No.08_June 2018|Số 08 Tháng 6 năm 2018|p.143-147
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC TÂN TRÀO
ISSN: 2354 - 1431
http://tckh.daihoctantrao.edu.vn/
Vai trò của đường số 3 trong chiến dịch Việt Bắc Thu -
Đông năm 1947
Nguyễn Thị Hòaa*
a Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
*Email: hoakhoasu@dhsptn.edu.vn
Thông tin bài viết
Tóm tắt
Ngày nhận bài:
29/4/2018
Trong chiến dịch Việt Bắc Thu - Đ ng năm 1947, giao th ng vận tải và th ng tin
liên lạc đường số 3 đã đảm bảo cho việc tiêu thổ kháng chiến; di chuyển cơ quan
Ngày duyệt đăng:
12/6/2018
đầu não lên An toàn khu, tản cư; chuyển quân, chuyển lương, chuyển c ng văn,
văn kiện, sách báo trong chiến dịch. Nhân dân đường số 3 đã chung sức chuẩn bị
cho kháng chiến nói chung và chiến dịch nói riêng, trực tiếp chiến đấu với quân
Từ khoá:
Pháp khi họ tấn c ng lên Việt Bắc. Những đóng góp của đường số 3 nêu trên đã
Đường số 3, chiến dịch
Việt Bắc, Thu - Đông,
năm 1947, Việt Bắc.
góp phần quyết định chiến thắng của quân dân ta, đập tan cuộc tấn c ng lên Việt
Bắc của thực dân Pháp, làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của
địch buộc phải chuyển sang đánh lâu dài với ta, tạo tiền đề cho thắng lợi của
cuộc kháng chiến trường kì của dân tộc.
Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đ ng năm 1947 là
Sơn, sang Thái Nguyên, qua Bắc Kạn và lên Cao
chiến dịch phản c ng của quân dân Việt Nam trước
Bằng, kết thúc tại cửa khẩu Tà Lùng (Cao Bằng). Nó
cuộc tấn c ng lên Việt Bắc của Pháp nhằm tiêu diệt cơ
được Pháp mở rộng, xây dựng và khai thác trong cuộc
quan đầu não kháng chiến của Việt Nam. Thắng lợi
khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897-1914) trên cơ
của chiến dịch đánh đổ kế hoạch “đánh nhanh thắng
sở con đường nối liền kinh đ Thăng Long với châu
nhanh” của Pháp, buộc Pháp phải chuyển sang “đánh
Quảng Uyên, sau nối dần sang đến cửa khẩu Tà Lùng
lâu dài”, tương quan lực lượng giữa ta và Pháp bắt
ngày nay.
đầu thay đổi theo chiều hướng có lợi cho ta. Làm lên
Thời điểm chiến dịch, đường số 3 bắt đầu từ Đ ng
thắng lợi đó là sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng; tinh
Anh qua Phủ Lỗ, Phủ Đa Phúc, S ng C ng lên Thái
thần đấu tranh của quân dân cả nước, đặc biệt là cuộc
Nguyên; từ Thái Nguyên chia thành 2 nhánh đường
đấu tranh trên các mặt trận đường số 3, mặt trận
lên Chợ Mới (Bắc Kạn), 1 đường từ Thái Nguyên qua
đường 4 và mặt trận s ng L ; bên cạnh đó là sự thuận
mỏ Lang H t (Đồng Hỷ) tới Chợ Mới, 1 nhánh từ Thái
lợi của các yếu tố khác như điều kiện tự nhiên, giao
Nguyên đi Đồn Đu lên Chợ Chu (Định Hóa, phủ Tòng
th ng vận tải…
Hóa) rồi sang Chợ Mới; từ Chợ Mới tới Bắc Kạn rồi
Trong chiến dịch Việt Bắc Thu - Đ ng năm 1947,
đường số 3 - Tuyến đường giao th ng ch nh trong
lòng khu căn cứ Việt Bắc có vai trò như thế nào? Cuộc
đấu tranh ở mặt trận đường số 3 diễn ra ra sao? Những
đóng góp của nhân dân nói chung hay lực lượng vũ
trang trong chiến dịch như thế nào? Đó ch nh là vấn
đề tác giả nghiên cứu và làm rõ trong phạm vi bài viết.
