Tp chí KHOA HỌC ĐHSP TPHCM
Nguyn Th Trúc Mai
_____________________________________________________________________________________________________________
MTS HÌNH THC BIN PHÁP
NÂNG CAO HIU QU S DNG SÁCH GIÁO KHOA
TRONG DY HC HÓA HC TRƯỜNG TRUNG HC PH THÔNG
NGUYN THTRÚC MAI*
TÓM TT
Sách giáo khoa (SGK) tài liu hc tp không th thiếu đối vi HS. Biết cách s
dng SGK mt cách khoa hc s đem lại kết qu hc tập cao hơn. Bài báo này trình bày
các vấn đề bản v SGK: khái nim, cu trúc, tác dng, các hình thc s dng mt s
bin pháp nâng cao hiu qu s dng trong dy hc Hóa hc trường trung hc ph
thông (THPT).
T khóa: sách giáo khoa, Hóa hc, trung hc phthông.
ABSTRACT
Some approaches and measures to increase the efficiency of textbook use
in teaching and learning chemistry in high schools
Textbook is an indispensable learning material for students. Using it scientifically
will
bring
better
academic
results.
This
article
presents
basic
issues
of
teactbook:
concepts, structure, effects, some approaches and measures to improve the efficiency of
textbook use in teaching and learning chemistry in high schools.
Keywords: textbooks, chemistry, high school.
1.
Sách giáo khoa
nhất trong giảng dạy, học tập ở các cơ sở
1.1.
Khái nim
giáo dục phổ thông, trên cơ sở thẩm định
Theo Đại từ điển tiếng Vit : “Sách
của Hội đồng quốc gia thẩm định chương
giáo khoa sách soạn theo chương trình
trình
giáo dục phổ thông và sách
giáo
để dy học trong nhà trường” [6].
khoa [1].
Trong
Luật
Giáo
dục,
chương
2,
Theo Nguyn Xuân Trường: “Sách
mục 2, điều 29 : “Sách giáo khoa cụ thể
giáo khoa là tài liu
nhm
cụ
thể hóa
hóa yêu cầu về nội dung kiến thức và kĩ
chương trình môn học qua mt hthng
năng quy định trong chương trình giáo
các bài học” [5].
dục của các môn học ở những lớp của
1.2.
Cu trúc
giáo dục phổ thông, đáp ứng yêu cầu về
Nhìn chung, SGK ca các môn hc
phương pháp giảng dạy phổ thông. Bộ
hoặc đối vi cùng môn hc cho nhng
trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành
lp hc có thể có vài đặc điểm khác nhau
chương trình phổ thông, duyệt sách giáo
trong cu trúc. Vmt lí thuyết, mô hình
khoađể sử dụng chính thức, ổn định, thống
cấu trúc SGK thường gm 3 phn: phn
đầu, phn gia và phn cui.
* HVCH, Trường Đại học Sư phạm TPHCM
-
Phần đầu SGK mi môn hc gm
25
Tp chí KHOA HỌC ĐHSP TPHCM
S 45 năm 2013
_____________________________________________________________________________________________________________
có: trang bìa chính và bìa lót. Trên đó ghi
tiếp thu tri thc cn thiết cho bn thân.
tên BGiáo dục và Đào tạo, tên tác gi,
-
Tra cu, tham khảo: SGK được coi
tên sách, tên lp, tên Nhà xut bn và
mt công ctin
cy, có
tính thuyết
năm xuất bn. Tùy theo tng môn hc mà
phục cao đối vi HS, giúp cho HS tìm
phần đầu có thêm nhng thông tin khác.
kiếm được nhng thông tin
chính
xác,
-
Phn gia SGK là phn chính ca
phù hp vi la tui, vi trình độ hin ti
sách, tùy theo đặc trưng bộ môn mà SGK
ca HS.
có cu trúc theo phần hay chương. Bên
-
Tạo điều kin cho HS tkim tra,
trong các phần hay chương này là các bài
đánh
giá
kiến
thc, kĩ năng,
tự
khng
học, đó là những đơn vị kiến thc ca
định khả năng của mình đối vi môn hc,
môn hc được trình bày dưới dng li
từ đó có nhng bin pháp cthể để tb
văn, hình nh (nh chp, tranh vẽ, sơ đồ,
sung kiến thc và kĩ năng cho mình.
lược đồ, bản đồ…) và nhng chdn v
-
Giúp
HS
cng
c
vn
dng
cách tiến hành các hoạt động hc tập để
nhng hiu biết trong nhng tình hung
lĩnh hội các đơn vị kiến thc.
khác nhau ca thc tiễn, đảm bo sbn
-
Tùy theo tính cht ca môn hc mà
vng và tính hiu quca kiến thc và kĩ
ni dung phn cui khác nhau, phn cui
năng cho HS. Đồng thi giúp HS liên kết
SGK thường có nhng phn sau: mc lc
nhng kiến thc kĩ năng đã hc vi cuc
ca
SGK,
mc
lc
tra
cu,
phn
ph
sng
sn
xut
nhm nâng
cao
cht
lc...
lượng cuc
sống
cá nhân, gia đình
1.3.
Tác dng
cộng đồng.
