hoặc:
- Để có con.
- Để lâu lâu dắt đi Long Hải.
- Để cho khỏi thui thủi một mình.
Rất ít người thấy rõ được sự quan trọng của hôn nhân. Mà số người sáng suốt lựa bạn trăm
năm lại càng hiếm. Marcel Proust đã bảo: “Nhiều người nếu tự hỏi lẽ trước kia đã hỏi người
đàn đó làm vợ nếu họ thể phân tích thành thực về điều đó thì sẽ ngạc nhiên thấy rằng
do lựa chọn của họ thật ngây thơ, nhỏ mọn”. Ngây thơ, nhỏ mọn mà thôi ư? Có khi còn kỳ quái
nữa chứ! Tôi biết có cô lấy chồng vì ganh tị với bạn, có cậu lấy vợ để trả thù một người thân.
Nếu người ta đồng ý với Lâm Ngữ Đường rằng mục đích của văn minh là tạo nên những
người chồng, người vợ, người cha, người mẹ lương hảo thì chương trình trung học ngày nay
phải sửa đổi rất nhiều: nửa số giờ dạy toán, lý, hóa, vạn vật phải bỏ đi mà đem những môn hôn
nhân, gia đình, xử thế… thay vào. Nhưng khốn nỗi các nhà lập chương trình đều bị khoa học
làm chóa mắt, nên cho rằng chỉ có bom nguyên tử, hỏa tiễn mới là cái dấu hiệu của văn minh.
Trước hết bạn nên nhớ rằng ý nghĩa của hôn nhân thời nay đã thay đổi rất nhiều.
Năm chục năm trước ông bà ta cho mục đích quan trọng nhất của hôn nhân là để nối dõi, rồi
để cho người đàn bà có chỗ nương tựa, cho người đàn ông có người săn sóc nhà cửa. Người
nào lớn tuổi mà không thành gia đều bị xã hội nghi kỵ, khinh bỉ.
Ngày nay những lý do tuy vẫn còn, nhưng kém quan trọng, nhất là tại các châu thành, trong
giới trí thức.