1. Khái quát về đường số 3
qua phủ Bạch Th ng lên tới Ngân Sơn; tại Nà Phặc
(Nà Pặc) của Ngân Sơn đường số 3 lại chia thành 2
nhánh, 1 là từ Nà Phặc đi thẳng lên trung tâm của
Ngân Sơn lên Cao Bằng, 1 nhánh khác từ Nà Phặc rẽ
sang Nguyên Bình, tới Cao Bằng; từ Cao Bằng đi
Quảng Uyên và đến Trùng Khánh tiến tới biên giới.
Các tỉnh đường số 3 chạy qua có lịch sử cách
mạng lâu đời. Thời phong kiến, các địa phương này
là phên dậu của tổ quốc, che chắn kinh thành Thăng
Đường số 3, hiện nay, kéo dài 351 km, bắt đầu từ
Long khỏi sự phản loạn, ngoại xâm của các thế lực
đầu bắc cầu Đuống (Hà Nội), chạy qua thị trấn Sóc
thù địch. Đến thời cận - hiện đại, đường số 3 là một
143
N.T.Hoa / No.08_June 2018|p.143-147
trong những khu vực có phong trào đấu tranh của các
thực, thực phẩm phục vụ cho cơ quan Trung ương, các
tầng lớp nhân dân phát triển, cơ sở Đảng ra đời sớm
đơn vị lực lượng vũ trang ở Việt Bắc ngày càng phát
và vững mạnh. Đây là nơi Trung ương Đảng và Chủ
triển đồng đảo, góp phần quan trọng cho thắng lợi của
tịch Hồ Ch Minh tin tưởng chọn làm nơi ở, nơi làm
chiến dịch Việt Bắc Thu - Đ ng năm 1947. Trong đó
việc của lãnh đạo Đảng, Ch nh phủ, là căn cứ kháng
kh ng thể kể đến đóng góp của liên lạc viên Nguyễn
chiến trong quá trình vận động Cách mạng tháng
Danh Lộc. Khi cao xạ của Trung đoàn 47 Cao Bằng
Tám 1945 và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp
bắn rơi chiếc máy bay của Đại tá Lăm-be, ta thu được
(1945-1954). Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp,
chiếc cặp có đựng toàn bộ bản “Kế hoạch Lê-a” của
đường số 3 là con đường di chuyển của thủ đ kháng
Bộ chỉ huy quân đội Pháp, ngay lập tức đồng chí
chiến, trung tâm đầu não kháng chiến của nước ta;
Nguyễn Danh Lộc chạy bộ liên tục 4 ngày 3 đêm
nắm giữ vai trò quan trọng trong c ng tác chuyển
(9/10 - 12/10/1947) từ Cao Bằng về Yên Th ng giao
quân, chuyển lương và giữ giao th ng liên lạc giữa
cho Bộ Tổng tư lệnh để kịp thời đối phó với địch trên
căn cứ địa Việt Bắc và các chiến trường, giữa nước
chiến trường Việt Bắc và biên giới và giành thắng lợi
ta với nước ngoài. Cũng trong cuộc chiến ấy, nhân
[5, tr175].
dân đường số 3 góp phần quan trọng kh ng nhỏ
2.2. Cuộc đấu tranh của nhân dân đường số 3
trong chiến thắng của dân tộc, trong đó có chiến
thắng Việt Bắc Thu - Đ ng năm 1947.
