PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG NGÀNH DỆT MAY Ở VIỆT NAM Trần Cẩm Linh1 Tóm tắt Nghiên cứu này phân tích tác động của FDI đến năng suất lao động doanh nghiệp hoạt động sản xuất trong ngành dệt may ở Việt Nam, sử dụng bộ dữ liệu điều tra doanh nghiệp Việt Nam năm 2010 của Tổng Cục thống kê. Dữ liệu nghiên cứu bao gồm 1.237 doanh nghiệp hoạt động trong ngành dệt may với các hình thức sở hữu doanh nghiệp khác nhau. Trong đó, doanh nghiệp FDI chiếm 27,7% tổng số doanh nghiệp, doanh nghiệp quốc doanh chiếm 3,7% và doanh nghiệp ngoài quốc doanh chiếm 68,6%. Nghiên cứu áp dụng hàm Cobb – Douglas và hàm Translog để phân tích tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp hoạt động sản xuất trong ngành dệt may. Trong đó, biến năng suất lao động được giải thích bởi các biến như: vốn đầu tư cố định trên mỗi lao động, chi phí của doanh nghiệp trên mỗi lao động, lao động bình quân trong doanh nghiệp, số năm hoạt động của doanh nghiệp, vị trí của doanh nghiệp và hình thức sở hữu doanh nghiệp. Hàm sản xuất ước lượng được đảm bảo đầy đủ các thuộc tính của hàm sản xuất. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng có sự tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp hoạt động trong ngành dệt may và tác động này là tiêu cực. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng khẳng định chưa có bằng chứng về sự tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp dệt may hoạt động ở các vùng khác nhau trong cả nước. Từ khóa: năng suất lao động, FDI, doanh nghiệp dệt may 1 Phòng Tổng Hợp – Trung tâm Nghiên cứu kinh tế miền Nam 1 1. Giới thiệu Tháng 12 năm 1987, Luật đầu tư nước ngoài lần đầu tiên ra đời đã khơi thông dòng chảy nguồn vốn FDI vào Việt Nam, đây là đòn bẩy quan trọng giúp nền kinh tế tăng trưởng nhanh trong 2 thập kỷ tiếp theo. Vốn FDI được phát hiện là có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1988 – 2003 (Nguyễn Thị Tuệ Anh và cộng sự, 2006). Trong lĩnh vực việc làm, khu vực FDI tạo ra trên 2 triệu lao động trực tiếp và khoảng 3-4 triệu lao động gián tiếp (Đào Quang Thu, 2013). Thu nhập bình quân theo tháng của người lao động ở khu vực FDI cao hơn khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước nhưng thấp hơn khu vực doanh nghiệp nhà nước (Đào Quang Thu, 2013). Bên cạnh sự tác động của khu vực FDI đến tăng trưởng kinh tế, tạo ra việc làm và thu nhập của người lao động đã nêu ở trên thì vấn đề nghiên cứu đặt ra là khu vực FDI có tác động đến năng suất lao động doanh nghiệp hay không? Đây là vấn đề nghiên cứu rất cần thiết và có ý nghĩa trong bối cảnh kinh tế hiện nay và giúp cho các nhà hoạch định ban hành cơ chế chính sách hiệu quả về thu hút FDI ở Việt Nam. Hiện nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về sự tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp nói chung và ngành dệt may nói riêng. Tuy nhiên, kết quả các nghiên cứu thực nghiệm đã chưa đạt đến một sự đồng thuận, các nghiên cứu (Liu và cộng sự, 2001; Nguyễn Thị Tuệ Anh và cộng sự, 2006; Phạm Xuân Kiên, 2008; Ludo và cộng sự, 2008; Mebratie, 2010) khẳng định rằng tác động này thực sự là tích cực, một số nghiên cứu khác (De Mello, 1999; Konings, 2000; Vahter, 2004; Javorcik, 2004; Thiam, 2006) cho rằng nó là mơ hồ hoặc thậm chí tiêu cực. Ngành dệt may Việt Nam trong những năm qua đã phát triển mạnh mẽ và là ngành có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất và mang lại một