70
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 5 - 2015
HUY TOÀN *
MU NHIM BA NGÔI TRONG BƯỚC CHUYN THN HC
KITÔ GIÁO
Tóm tt: Theo Kinh thánh, Chúa ba ngôi nht th: ba ngôi v
khác nhau v vai trò chc năng nhưng thng nht vi nhau v
bn th mc đích. Đó Mu nhim Ba Ngôi. Đây mt ch đề
ln cho c khoa hc ln thn hc trong sut chiu dài lch s k t
khi xut hin Kitô giáo. Bài viết này tìm hiu Mu nhim Ba Ngôi
theo các khía cnh nói trên, phân tích gii thích ti sao Chúa li
ba ngôi nht th như vy.
T khóa: Mu nhim, Ba Ngôi, Kitô giáo, Công giáo, logic, thn
hc, giáo hi.
1. V thut ng “Mu nhim Thiên Chúa Ba Ngôi”
Trước hết, cn phi làm rõ tên gi cho các tôn giáo vChúa. Tht ra,
chcó mt tôn giáo duy nht vChúa, nhưng tôn giáo này bphân hóa
thành nhiu nhánh khác nhau làm cho tt ccác nhánh đó đều được gi
tên chung thành “các tôn giáo vChúa”. Theo ngôn ngIsrael, Christ
(thường được chuyn dch sang Vit ngthành Chúa) có nghĩa là Ty
ra; Jesus có nghĩa là Cu độ hoc Cu vt; Jesus Christ (Chúa Cu độ
hoc Chúa Cu vt) có nghĩa là “Ty ra Cu vt” hoc “Cu vt bng
Ty ra”. Vì xác lp “Mu nhim Ba Ngôi” (Trinité) nên Jesus Christ
phi được hiu sát nghĩa nht là “Ty ra Cu vt bng Mu nhim Ba
Ngôi”. Vy từ đó có thsuy ra rng, Christianity (thường được chuyn
dch sang Vit ngthành Kitô giáo hoc Thiên Chúa giáo) là tôn giáo ty
ra tâm hn cho nhân loi bng Mu nhim Ba Ngôi được xác lp bi
Chúa Jesus làm cho nhân loi thoát khi đời sng dã man như ma qu
vn được n dthành Địa ngc để được sng đời sng thánh thin như
thiên thn, vn được n dthành Thiên đàng.
Vì Kinh Thánh nói Chúa mi nơi vào mi lúc nên Christianity trong
Anh văn cũng như nguyên gc Latinh hoc Christianisme trong Pháp ng
* Cnhân Triết hc, Giáo viên trường Trung hc Phthông Chương MB, Hà Ni.
Hà Huy Toàn. Mầu nhiệm Ba Ngôi…
71
cn phi được chuyn dch sang Vit ngthành Chúa giáo mi tht sát
nghĩa làm cho danh xưng này được Vit hóa hoàn toàn, hoc cgi bng
nguyên gc Latinh đã được Vit hóa thành Kitô giáo cũng được để gi
nguyên mi liên hlch sgia chviết Vit Nam vi chviết Latinh,
nếu chuyn dch Christianity hoc Christianisme thành Thiên Chúa giáo
thì “Thiên Chúa giáo” không thhin được hết ý nghĩa đích thc cho
“Christianity” hoc “Christianisme”, vì Thiên Chúa chcó nghĩa là Chúa
Tri nên danh xưng này dlàm cho người ta hiu sai rng Chúa ch
trên Tri, hiu như vy rt sai lc so vi Kinh Thánh. Tc là trong quan
hý nghĩa vi “Christianity” hoc “Christianisme”, Chúa giáo cũng như
Kitô giáo sát nghĩa hơn nhiu so vi Thiên Chúa giáo. Bi l, nếu Thiên
Chúa giáo chcho thy Chúa trên Tri thì Chúa giáo cũng như Kitô
giáo li phi cho thy Chúa mi nơi vào mi lúc (ctrên Tri ln dưới
Đất, ctrong Ta ln ngoài Ta, ckhông gian ln thi gian, v.v.). Đó
chính là lý do để tôi chnói “Chúa giáo” hoc “Kitô giáo” mà không nói
“Thiên Chúa giáo” như nhiu người vn nói như vy. Trong bài viết này,
tôi schdùng nguyên gc Latinh đã được Vit hóa, tc là Kitô giáo.
Mu nhim Ba Ngôi thhin phbiến nht qua Kinh Du Thánh giá
vi ni dung ngn gn như sau: “Nhân danh Cha, Con, Thánh
thn, Amen”. Va đọc to hoc đọc nhm va dùng tay phi chm lên
trán, ngc và vai trái ri vai phi to thành mt hình chthp. Kinh Du
Thánh giá kết thúc bng vic chp hai tay trước ngc, hoc hôn bàn tay
làm du thánh giá. Du Thánh giá là mt cchthông dng nht để tuyên
xưng đức tin Kitô giáo. Các Kitô hu (Christians) thường làm du Thánh
giá để nói lên nim tin vào công cuc cu độ đối vi loài người được
thc hin bi Chúa Jesus khiến Ngài phi chu chết trên thp giá1.
Tuy nhiên, Mu nhim Ba Ngôi chthhin rõ ràng nht qua Kinh Tin
kính (tiếng Latinh: Symbolum Apostolorum hoc Symbolum Apostolicum)
được xem là mt li tuyên bố đức tin Kitô giáo ngay tthi sơ khai.
Kinh này được sdng rng rãi trong hu hết các giáo phái thuc vKitô
giáo như: Công giáo, Tân giáo (Tin Lành), Anh giáo, Chính Thng giáo,
v.v… Kinh Tin kính có ni dung đầy đủ như sau:
Bn Latinh:
Credo in Deum Patrem omnipotentem, Creatorem caeli et terrae,
et in Iesum Christum, Filium Eius unicum, Dominum nostrum,
72
Nghiên cứu Tôn giáo. Số 5 - 2015
qui conceptus est de Spiritu Sancto, natus ex Maria Virgine,
passus sub Pontio Pilato, crucifixus, mortuus, et sepultus,
descendit ad ínferos, tertia die resurrexit a mortuis,
ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Patris omnipotentis,
inde venturus est iudicare vivos et mortuos.
Credo in Spiritum Sanctum,
sanctam Ecclesiam catholicam, sanctorum communionem,
remissionem peccatorum,
carnis resurrectionem,
vitam aeternam.
Amen.
Bn dch tiếng Vit:
Tôi tin kính Đức Chúa Tri là Cha phép tc vô cùng dng nên tri đất.
Tôi tin kính Đức Chúa Jesus là Con Mt Đức Chúa Cha cùng là Chúa
chúng tôi;
bi phép Đức Chúa Thánh thn mà Người xung thai, sinh bi Bà
Maria đồng trinh
chu nn đời quan Phongxiô Philatô (Pontio Pilato), chu đóng đinh
trên cây Thánh giá, chết và táng xác;
xung ngc ttông, ngày thba bi trong kchết mà sng li;
lên Tri ngbên hu Đức Chúa Cha phép tc vô cùng;
ngày sau bi Tri li xung phán xét ksng và kchết.
Tôi tin kính Đức Chúa Thánh thn.
Tôi tin Hi Thánh hng có khp thế này, các thánh thông công.
Tôi tin phép tha ti.
Tôi tin xác loài người ngày sau sng li.
Tôi tin hng sng vy.
Amen2.
Trong Giáo Công giáo, có câu hi s39 được đặt ra như sau: Mu
nhim Trung tâm ca Đức tin và Đời sng Kitô giáo là gì? Câu hi này