Cách mạng công nghiệp lần thứ
với viêc phát triển nguồn nhân lực Việt Nam
Trần Thị Bích Huệ1
1 Đai học Công nghiệp Hà Nội.
Nhận ngày 25 tháng 5 năm 2017. Chấp nhận đăng ngày 4 tháng 7 năm 2017.
Tóm tắt: Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư vơi viêc rô bốt sẽ thay thế con người trong nhiều
lĩnh vực đang tác động manh me tới nguồn nhân lực. Cuộc cách mạng này cũng làm thay đổi ngành
nghề và phương pháp đào tạo nguồn nhân lực. Đê tạo ra nguồn nhân lực có đủ kiến thức, kỹ năng,
đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, Viêt Nam cân ưu tiên đào tạo ngành nghề
phục vụ trực tiếp cho cuộc cách mạng 4.0, đổi mới nội dung đào tạo, phát triển hạ tầng kỹ thuật,
tăng tính tự chủ cho các cơ sở đào tạo, tăng cường sự gắn kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp,
ban hanh va thưc hiên cac chinh sach tôt hơn đối với giảng viên.
Từ khóa: Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nguồn nhân lực, Việt Nam.
Phân loai nganh: Triêt hoc
Abstract: The fourth industrial revolution, or IR 4.0, when robots are to replace men in various
fields, is exerting strong impacts on human resources. It is also changing occupations and methods
of human resources training. So as to create human resources with sufficient knowledge and skills,
meeting the demands of IR 4.0, Vietnam needs to give priorities to the training of occupations that
directly
serve
the
revolution,
renovating
the
training
contents,
and
developing
the
technical
infrastructure. The country also needs to enhance the autonomy of training institutions and the
linkage between them and enterprises, and better the policies for trainers.
Keywords: Fourth industrial revolution, human resources, Vietnam.
Subject classification: Philosophy
1. Đặt vấn đề
công nghiệp lần thứ nhất bắt đầu từ cuối
thế kỷ 18, vơi viêc sử dụng động cơ hơi
Hiện nay, loài người đã trải qua 4 cuộc
nước. Cuộc cách mạng lần thứ hai bắt đầu
cách mạng công nghiệp. Cuộc cách mạng
khoảng năm 1850 với việc sử dụng điện
20
Trân Thi Bich Huê
năng và động cơ đốt trong để tạo ra sản
người trong nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh
xuất quy mô lớn. Cách mạng công nghiệp
doanh, đặc biệt những lĩnh vực lao động
lần thứ ba băt đâu từ đâu thập niên 1970
giản đơn, nặng nhọc. Không chỉ vậy, bốt
vơi viêc phat minh ra máy tính. Hiện nay,
còn có khả năng thay thế con người trong
loài người đang bước vào cuộc cách mạng
các lĩnh vực hoạt động phức tạp. vậy,
công
nghiệp
lần
thứ
với
thế
giới
kỹ
cuộc cách mạng 4.0 không chỉ đe dọa việc
thuật
số.
Đặc
trưng
phổ
biến
của
cách
làm
của
những
ngươi
lao
động
trình
độ
mạng công nghiệp lần thứ tư là công nghệ
thấp, mà đe dọa việc làm của cả ngươi lao
cảm biến mới, phân tích dữ liệu lớn, điện
động có kỹ năng bậc trung (trung cấp, cao
toán đám mây, kết nối internet vạn vật, tự
đẳng). Cuối năm 2015, Ngân hàng Anh đưa
động hóa sản xuất thông minh, công nghệ
ra một dự báo răng, sẽ có khoảng 95 triệu
in 3D (cho phép sản xuất sản phẩm hoàn
lao
động
truyền
thống
bị
mất
việc
trong
chỉnh nhờ nhất thể hóa các dây chuyền sản
vòng 10-20 năm
tới
chỉ
riêng tại Mỹ và
xuất không phải qua giai đoạn lắp ráp các
Anh (tương đương 50% lực lượng lao động
thiết bị phụ trợ, công nghệ này cho phép in
tại hai nước này). Ở các quốc gia khác cũng
ra sản phẩm bằng những phương pháp phi
sẽ xảy ra tình trạng tương tự. Hàng loạt
truyền thống, nhờ đó loại bỏ các khâu sản
nghề nghiệp cũ sẽ giam đi và thay thế băng
xuất trung gian và giảm chi phí sản xuất),
những nghề nghiệp mới. Người ta ước tính
công nghệ nano và vật liệu mới (cho phép
sẽ có khoảng 70%-80% công việc hiện nay
tạo ra các cấu trúc vật liệu mới ứng dụng
biến mất trong 20 năm tới. Thị trường lao
rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực), trí tuệ
động sẽ phân hóa mạnh mẽ giữa nhóm lao
nhân tạo (cho phép con người kiểm soát
động có kỹ năng thấp và nhóm lao động có
mọi thứ từ xa, kiểm soát không giới hạn về
kỹ năng cao. Lao động trình độ thấp sẽ rất
không gian, thời gian, nhanh hơn, tốt hơn
bất lợi và đối mặt với nguy cơ thất nghiệp.
và chính xác hơn).
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư
cũng
đặt
ra
những
yêu
cầu
mới
đối
vơi
2. Tác động của cuộc cách mạng công
nghiệp lần thứ đối với viêc phat triên
nguồn nhân lực
người lao động. Công nghiệp 4.0 đặt ra nhu
cầu cao về lao động có khả năng thích nghi
và sáng tạo công nghệ, hay nói cách khác
cần “tài năng” nhiều hơn là “kỹ năng”.