Ngay từ những ngày đầu sau Cách mạng tháng
Tám 1945, nhân dân các tỉnh đường số 3 đã dành hàng
2. Đường số 3 trong Chiến dịch Việt Bắc Thu -
ngàn ngày c ng, ủng hộ hàng chục vạn cây tre, gỗ,
Đông năm 1947
nứa, hàng triệu tàu lá cọ để xây dựng ở nơi ở và làm
2.1. Vai trò của giao thông vận tải đường số 3 đối
việc của các cơ quan đầu não kháng chiến, xây dựng
với chiến dịch
các kho tàng, c ng xưởng… Từ đầu năm 1947, hầu
Giao th ng vận tải đường số 3 có vai trò quan
hết các cơ quan Trung ương Đảng, Ch nh phủ, Mặt
trọng trong kháng chiến chống Pháp nói chung và
trận, Bộ quốc phòng, Bộ tổng tư lệnh và các cơ quan
trong chiến dịch Việt Bắc nói riêng. Bởi đây là tuyến
kinh tế, văn hóa, giáo dục… đều di chuyển lên Việt
giao th ng liên lạc nối liền giữa
cơ quan Trung ương
Bắc đóng tại ATK.
ở khu vực Thái Nguyên - Bắc Kạn - Tuyên Quang và
Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của các cấp Đảng bộ
là tuyến giao liên nối liền Việt Bắc - Thủ đ của cuộc
trong cái tỉnh, lực lượng c ng an xã, dân quân du k ch
kháng chiến với Hà Nội, miền Nam và các chiến
và cơ sở quần chúng được chú trọng xây dựng làm
trường khác.
nòng cốt c ng tác bảo vệ, làm v hiệu hóa mọi âm
Trước khi bước vào chiến dịch, thực hiện chủ
mưu của địch dùng tình báo, gửi gián điệp phá hoại
trương “Tiêu thổ kháng chiến”, nhân dân đường số 3
ATK. Được sự giáo dục, nhắc nhở thường xuyên,
đã phá hoại cầu đường, các cơ sở giao th ng vận tải,
đồng bào các dân tộc sống trên khu vực đường số 3
th ng tin liên lạc của Pháp trên tuyến đường nhằm
coi việc phòng gian, bảo mật, bảo vệ các cơ quan
ngăn chặn bước tiến của địch. Đồng thời với tiêu thổ
Trung ương Đảng tại địa phương là trách nhiệm của
là kiến thiết, c ng việc sửa sang đường sá ở khu vực
mình. Mọi người dân từ cụ già tới trẻ nhỏ, đều tự giác
ATK được tiến hành khẩn trương để đảm bảo việc di
thực hiện triệt để khẩu hiệu “ba không” (kh ng nói
chuyển, nhu cầu giao lưu, vận chuyển, th ng tin liên
chuyện làm lộ b mật, kh ng nghe những điều kh ng
lạc... Việc chuyển các chỉ thị, nghị quyết của Trung
có liên quan đến mình, kh ng chỉ đường và cảnh giác
ương về Hà Nội, đồng thời thu thập th ng tin về tình
với người lạ mặt). Kh ng những là lực lượng bảo vệ
hình địch từ “sào huyệt” của chúng cho Trung ương
tại chỗ và vững chắc, quân và dân đường số 3 còn t ch
và các cấp Ch nh phủ kháng chiến xử lý được đảm
cực đóng góp tiền của, c ng sức xây dựng, cung cấp
bảo, nhờ đó Trung ương Đảng, Ch nh phủ và Bộ
và phục vụ các cơ quan đầu não kháng chiến.