lượng ngoại tệ lớn cho đất nước2, tuy nhiên giá trị gia tăng của ngành còn thấp do các doanh nghiệp chỉ mới dừng lại ở khâu cắt và may. Bên cạnh đó, các chính sách thu hút FDI vào ngành này với kỳ vọng tạo hiệu ứng tăng năng suất và giá trị gia tăng vẫn chưa mang lại kết quả đáng kể. Nghiên cứu này sẽ kiểm chứng xem có sự tác động của FDI lên năng suất lao động ngành dệt may ở Việt Nam hay không và sự tác động này là tích cực hay tiêu cực. Mặt khác, vấn đề nghiên cứu tiếp theo đặt ra là khu vực FDI có tác động đến năng suất lao động ngành dệt may ở các vùng khác nhau hay không? Có phải chăng, sự tác động của khu vực FDI lên năng suất lao động ngành dệt may có sự khác biệt giữa các vùng khác nhau. Nghiên cứu sẽ phân tích và làm rõ sự tác động này. Mục tiêu của nghiên cứu này nhằm phân tích sự tác động của FDI đến năng suất lao động ngành dệt may ở Việt Nam và kiểm chứng xem có sự tác động của FDI đến năng suất lao động ngành dệt may ở các vùng khác nhau trong cả nước hay không. 2 Giá trị xuất khẩu của ngành dệt may năm 2010 đạt 11,2 tỷ USD và đóng góp trên 16% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước (Hiệp hội Dệt may Việt Nam [VITAS]) 2 Nghiên cứu này được thực hiện nhằm trả lời các câu hỏi sau: - FDI có hay không có tác động đến năng suất lao động ngành dệt may ở Việt Nam? Nếu có thì tác động đó là tích cực hay tiêu cực? - FDI tác động như thế nào đến năng suất lao động ngành dệt may ở các vùng khác nhau trong cả nước? Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi: - Về đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu chọn các doanh nghiệp hoạt động trong ngành dệt may làm đối tượng nghiên cứu. - Về nội dung nghiên cứu: nghiên cứu này phân tích sự tác động của FDI lên năng suất lao động doanh nghiệp hoạt động sản xuất trong ngành dệt may. - Về không gian nghiên cứu: các doanh nghiệp dệt may hoạt động sản xuất trong lãnh thổ Việt Nam. 2.Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu 2.1.Cơ sở lý thuyết 2.1.1. Hàm sản xuất Hàm sản xuất là một dạng hàm thể hiện mối quan hệ giữa một lượng đầu vào và lượng sản phẩm đầu ra. Hàm sản xuất nói chung có dạng: Y = f (K, L, Mi) (2.1) Trong đó Y là sản lượng đầu ra tối đa có thể sản xuất được từ tổ hợp nhất định vốn (K) (vốn ở đây được hiểu là vốn hiện vật, tồn tại dưới dạng nhà xưởng, máy móc, thiết bị hay hàng tồn kho), lao động (L), Mi các yếu tố đầu vào phù hợp khác; f biểu thị Y là một hàm số của các yếu tố đầu vào K, L, Mi. Một điểm cần lưu ý đối với hàm sản xuất là từ một tổ hợp yếu tố sản xuất đầu vào xác định, chỉ có thể tạo ra một mức sản lượng đầu ra tối đa duy nhất. Tuy nhiên, điều ngược lại có thể là không đúng. Để sản xuất ra một sản lượng đầu ra như nhau, người ta có thể sử dụng các kết hợp đầu vào khác nhau. Để tạo ra cùng một mức sản lượng, nếu một đầu vào nào đó được sử dụng nhiều hơn, chắc chắn một loại đầu vào khác phải được sử dụng ít hơn. 2.1.2. Một số dạng hàm sản xuất tiêu biểu a) Hàm Cobb - Douglas Trong kinh tế học, hàm sản xuất Cobb – Douglas được sử dụng rộng rãi và phổ biến trong việc phân tích tăng trưởng và năng suất, nó thể hiện mối quan hệ giữa một 3 lượng đầu vào và một lượng đầu ra. Nó được đề xuất bởi Knut Wicksell (1851 - 1926) và được thử nghiệm với bằng chứng thống kê của Charles Cobb và Paul Douglas năm 1928. Cobb và Douglas (1928) công bố một nghiên cứu, trong đó họ mô phỏng sự phát triển của nền kinh tế Mỹ trong thời gian 1899-1922 