Điều kiện chính trị cho sự phát triển
con người Việt Nam hiện nay
Nguyễn Ngọc 1, Chu Thị Thanh Vui2
1 Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, Viên Han lâm Khoa hoc xa hôi Viêt Nam.
2 Trường Đại học Điều dưỡng, Nam Định.
Nhân ngay 2 thang 3 năm 2017. Châp nhân đăng ngay 8 thang 6 năm 2017.
Tom Tăt: Điều kiện chính trị của xã hội có tác động lớn đối với sự phát triển con người theo cả hai
hướng tích cực và tiêu cực. Điều kiện chính trị tiến bộ là môi trường chính trị thuận lợi cho sự phát
triển con người; còn điều kiện chính trị không tiến bộ là môi trường chính trị không thuận lợi cho
sự phát triển con người. Ở Việt Nam hiện nay, điều kiện chính trị nhìn chung là thuận lợi cho sự
phát triển con người vì hệ thống pháp luật cơ bản là phù hợp với tiêu chuẩn chung của pháp luật
quốc tế và đa số công dân thực hiện nghiêm minh pháp luật. Tuy nhiên, điều kiện chính trị cho sự
phát triển của con người Việt Nam hiện nay cũng có mặt không thuận lợi vì tình trạng vi phạm
pháp luật ở một bộ phận không nhỏ công dân diễn ra ở mức nghiêm trọng. Nguyên nhân cơ bản của
tình trạng đó là do Nhà nước buông lỏng kỷ cương và phép nước.
Từ khóa: Phát triển con người, điều kiện chính trị, tự do, dân chủ, Việt Nam.
Phân loại ngành: Chính trị học
Abstract: A society’s political conditions exert major impacts on human development, in both
positive and negative manners. Among them, the progressive ones serve as a facilitating political
environment,
while
the
non-progressive
ones
are
the
unfavourable
environment
for
the
development. In Vietnam today, the political conditions are generally favourable to the human
development,
as
its
legal
system
is
fundamentally
in
line
with
the
common
standards
of
international law, and most of the citizens are abiding by the law. However, there are also some
unfavourable aspects in the political conditions of the country, with a no small number of citizens
are violating the law in a serious manner. The basic reason for the situation is that the State
agencies have not applied strictly the laws and rules.
Keywords: Human development, political conditions, freedom, democracy, Vietnam.
Subject Classification: Politics
3
Khoa hoc xa hôi Viêt Nam, sô 7 - 2017
1. Mở đầu
minh pháp luật thì điều kiện chính trị là
không tiến bộ. Điều kiện chính trị tiến bộ là
Sự phát triển của con người (gọi tắt là phát
triển con người) phụ thuộc vào điều kiện
của tự nhiên (địa lý, thiên văn, khí hậu) và
điều kiện của xã hội. Điều kiện của tự
nhiên không do ai tạo ra, còn điều kiện của
xã hội do con người tạo ra. Điều kiện của
xã hội bao gồm điều kiện kinh tế, điều kiện
chính trị, điều kiện văn hóa - xã hội. Điều
kiện của xã hội là kết quả của sự phát triển
môi trường chính trị thuận lợi cho sự phát
triển con người; còn điều kiện chính trị
không tiến bộ là môi trường chính trị không
thuận lợi cho sự phát triển con người.
Sở dĩ điều kiện chính trị tác động mạnh
đến sự phát triển con người là vì nó có thể
đáp ứng hoặc không đáp ứng được nhu cầu
chính trị chính đáng của con người. Điều
kiện chính trị tiến bộ do đáp ứng được nhu
con người, đồng thời có tác động trở lại
cầu chính trị chính đáng của con người nên
đối với sự phát triển con người theo hai
tác
động
tích
cực
đến
sự
phát
triển
con
hướng tích cực và tiêu cực. Điều kiện của
người. Còn điều kiện chính trị không tiến
xã hội
phát triển đến đâu thì
con người
bộ do không đáp ứng được nhu cầu chính
phát triển đến đó; ngược lại con người phát
trị chính đáng của con người nên tác động
triển đến đâu thì điều kiện của xã hội phát
triển đến đó. Căn cứ vào điều kiện của xã
hội người ta có thể suy ra được trình độ
tiêu cực đến sự phát triển con người.
