TRƯỜNG ĐI HC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NI KHOA KHÍ TƯỢNG THY VĂN

 


 

 

BÙI THU HÀ

 

 

NGHIÊN CU TÁC ĐNG CA HIN TƯỢNG ENSO ĐN LƯỢNG MƯA TRÊN KHU VC BC BVIT NAM TRONG NHNG THP KGN ĐÂY


 

Hà Ni, năm 2016


 

 

 

 

 

TRƯỜNG ĐI HC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NI KHOA KHÍ TƯỢNG THY VĂN

 


 

 

 

 

 

BÙI THU HÀ

 

 

NGHIÊN CU TÁC ĐNG CA HIN TƯỢNG ENSO

ĐN LƯỢNG MƯA TRÊN KHU VC BC BVIT NAM

TRONG NHNG THP KGN ĐÂY

 

 

 

Chuyên ngành: Khí tượng hc Mã ngành: D44021

 

Ngươì hươń g dâñ : ThS. Nguyễn Bình Phong


 

 

 

 

 

 

 

Hà Ni, năm 2016


LI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đán này là do tôi nghiên cu dưới shướng dn ca ThS. Nguyn Bình Phong. Ni dung nghiên cu cũng như kết qutrong đán là trung thc và chưa tng được công bbng bt khình thc nào trước đây. Sliu trong các bng, hình, biu đphc vcho vic phân tích, nhn xét và đánh giá được chính tác githu thp và xây dng tcác ngun sliu khác nhau. Các tài liu tham kho, nhn xét, đánh giá ca các tác gi, cơ quan tchc khác đu có trích dn và chú thích vngun gc. Nếu phát hin có bt kì sgian ln nào  tôi xin chu hoàn toàn trách nhim vni dung đ án tt nghip ca mình.

 

 

Hà Ni ngày 10 tháng 6 năm 2016

Sinh viên

 

 

 

Bùi Thu Hà


 

 

môt


LI CÁM ƠN

câu danh ngôn ca người Hàn như sau: “Không ai thành công mt mình


c”. Đúng như vy, trên thc tế không sthành công nào không gn lin vi nhng sgiúp đhtrít hay nhiu, trc tiếp hay gián tiếp. Trong sut thi gian bn năm hc tp ging đường đi hc đến nay, chúng em đã  nhn  được rt nhiu squan tâm, giúp đca Thy Cô, gia đình và bn bè.

Đu tiên, em xin gi li cm ơn chân thành ti các Thy Cô công tác trong khoa Khí Tượng Thy Văn ­ Đi Hc Tài Nguyên và Môi Trường Hà Ni. Trong sut thi gian chúng em hc tp ti nhàtrường, thy đã tn tình chbo, truyn đt vn kiến thc, kinh nghim quý báu cuǹg sự quan tâm, giúp đ và to điu kin thun li nht cho chúng em hc tp, tìm hiu, tićh luỹ  kiến thưć  và kinh nghiệm nghềnghiệp.

Đc bit em xin bày tlòng biết ơn sâu sc nht ti Thy giáo ­ Thc sĩ Nguyn Bình Phong người đã trc tiếp hướng dn, chbo nhit tình giúp đem hoàn thành Đồań  tt nghip này.

Mc rt c gng đ thc hin đồań này mt cách hoàn chnh nht, song cũng có nhng hn chế vkiến thc và trình đchuyên môn nên em không th tránh khi nhng thiếu sót nht đnh mà bn thân còn chưa thy  được. Vì thế,  em rt mong nhn được nhng ý kiến đóng góp quý báu tcác Thy Cô và các bn đ Đồań đưc hoàn thiện tốt hơn.

Em xin chân thành cm ơn!



MC LC

 

 

 