Tổng chỉ huy ở chiến khu Việt Bắc đã nắm bắt kịp
Tại Bắc Kạn, dân quân du k ch các xã, nhất là các
thời âm mưu và tình hình hoạt động của địch ở Hà
xã trục đường giao th ng khẩn trường chuẩn bị chiến
Nội và cả nước, các cuộc hành quân của địch để kịp
trường. Tại các xã dọc đường quốc lộ số 3 ta đều đặt
thời đối phó.
vọng tiêu cảnh giới địch, dùng mõ để báo những t n
Đội ngũ giao th ng liên lạc làm nhiệm vụ chuyển
hiệu “có địch, địch ở gần, địch ở xa”. Dự đoán tình
c ng văn giấy tờ, văn kiện, sách báo, vận tải lương
huống địch có thể dùng đường kh ng cho quân nhảy
144
N.T.Hoa / No.08_June 2018|p.143-147
dù tấn c ng Bắc Kạn, tỉnh ủy huy động mọi lực lượng
ngày 15/10/1947, Ban Thường vụ Trung ương Đảng
tham gia vót ch ng, cắm ch ng ở một số nơi nghi
ra Chỉ thị “phải phá tan cuộc tiến công mùa Đông của
quân Pháp có thể cho nhảy dù xuống. Chỉ trong một
giặc Pháp. Ngày 15/10/1947, từ ATK Định Hóa, Chủ
thời gian ngắn, những bãi ch ng lớn đã mọc lên ở các
tịch Hồ Ch Minh đã gửi thư kêu gọi bộ đội, dân quân,
khu vực thị xã Bắc Kạn, thị trấn Phủ Th ng, thị trấn
du k ch cùng toàn thể đồng bào ra sức đánh giặc. Thực
Chợ Mới, cánh đồng Bằng Khẩu mà sau này đã thực
hiện Chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương Đảng và
sự làm cho đội quân nhảy dù của Pháp kinh hoàng đến
lời kêu gọi của Hồ chủ tịch, Đảng bộ, nhân dân và các
khiếp sợ [1, tr84].
lực lượng dân quân tự vệ, du k ch các tỉnh đường số 3
Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ các tỉnh,
đã nhanh chóng ổn định tư tưởng, tổ chức khẩn trương
quân và dân đường số 3 đã phát huy được truyền
làm c ng tác chuẩn bị kháng chiến, quyết tâm bảo vệ
thống đoàn kết nhất tr , vừa đấu tranh chống âm mưu,
vững chắc trung tâm Căn cứ địa Việt Bắc - Thủ đ
hành động phá hoại của các thế lực thù địch, giữ vững
kháng chiến của cả nước.
ch nh quyền dân chủ nhân dân, vừa t ch cực xây dựng
Tại Bắc Kạn, chiều ngày 7/10/1947, tại Bản Áng,
lực lượng mọi mặt đề chuẩn bị đối phó với cuộc chiến
xã Dương Quang (Bạch Th ng), Chủ nhiệm Tỉnh bộ
tranh xâm lược của thực dân Pháp. Kh ng những thế,
Việt Minh và Tỉnh đội trưởng đã họp với các đồng ch
nhân dân đường số 3 còn bước đầu hoàn thành xuất
chỉ huy các đơn vị chiến đấu, tổ chức di chuyển các cơ
sắc nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ các cơ quan đầu não
quan, c ng xưởng, bảo vệ, hướng dẫn nhân dân sơ tán.
kháng chiến lên đóng tại địa phương. Những kết quả
Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra lệnh cho Liên
đạt được trong hai năm đầu sau Cách mạng Tháng
khu ủy và Bộ tư lệnh Liên khu tổ chức chỉ huy bộ đội
Tám 1945 (9/1945 - 9/1947) đã tạo thế và lực cho
đánh mạnh để chia sẻ lực lượng và phá tan kế hoạch
chúng ta chủ động bước vào cuộc chiến đấu chống
của chúng. “Ngày 9/10/1947, Hội nghị Ban Thường vụ
thực dân Pháp xâm lược, bảo vệ thủ đ kháng chiến
Tỉnh
ủy
họp
tại
Bản
Đán, xã
Đôn
Phong, Bạch
của cả nước.