SGK là phương tiện dy và hc rt
-
Phát trin HS khả năng ứng x, có
quan trọng đối vi giáo viên (GV) và hc
hành vi văn minh, ý thức được vtrí ca
sinh (HS). SGK có nhng tác dng sau
mình trong gia đình, nhà trường và xã
đây:
hi; góp phn giáo dục đạo đức, thm mĩ
1.3.1. Đối vi học sinh
và nhân cách cho HS.
HS là đối tượng phc vụ hàng đầu
-
Chun bvà tạo điều kin cho HS
ca SGK. Nhng tác dng mà SGK mang
tiếp tc hc lên hoặc vào các trường hc
lại cho đối tượng này là rt ln, có th
nghhoc tham gia các hoạt động ca
liệt kê như sau:
đời sng xã hi.
-
Cung cp cho HS nhng kiến thc,
1.3.2. Đối vi giáo viên
kĩ năng cơ bản, hiện đại, thiết thc và có
SGK không chphc vcho quá
h
thng
theo
những
quy
định
trong
trình hc ca HS mà còn phc vcho quá
chương trình ca môn học.
trình dy ca GV, cthể như sau:
-
Góp
phn
hình
thành
cho
HS
-
Quy định phạm vi và mức độ kiến
phương pháp hc tp tích cc, khả năng
thc, kĩ năng mà GV cần phải chuyn ti
thc, tnghiên cu môn hc. SGK là
đến HS.
tài liu quan trng nhất để HS thc, t
-
Giúp
GV
phương
hướng
hành
26
Tp chí KHOA HỌC ĐHSP TPHCM
Nguyn Th Trúc Mai
_____________________________________________________________________________________________________________
động trong vic tchc các hoạt động
2.3.
Tóm tt ni dung một đoạn trong
dạy học, khơi gợi và phát huy khả năng
SGK
thc ca HS.
Tóm tắt có nghĩa là trình bày lại nội
-
Htrcho GV trong vic thiết kế
dung của đoạn văn gốc một cách ngắn
giáo án, trong vic tchức, điều khin
gọn mà vẫn giữ được ý tứ ban đầu của
các hoạt động hc tập và đánh giá HS.
nó. Làm được việc này sẽ giúp HS nắm
-
phương
tiện
dạy
học
ca
GV
được ý chính của đoạn văn nên sẽ hiu
trong các gilên lp.
vấn đề mt cách rõ ràng và sâu sc, to
2.
Các hình thc s dng SGK trong
điều kin thun li cho vic ghi nh
dy hc Hóa hc trường THPT
ôn tp kiến thc. Khi tóm tt ta thc hin
Tùy theo tng ni dung kiến thc,
như sau:
tng ng
cnh hc
tp
mà có
thvn
-
Bước 1: Đọc đoạn văn cần tóm tt.
dng
các
hình
thc
sdng SGK
sau
-
Bước 2: Tìm các ý chính của đoạn.
đây:
-
Bước 3: Thiết lp mi quan hgia
2.1.
Đọc to cho c lp nghe
các ý mt cách ngn gn, súc tích mà vn
Hình
thc
này
đơn
giản,
d
s
đảm bảo không làm thay đổi ý ban đầu.
dng;
giúp
cho
nhng hc
sinh
yếu
2.4.
Lp dàn ý ni dung bài hc theo
kém
hội
tham
gia
vào
bài
hc.
SGK
Đồng thi rèn cho HS kĩ năng đọc như:
Có dàn ý HS snắm được bài mt
mc độ to, rõ; sự lưu loát, diễn cm. Hn
cách tng quát nht và có hthng; to
chế ca hình thc này là HS không phi
điều kin cho vic ghi nhni dung bài
động não suy nghĩ nên không giúp phát
hc mt cách rõ ràng, không bnhm ln
triển tư duy.
gia các ni dung kiến thc. Dàn ý được
2.2.
Tìm ch thn
lp vi các bước thc hin như sau:
Trong câu có nhng t/cm tquan
-
Bước 1: Đọc nhanh một lượt SGK
trng là linh hn ca câu. Nếu thay thế
(chú ý các đề mc ca bài).
nhng tnày có thlàm hiu sai ý ca
-
Bước 2: Đọc kĩ lại SGK để tìm ý
câu hay của đoạn văn, những từ như vậy
chính, ý phtrong các phn ca bài hc.
được gi là "chthn". Để tìm được ch
-
Bước 3: Thiết lp mi quan hgia
thn có ththc hiện như sau:
các nội dung dưới dạng sơ đồ.
-
Bước 1: Đọc
tht
chm câu
hoc
Chú ý: khi xây dựng mối quan hệ
đoạn văn trong SGK.
giữa các ý phải đi từ ý lớn đến ý nhỏ; ý
-
Bước 2: Tìm các chquan trng,
chính đến ý phụ. Tốt nhất ta nên lập dàn
không thbỏ đi.
ý chung rồi mới lập dàn ý chi tiết.
-
Bước 3: Gạch chân dưới
các ch
2.5.
Da vào SGK tr li các câu hi
va tìm được.
S
dng
câu
hi
trong
hc
tp
HS nên thc hin hình thc này lúc
không nhng rèn cho HS khả năng tư duy
chun bị bài trước khi lên lp.
mà còn giúp các em tự tin hơn. Các câu
27