LI CAM ĐOAN.......................................................5

LI CÁM ƠN..........................................................6

MC LC.............................................................7

DANH MC BNG...................................................10

DANH MC HÌNH....................................................10

M ĐU..............................................................1

CHƯƠNG I. TNG QUAN..............................................3

1.1  Tng quan vhin tượng ENSO........................................3

1.1.1  Khái nim ENSO.................................................3

1.1.2  Cơ chế vt lý ca ENSO..........................................3

1.1.3  Phân vùng NINO................................................12

1.1.4  Các chsxác đnh hin tượng ENSO..............................13

1.1.5  Diêñ biến cuả hiện tượng ENSO trong thơì gian gn đây ............16

1.2.  Tng quan v khu vc nghiên cưú khu vực Bc B Vit Nam .........18

1.2.1  Vtrí đa lý khu vc Bc B.......................................18

1.2.2  Đc đim khí hu khu vc Bc B................................20

1.3  Tình hình nghiên cu trong và ngoài nước..............................22

1.3.1  Nghiên cu trong nước...........................................22

1.3.2  Nghiên cu ngoài nước..........................................29

CHƯƠNG II. CƠ SSLIU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU.....32

2.1  Cơ s s liu.......................................................32

2.1.1  ́liệu mưa.....................................................32

2.1.2  ́liệu ENSO....................................................35

2.2  Phương pháp nghiên cu.............................................35


2.2.1  Xać định thơì kỳENSO ................................35

2.2.2  Phân nhoḿ  năm ENSO vànăm không ENSO ..................36

2.2.3  Phương phaṕ đánh giátać động cua hiện tượng ENSO đến lượng mưa khu vực ́c ̣              38

CHƯƠNG III. KÊT́  QUẢ NGHIÊN CƯÚ  ......................40

3.1  Cać đợt ENSO giai đoạn 1981­2015 ...........................40

3.2  t́ quả phân loại năm ENSO vànăm không ENSO..................41

3.3  Sự biêń đổi lượng mưa khu vực Bắc Bộ trong cać thơì kỳENSO .......42

3.3.1  Sự biêń động lượng mưa năm  ...........................42

3.3.2  Sự biến động lượng mưa theo muà  ........................49

................................................................................................................................. 50

b) Sự biêń động lượng mưa muà it́ mưa ........................55

3.3.3  Sự biêń động lượng mưa theo cać thańg trong muà  ............61

KÊT́  LUẬN ............................................68

Từ́t quả nghiên cứu của đồán vềanh hưởng của hiện tượng ENSO đến lượng mưa khu vực ć ̣ Việt Nam trong chương 3 đ án rut́ ra được một ́́t luận sau.......68

KIÊŃ  NGHỊ ............................................69

TÀI LIU THAM KHO..............................................70

PHỤ LỤC..............................................65


 


DANH MC BNG

 

 

 

 

 

 

DANH MC HÌNH


MĐU

Hin nay, snóng lên toàn cu đãvàđang làm băng tan mnh, mc nước

bin dâng cao vàgia tăng cać hiện tương̣ thời tiết cực đoan nguy hiểm. Biến đi

khí hu đang là vn đđược thế gii quan tâm vàchúýtrong đócócả Vit Nam chúng ta. Sbiến đi các yếu t, khí hu thi tiết cc  đoan din ra mnh mẽ  trên quy mô khu vc cũng như quy mô toàn cu.

Trong khi nghiên cu vnhng dthường ca thi tiết khí hu, các nhà khoa hc đã đc bit chú ý đến hin tượng ENSO. Mi khi hin tượng El Nino  và La Nina xy ra, khí hu và thi tiết li có nhng din biến bt thường gây ra hn hán, lũ lt và thiên tai nghiêm trng nhiu vùng khác nhau trên thế gii. Hin tượng El Nino và La Nina thhin sbiến đng dthường trong hthng khí quyn ­ đi dương vi quy thi gian gia các năm, tính chu k hoc

chun chu k. Trong tình hình biến đi khí hu ­ snóng lên toàn cu, hin

tượng ENSO cũng có nhng biu hin dthường vcường đ. Nghiên cu hin tượng ENSO đhiu biết vcơ chế vt lý, đc đim và quy lut din biến cũng như nhng hu qutác đng ca chúng để từđócnh báo trước  sxut hin   ca ENSO, nhng nh hưởng có thxy ra đi vi thi tiết, khí hu và kinh tế ­ xã hi đcó nhng bin pháp phòng, tránh hiu qu, hn chế và gim nhthit hi do ENSO gây ra.

Hin tượng ENSO nh hưởng đến thi tiết, khí hu toàn cu mi khu vc khác nhau vi mc đkhác nhau và rt đa dng. Trên thế gii và ctrong nước cũng đã có rt nhiu các công trình nghiên cu vvn đnày, tp trung chyếu vào lượng mưa, cc trnhit đvà nhng hin tượng liên quan như là rét đm, rét hi, hn hán, mưa ln…Mt trong nhng yếu tcó tính biến đng mnh và khá quan trng đó là lượng mưa. Tuy nhiên chưa cónhiều công trình nghiên cu

cho khu vực Băć Bộ Việt Nam. Chiń h vìvậy, em đã chn đ tài “Nghiên cu c

 


đng ca hin tưng ENSO đến lưng mưa khu vực Băć thp k gn đây” để nghiên cưú .