Cuộc
cách
mạng
công
nghiệp
4.0
cần
Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư tác
nguồn nhân lực có năng lực vượt trội, có
động mạnh mẽ đến nguồn nhân lực của các
năng lực chuyên môn, có khả năng làm việc
nước. Nhờ có trí tuệ nhân tạo, rô bốt làm
với
công
nghệ
thông
minh
khả
năng
việc ngay càng thông minh, có khả năng ghi
ngoại ngữ để có thể “đứng trên vai những
nhớ, học hỏi vô biên, trong khi khả năng đó
người khổng lồ” và tận dụng tốt các cơ hội
con người càng già càng yếu đi. bốt
của cuộc cách mạng này.
Khi cuộc
cách
thể làm việc 24/24, không cần trả lương,
mạng công nghệ lần thứ tư phát triển theo
đóng thuế, bảo hiểm; điều đó đang đe dọa
cấp số nhân, những thay đổi về mặt công
đến tương quan
trong sử dụng lao động.
nghệ diễn ra hàng ngày ảnh hưởng trực tiếp
Khi rô bốt làm việc tốt, no sẽ thay thế con
đến đời sống con người, thì khả năng thích
21
Khoa hoc xa hôi Viêt Nam, sô 8 - 2017
ứng và khả năng giải quyết vấn đề một cách
tuyến sẽ thu thập điểm mạnh và điểm yếu
linh
hoạt,
sáng tạo
chìa
khóa
để
giúp
của ngươi hoc rồi sử dụng một loạt thuật
người lao động thành công. Những kỹ năng
toán nhằm điều chỉnh các bài học cho phù
mà người lao động cần có để có thể đáp
hợp. Phương pháp nay nâng cao hiệu quả
ứng được cuộc cách mạng 4.0 là kỹ năng
chất lượng đào tạo. Ngoài ra, giảng viên
nhận thức cấp cao (như giải quyết vấn đề,
thể áp dụng những công nghệ mới nhất của
suy
luận
lôgíc,
làm
việc
theo
nhóm,
kỹ
cuộc cách mạng đê tăng tính thực hành, tính
năng thích nghi nhanh; khả năng học tập
trải nghiệm cho người học, qua đó nâng cao
suốt đời, học tập liên tục, kỹ năng, sử dụng
chất lượng đào tạo. Vi du, trước đây, khi
công nghệ thông minh, kỹ năng giao tiếp
đào tạo nghề phi công, học viên phải lên
hội và làm việc trong môi trường toàn cầu,
máy bay với giảng viên bay trên bầu trời.
năng lực sáng tạo…). Như vậy, cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0 đòi hỏi nguồn nhân
lực chất lượng cao với các kỹ năng bậc cao
mà rô bốt không thể thay thế được.
Điều này quá nguy hiểm vi thể xảy ra tai
nạn thương tâm. Công nghệ thực tế ảo sẽ
cho phép học viên đeo một chiếc kính nhìn
thấy phía trước là cabin và học lái máy bay
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư sẽ
như thật. Hoc viên có thể thực hành đến khi
làm cho danh mục ngành nghề đào tạo phải
nhuần
nhuyễn
rồi
mới
lái,
điêu
đo
giảm
điều chỉnh liên tục vì các ranh giới giữa các
thiểu rủi ro. Vi du khac, trươc đây, giáo
lĩnh
vực
rất
mỏng
manh;
sẽ
hình
thành
viên lịch sử truyền thống chuẩn bị tranh ảnh
những nghề đào tạo mới, đặc biệt là những
để học sinh hiểu hơn về một trận đánh, di
nghề liên quan đến sự tương tác giữa con
tích hay cách thức giao tiếp hội. Hiện
người và máy móc tự động (ví dụ, nghề trợ
nay, với công nghệ thực tế ảo, học sinh có
lý ảo, phục vụ ảo, thư
ký ảo…). Những
thể đeo kính ảo nhập vai ngay, chứng
ngành nghề mà rô
bốt
thay thế
được thì
kiến những trận đánh, ngắm nhìn di tích,
không
cần
nguồn
nhân
lực.
Nội
dung,
mang lại cảm xúc và sự ghi nhớ sâu sắc,
chương trình đào tạo nguồn nhân lực cũng
giúp bài học thấm thía hơn.
sẽ có nhiều
thay đổi. Nội dung đào tạo sẽ
phải trang bị cho người học ca những kỹ
năng và kiến thức cơ bản lẫn tư duy sáng
tạo, khả năng thích nghi với những thách
thức và yêu cầu công việc thay đổi liên tục.
3. Giai phap phát triển nguồn nhân lực
Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của
cuộc cách mạng công nghiêp lần thứ
Cuộc cách mạng này cũng đoi hoi thay
đôi phương pháp đào tạo nguồn nhân lực.
Thứ nhất la, ưu tiên phát triển những ngành
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ thúc
đào tạo nguồn nhân lực phục vụ trực tiếp
đẩy việc phát triển các khóa học trực tuyến
cho cuộc cách mạng 4.0. Cách mạng công
trong
tương
lai.
Với
phiên
bản
này,
con
nghiệp 4.0 phát triển trên nền tảng của lĩnh
người
sẽ
không
học
cùng
giáo
viên
vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ người máy,
thông qua video. Đó sẽ là những chương
internet kết nối vạn vật, dữ liệu lớn, công
trình thông minh và có thể cá nhân hóa kế
nghệ
in
3D,
công nghệ
nano,
công nghệ
hoạch
học
bài
cho
từng
người
học
ngồi
sinh học, vật liệu mới, lưu trữ năng lượng.
trước
màn
hình.
Các
chương
trình
trực
Vì vậy, để có thể tiếp thu, xây dựng và phát
22