Nhu cầu của con người gồm có nhu cầu
kinh tế, nhu cầu chính trị, nhu cầu văn hóa -
phát
triển
con
người.
Một
số
người
khi
xã hội. Nhu cầu chính trị và nhu cầu văn
xem xét trình độ phát triển con người nói
hóa - xã hội thuộc nhu cầu tinh thần. Nhu
chung và con người Việt Nam nói riêng
cầu chính trị gồm có nhu cầu về tự do và
chủ yếu căn cứ vào điều kiện kinh tế và
dân chủ, nhu cầu được đối xử công bằng,
điều kiện văn hóa - xã hội. Cách xem xét
nhu cầu được tôn trọng, nhu cầu được tham
như thế là phiến diện. Để làm rõ thêm sự
gia giải quyết (được biết, được bàn, được
phiến diện đó, bài viết này phân tích tác
làm, được kiểm tra) các việc chung của xã
động của
điều
kiện
chính
trị
đối
với
sự
hội và các nhu cầu khác, trong đó nhu cầu
phát
triển
con
người
nói
chung
con
về tự do và dân chủ là cơ bản. Xã hội càng
người Việt Nam hiện nay nói riêng.
phát triển thì nhu cầu chính trị càng cao và
ngày càng có tác động lớn đến sự phát triển
con người. Nhu cầu kinh tế (đặc biệt là nhu
2.
Tác động của điều kiện chính trị đối
cầu về ăn, mặc, ở) là cơ bản vì cần được
với sự phát triển con người
đáp
ứng
hàng
ngày.
Tuy nhiên,
nhu
cầu
chính trị và nhu cầu văn hóa - xã hội trong
Điều kiện chính trị của một quốc gia là đời
sống chính trị của quốc gia đó. Điều kiện
chính trị thể hiện ở hệ thống pháp luật và
việc thực hiện pháp luật. Nếu pháp luật là
đúng đắn và công dân (bao gồm cả công
chức nhà nước) thực hiện nghiêm minh
pháp luật thì điều kiện chính trị là tiến bộ.
Ngược lại, nếu pháp luật là không đúng đắn
hoặc công dân thực hiện không nghiêm
những hoàn cảnh cụ thể lại cấp bách hơn so
với nhu cầu kinh tế. Chẳng hạn, dù còn
thiếu thốn về vật chất nhưng nhiều người
vẫn cảm thấy hạnh phúc nếu nhu cầu chính
trị được đáp ứng; họ có thể chấp nhận ăn
đói và mặc rét nhưng không dễ dàng chấp
nhận bị tước đoạt quyền tự do và dân chủ;
thậm chí họ thà chết chứ không chịu làm nô
lệ. Nhu cầu về tự do và dân chủ là chính
4
Nguyên Ngoc Ha, Chu Thi Thanh Vui
đáng và rất quan trọng, nhưng không phải
mỗi người đều xuất phát từ lợi ích vật chất
ai cũng được đáp ứng nhu cầu về tự do và
của mình để đánh giá thực trạng tự do và
dân chủ. Tình trạng mất tự do và mất dân
chủ ở nhiều nước hiện nay vẫn rất nghiêm
trọng. Cuộc đấu tranh vì tự do và dân chủ
vẫn đang diễn ra gay gắt, trong nhiều
trường hợp không kém phần ác liệt so với
cuộc đấu tranh vì của cải vật chất.