Đồán gm các phn chính như sau:

­  Mở đâù .

­  Chương 1: Tng quan

­  Chương 2: Cơ s s liu phương pháp nghiên cu.


̣ trong nhng

 


­  Chương 3: Kết qu nghiên cưú

­  Kết lun

­  Kiến ngh

 


CHƯƠNG I. TNG QUAN

1.1  Tng quan vhin tượng ENSO

1.1.1  Khái nim ENSO

 

 


Thut  ngữ  ENSO  là ch


viết  tt  ca  các  t


ghép  El  Nino  ­ Southern

 


Oscillation (El Nino ­ Dao đng Nam) đchc2 hai hin tượng El Nino và La Nina và có liên quan vi dao đng ca khí áp gia 2 bphía Đông Thái Bình Dương vi phía Tây Thái Bình Dương ­ Đông n ĐDương (Được gi là Dao đng Nam) đphân bit vi dao đng khí áp Bc Đi Tây Dương [7].

“El Nino” (pha nóng) là tđược dùng đchhin tượng nóng lên dthường

 


ca  lp  nước  bin b


mt


khu vc xích đo trung tâm và Đông Thái Bình

 


Dương; kéo dài 8 ­ 12 tháng, hoc lâu hơn, thường xut hin 3 ­ 4 năm 1 ln, song cũng có khi dày hơn hoc thưa hơn.

“La Nina” (pha lnh) là hin tượng lp nước bin bmt khu vc nói trên lnh đi dthường, xy ra vi chu k tương thoc thưa hơn El Nino.

1.1.2  Cơ chế vt ca ENSO

a)  Dao đng Nam và hoàn lưu Walker

Dao đng Nam (Southern Oscillation) là sdao đng ca khí áp quy mô ln tnăm này qua năm khác phía Đông và Tây ca khu vc xích đo Thái Bình Dương.

Nhà khoa hc người Anh Gilbert I.Walker vào cui nhng năm 20 ca thế ktrước nhn thy mi liên quan gia khí áp hai bĐông ­ Tây ca Thái Bình Dương nhn thy khi khí áp phía Đông Thái Bình Dương gim mnh thì thường xy  ra hn hán khu vc Indonesia, Australia, n Đmùa đông Bc Mỹ ấm hơn bình thường. Tuy nhiên khi đó ông chưa đthông tin sliu đchng minh mi liên h này.

Cho ti gia nhng năm 1960, nhà khí tượng Na Uy Jacob Bjerknes đã đưa ra githuyết rng sự ấm lên ca di xích đo Thái Bình Dương có liên quan đến ssuy yếu ca đi gió Đông tín phong, khác vi quan nim trước đây rng El Nino chlà snóng lên cc bca nước bin ngoài khơi Nam M. Ông tha  nhn có sdao đng cln trong hoàn lưu tín phong ca Bán cu Bc và Nam

 


Thaí Biǹ h Dương và  ông cho rng nó có liên quan ti  Dao đng Nam. Ông là người kết ni Dao đng Nam và El­Nino da vào vic sdng bsliu thu thp trong nhng năm 1957 lànăm El ­Nino mnh. Ông nhn ra El Nino và Dao đng Nam được kết ni vi nhau trong hthng ln­ ENSO­ liên quan đến cả  đi dương và khí quyn.

Khi tín phong mnh, nước tương đi lnh có ngun gc nước tri xích đo thuc bbin Nam Mđược hình thành bi áp lc ca gió Đông lên bmt đi dương, mrng vphía Tây ti trung tâm TBD. Schênh lch khí áp gia Đông (cao) và Tây (thp) và nhit đgia Đông (thp) và Tây (cao) trên khu vc

xích đo TBD dn đến chuyn đng ngược chiu ca không khí tng thp

(gió Đông) và trên cao (gió Tây); phía Đông có chuyn đng giáng, phía Tây có chuyn đng thăng ca không khí, to thành mt hoàn lưu khép kín, được Bjerknes gi là Hoàn lưu Walker đtưởng nhngười đu tiên phát hin ra hin tượng này [7].

1200Đ 800T