với quan điểm đơn giản hóa là nền kinh tế, trong đó sản lượng sản xuất được xác định bởi số lượng lao động tham gia và số vốn đầu tư. Trong khi có nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế mô hình của họ được chứng minh là khá chính xác. Hàm Cobb – Douglas có dạng như sau: Y=ALαKβ (2.2) Trong đó: Y: Tổng sản lượng được tính bằng giá trị bằng tiền của tất cả các hàng hóa sản xuất trong một năm. L: đầu vào lao động được tính bằng tổng số lao động làm việc trong một năm. K: vốn đầu vào được tính bằng giá trị bằng tiền của tất cả máy móc, thiết bị,… A: một yếu tố trong năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP), có thể là khoa học công nghệ α, β là độ co giãn của sản lượng theo lao động và vốn (0 < α < 1; 0 < β < 1) Trong hàm sản xuất Cobb – Douglas, nếu lao động L cố định, sản lượng biên của vốn tại một điểm nào đó (ở một mức K nào đó) là lượng đầu ra tăng thêm khi tăng thêm một đơn vị vốn. Sản lượng biên của vốn là: MPK = Y = α.A.Kα-1.Lβ > 0 (2.3) Sản lượng biên của vốn thay đổi theo K được tính theo công thức: MPK’= MPK = α.(α-1).A.Kα-2.Lβ < 0 (với 0 < α < 1) (2.4) Do đó, sự thay đổi sản lượng biên của vốn theo K luôn luôn âm vì (α-1) < 0. Điều này cho thấy MPK luôn giảm dần theo K. Tương tự, sản lượng biên của lao động là lượng đầu ra tăng thêm khi sử dụng thêm một đơn vị lao động, sản lượng biên của lao động là: MPL = Y = β.A.Kα.Lβ-1 > 0 (2.5) Sản lượng biên của lao động thay đổi theo L được tính theo công thức: 4 MPL’= MPL = β.(β -1).A.Kα.Lβ-2 < 0 (với 0 < β < 1) (2.6) Do đó, sự thay đổi sản lượng biên của lao động theo L luôn luôn âm vì (β -1) < 0. Điều này cho thấy MPL luôn giảm dần theo L. Có thể giải thích lý do sản phẩm biên của một yếu tố sản xuất có xu hướng giảm dần như sau: Vì các yếu tố sản xuất khác được giữ nguyên, nên khi tăng dần số lượng của riêng một loại yếu tố sản xuất, mỗi đơn vị của nó ngày càng có ít hơn các yếu tố sản xuất khác để phối hợp. Vì thế, chắc chắn từ một điểm nào đó, sản phẩm tăng thêm từ mỗi đơn vị yếu tố sản xuất bổ sung thêm sẽ ngày càng giảm dần. Trường hợp cố định K, việc tăng thêm L thoạt tiên có thể khiến cho tổng sản lượng tăng lên, song mức độ gia tăng có xu hướng chậm dần; nếu cứ tiếp tục tăng L, tổng sản lượng sẽ giảm, vì số lượng lao động quá nhiều có thể dẫn đến sự ngáng trở lẫn nhau trong quá trình sản xuất. Giải thích tương tự đối với sản phẩm biên của vốn (cố định L). b) Hàm Translog Hình thức đầu tiên của hàm sản xuất Translog được đề nghị vào năm 1967 bởi J. Kmenta. Đây là một dạng hàm linh hoạt nhất, nó có ưu điểm hơn so với hàm sản xuất Cobb-Douglas là không dựa trên giả thiết cứng nhắc như có sự thay thế hoàn hảo hay dễ dàng giữa các yếu tố sản xuất. Bên cạnh đó, hàm sản xuất dạng Translog cho phép chuyển đổi từ mối quan hệ tuyến tính giữa đầu ra và các yếu tố sản xuất sang mối quan hệ phi tuyến. Hàm sản xuất dạng Translog với 3 yếu tố đầu vào là lao động, vốn và nguyên vật liệu đầu vào, có dạng: lnY = lnA + α1*lnL + α2*lnK γ1*ln2L + γ2*ln2K + γ3*ln2M Trong đó: Y: Tổng sản lượng + α3*lnM + β1*lnL*lnK + β2*lnL*lnM + β3*lnK*lnM + (2.7) L: đầu vào lao động được tính bằng tổng số lao động làm việc trong một năm. K: vốn đầu vào được tính bằng giá trị bằng tiền của tất cả máy móc, thiết bị. A: một yếu tố trong năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP), có thể là khoa học công nghệ. α, β, γ là các hệ số của phương trình. 5 ... - tailieumienphi.vn