Do nhu cầu chính trị có vị trí quan trọng
như vậy cho nên điều kiện chính trị có tác
động mạnh (trong những hoàn cảnh nhất
định có tác động mạnh nhất) đến sự phát
dân chủ của các quốc gia. So sánh chỉ số về
tự do và dân chủ giữa các quốc gia là việc
làm phức tạp, nhưng so sánh chỉ số về tự do
và dân chủ giữa các giai đoạn phát triển của
một quốc gia thì không phức tạp vì rằng
nhìn chung, chỉ số về tự do và dân chủ của
quốc gia nào cũng ngày càng cao, điều kiện
chính trị của quốc gia nào cũng có mặt
thuận lợi và mặt không thuận lợi cho sự
phát triển con người.
triển con người. Tuy nhiên, việc xác định
thực trạng của điều kiện chính trị (thực
trạng điều kiện chính trị là tiến bộ hay
không, mức độ tiến bộ hay không tiến bộ
như thế nào) lại khó khăn hơn so với việc
3. Tác động tích cực của điều kiện chính
trị đối với sự phát triển con người Việt
Nam hiện nay
xác định thực trạng của điều kiện kinh tế và
văn hóa - xã hội. Để xác định thực trạng
Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 chế độ
của điều kiện kinh tế và văn hóa - xã hội
chính trị ở Việt Nam đã có một bước phát
người ta có thể căn cứ vào chỉ số về thu
triển nhảy vọt. Đây là cuộc cách mạng về
nhập bình quân tính theo đầu người, về tỷ lệ
chính trị vì trong lịch sử hàng ngàn năm
người biết chữ, tỷ lệ sinh viên đại học trên
trước đó Việt Nam là một nước phong kiến
tổng số dân, tỷ lệ tăng dân số, về tuổi thọ
với đặc trưng không thừa nhận quyền tự do
bình quân và các chỉ số khác. Việc xác định
và dân chủ của công dân. Với cuộc Cách
thực trạng của điều kiện chính trị thì phức
mạng đó, dân tộc Việt Nam được hưởng
tạp hơn nhiều và khó thống nhất. Sở dĩ như
quyền độc lập, đồng thời lần đầu tiên trong
vậy là vì mỗi quốc gia đều có một chế độ
lịch sử, mọi người Việt Nam (không phân
chính trị đặc thù và đều có tiêu chí riêng về
biệt dân tộc này hay dân tộc khác, tôn giáo
tiêu chuẩn của chế độ chính trị tiến bộ. Các
này hay tôn giáo khác, không phân biệt nam
đảng chính trị cầm quyền ở mỗi quốc gia
hay nữ, già hay trẻ, giàu hay nghèo, học vấn
thường coi chế độ chính trị của mình là tiến
cao
hay
thấp,
không
phân
biệt
màu
da,
bộ, đều ra sức bảo vệ chế độ chính trị ấy và
thành phần xuất thân, địa bàn cư trú) đều
phản ứng gay gắt nếu nó bị chỉ trích. Một
được hưởng quyền tự do và dân chủ. Quyền
số người đã tiến hành xác định chỉ số về
tự do và dân chủ là quyền lợi chính trị cơ
dân chủ và xếp hạng mức độ tiến bộ về dân
bản mà từ lúc đó người Việt Nam mới được
chủ của các quốc gia theo thứ tự từ chỉ số
hưởng.
Về
điều
này
Hồ
Chí
Minh
viết:
cao đến chỉ số thấp. Tuy nhiên, nhiều người
Dân chủ
của quý báu nhất
của nhân
khác không chấp nhận cách định lượng đó
dân” [5, tr.279]; “Chế độ ta là chế độ dân
vì họ cho rằng, chỉ số dân chủ của quốc gia
chủ, tư tưởng phải được tự do” [5, tr.218];
mình không thể thấp hơn chỉ số dân chủ của
Ban bố các quyền tự do dân chủ cho nhân
các quốc gia khác. Việc xác định chỉ số về
dân: tự do ngôn luận, tự do xuất bản, tự do
tự do cũng phức tạp tương tự. Việc xác định
tổ chức, tự do đi lại trong nước, tự do xuất
chỉ số về tự do và dân chủ là phức tạp vì
dương” [3, tr.583]; “thực hành dân chủ là
5