Thông... đề ra một số nhiệm vụ cấp bách khác như: Tổ
Thu - Đ ng 1947, thực dân Pháp huy động khoảng
chức liên lạc với Khu, bảo vệ gi p dân gặt l a, vận
12000 quân mở cuộc tấn c ng quy m lớn lên Căn cứ
động nhân dân triệt để làm vườn không nahf trống,
địa Việt Bắc nhằm mục tiêu tiêu diệt cơ quan đầu não
không làm việc, không tiếp tế, không dẫn đường cho
kháng chiến, tiêu diệt bộ đội chủ lực, thực hiện chiến
địch, tổ chức phá hoại giao thông” [1, tr146-147].
lược “đánh nhanh thắng nhanh” tạo điều kiện thành
Thực hiện chủ trương của Ban Thường vụ Tỉnh ủy,
lập ch nh phủ bù nhìn Bảo Đại, nhanh chóng chấm dứt
Ban chỉ huy Tỉnh đội chủ đạo các ban chỉ huy huyện
cuộc chiến. Mở đầu cuộc tiến c ng lên Việt Bắc là
đội khẩn trương xây dựng, củng cố lực lượng dân
cuộc
hành
quân
mang
mật
danh
-a.
Ngày
quân du k ch. Mỗi xã ven đường giao th ng xây dựng
7/10/1947, Pháp huy động hàng chục máy bay đến
1 tiểu đội đến 1 trung đội du k ch bắn thoát ly làm
ném bom, bắn phá và thả 1200 quân dù xuống đánh
nhiệm vụ tổ chức đánh địch, bảo vệ nhân dân gặt lúa.
chiếm thị xã Bắc Kạn, thị trấn Chợ Mới và huyện lỵ
Mỗi huyện thành lập 1 trung đội du k ch tập trung
Chợ Đồn thuộc tỉnh Bắc Kạn. Cùng lúc dó cánh quân
phối hợp với bộ đội chủ lực đánh địch trên địa bàn
đường bộ khoảng 7000 tên xuất phát từ Lạng Sơn theo
huyện, giúp đỡ, bảo vệ các cơ quan Trung ương Đảng,
đường số 4 lên Cao Bằng, sau đó quặt theo đường số 3
Ch nh phủ, tổ chức huy động dân quân, du kích, nhân
đánh xuống Bắc Kạn hình thành gọng kìm bao vây
dân khẩn trương di chuyển hàng vạn tấn hàng đến nơi
Căn cứ địa Việt Bắc từ ph a Bắc và Đ ng Bắc. Ngày
an toàn. Sự chỉ đạo kịp thời đó đã giúp quân và dân ta
9/10/1947, cánh quân đường thủy khoảng 2200 người
khắc phục được những khó khăn, lúng túng ban đầu,
từ Hà Nội ngược s ng Hồng sang s ng L lên đánh
kịp thời và chủ động triển khai các phương án đánh
chiếm Tuyên Quang, hình thành gọng kìm bao vây
địch, ổn định tình hình tư tưởng nhân dân. Ngay chiều
căn cứ Việt Bắc từ ph a Tây và ph a Bắc.
9/10/1947,
tại
Bản
áng,
Dương
Quang
(Bạch
Trước cuộc tiến c ng ồ ạt của địch lên Căn cứ địa
Thông), trung đội du k ch thị xã Bắc Kạn tập hợp
Việt Bắc, ngày 8/10/1947, Bộ tổng chỉ huy ra nhật
được một tiểu đội làm nhiệm vụ tổ chức, hướng dẫn
lệnh và quân lệnh nêu rõ những nhiệm vụ cụ thể cho
nhân dân sơ tán vào xã Thanh Mai (Bạch Th ng).
bộ đội, dân quân, du k ch, tự vệ chiến đấu và Ủy ban
Ngày 9/10/1947, từ thị trấn Chợ Mới, 1 đại đội
kháng chiến các cấp cùng toàn thể nhân dân. Tiếp đó,
địch hành quân càn quét cướp phá kho quân nhu của
145