TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF EDUCATION
TẠP CHÍ KHOA HỌC
JOURNAL OF SCIENCE
ISSN: KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
1859-3100 Tập 14, Số 11 (2017): 47-59
SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES
Vol. 14, No. 11 (2017): 47-59
Email: tapchikhoahoc@hcmue.edu.vn; Website: http://tckh.hcmue.edu.vn
B BA TIU THUYẾT ĐỘNG VT CA TRUNG QUC:
TEM SÓI (KHƯƠNG NHUNG), CHÓ NGAO TÂY TNG
(DƯƠNG CHÍ QUÂN) H TRUNG QUC (LÝ KHC UY)
T GÓC NHÌN SO SÁNH
Nguyn Th Tnh Thy*
Khoa Ng văn - Trường Đại học phạm Đại hc Huế
Ngày nhn bài: 28-9-2017; ngày nhn bài sa: 10-10-2017; ngày duyệt đăng: 29-11-2017
TÓM TT
Bài báo so sánh b ba tiu thuyết động vt xut sắc: tem sói (Khương Nhung), Chó ngao
Tây Tạng (Dương Chí Quân) Hổ Trung Quc (Lý Khc Uy); trình bày đặc điểm loi hình ca
th loại này; đồng thi, th hin suy ngm v mi quan h gia cái riêng cái chung, dân tc
quc tế, bản địa toàn cu trong công cuc gìn gi màu xanh trên Trái đất này.
T khóa: h, ngao, sinh thái, sói, tiu thuyết động vt.
ABSTRACT
The Chinese animal trilogy: Wolf Totem (Jiang Rong), Tibetan Mastiff (Ya Zhijun),
The Chinese Tiger (Li Ke Wei) through comparative lenses
This article compares the excellent animal trilogy: Wolf Totem (Jiang Rong), Tibetan Mastiff
(Ya Zhijun), The Chinese Tiger (Li Ke Wei); presents the main characteristics of this literary
genre;
moreover,
it
presents
ponder
on
the
relations
between
the
particularity
and
the
commonness, the nation and the internationality, the locality and the globe in keeping our Earth
ever green.
Keywords: tiger, mastiff, ecology, wolf, animal novel.
1.
M đầu
Liên tc trong những năm đầu thế kỉ XXI, văn đàn Trung Quốc chng kiến sthành
công vang di ca ba tiu thuyết sinh thái: tem sói của Khương Nhung (2004), Chó
ngao Tây Tng của Dương Chí Quân (2005) và H Trung Quc (2007) ca Lý Khc Uy.
Cùng có đề tài về động vt hoang dã, cùng ra đời trong mt khong thi gian ngn, cùng
gây chấn động tâm can người đọc mà không khiến người ta có cm giác nhàm chán. Bng
nhng kiu chung và cách riêng, các tác giả đã xác lập được phong cách tiu thuyết độc
đáo của mình, làm nên danh hiu bba tiu thuyết động vt xut sc: sói, ngao, h. Tgóc
nhìn so sánh, chúng ta có ththấy được hành trình đi từ tri nghiệm đến sáng to ca các
* Email: nguyentinhthy@gmail.com
47
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM
Tập 14, S 11 (2017): 47-59
nhà văn, khám phá bí quyết mang li thành công cho các tác phẩm, đồng thi rút ra nhng
kinh nghim sáng tác cho thloại văn học này.
2.
Ni dung
2.1.
Hành trình tri nghiệm: tương đồng v yếu t tiền văn bản
Để hoàn thành tác phm, cả ba nhà văn Khương Nhung, Dương Chí Quân, Lý Khc
Uy đều phi gn bó với ba vùng đất, ba loài động vật được chn làm nhân vt trung tâm.
Là thanh niên trí thc Bắc Kinh, Khương Nhung tình nguyn về lao động tho nguyên
Ơlôn Mông Cổ mười một năm. Ông từng ri qua cuc sng du mc, tng chiến đấu và
sng chung vi sói, từng chui vào hang đào bắt sói con và nuôi sói con. Ngoài ra, Khương
Nhung còn đọc vô ssách v, tài liu vlch sử, văn hóa, văn học có liên quan đến loài
sói. Kiến thc phong phú và sâu sc v“sói hc” ấy được nghin ngm, thai nghén sut hai
mươi năm trời và mất sáu năm để hoàn thin tác phm. Cui cùng, Tôtem sói - thư kì duy
nht trên thế gii mô t, nghiên cu vloài sói tho nguyên Mông C- thc schinh phc
bạn đọc. Cũng như Khương Nhung, nhà văn Dương Chí Quân từng sng tại khu chăn nuôi
ca cao nguyên Thanh Tạng sáu năm, từng gn bó vi loài chó ngao Tây Tng, tng ttay
nuôi nhng con chó ngao trong nhiều năm để hiểu chúng hơn trước khi bt tay vào viết
tiu thuyết. Chó ngao Tây Tng của Dương Chí Quân đã đưa người đọc đến vi chân tri
văn hóa mới l, làm dày vn tri thức và tác động đến nhn thc ca hv“các vthánh bo
trcủa gia đình chăn nuôi”.
Nhà văn Lý Khc Uy là mt chiến binh môi trường thc thụ. Định cư ở Úc từ năm
1987, tng tham gia vào Ban bo vsinh thái nguyên thy, trong mt ln tình cờ đọc tài
liu vhHoa Nam Trung Quc, Lý Khc Uy git mình vi thông tin loài vt quý hiếm
bc nht thế giới này đang có nguy cơ tuyệt chng. Nếu không có những hành động bo v
hiu qu, chúng svĩnh viễn biến mt. Từ đó, Lý Khắc Uy theo dõi cht chhoạt động bo
vhTrung Quc, thành lp qubo vhHoa Nam của lưu học sinh và kiu bào Trung
Quc ở Úc, dành hơn mười năm để thu thp dliu vhhoang dã Trung Quốc. Năm
2001, ông về nước, đích thân đến vùng rng núi Giang Tây, HNam, Chiết Giang, An
Huy và khu bo tn tnhiên hổ Hoa Nam để phng vn nhiều người, sưu tập nhiu du
tích, tư liệu và truyn thuyết vh. Tnhững tư liệu đó, ông khéo léo lồng ghép các tình
tiết gay cấn, phiêu lưu, trinh thám, ddi vào kĩ xảo tsca tiu thuyết. Bi tráng, chân
thực, xúc động và khn thiết, tác phẩm đánh thức lương tri sinh thái, trách nhiệm sinh thái
của độc giqua thi pháp tiu thuyết sinh thái độc đáo của Lý Khc Uy.
Dĩ nhiên, với nhà văn, sức tưởng tượng là điều vô cùng cn thiết. Tuy vy, vic thâm
nhp thc tế, kho cu tài liu, tích lũy kiến thc và kinh nghim sng cũng vô cùng quan
trọng đối vi sthành công ca tác phẩm. Đặc bit là vi loi hình tiu thuyết động vt
được viết dưới tôn chbo vsinh thái, sự am tường ca tác givloài vật được đề cp s
tác động sâu hơn đến nhn thc và tình cm của độc gi. Qua hành trình tri nghim ca ba
48
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM
Nguyễn Thị TịnhThy
tác gi, có ththy thi gian, công sc, bút mc ca yếu ttiền văn bản lớn hơn rất nhiu
so vi văn bản thc tế. Điều đó cho thấy các nhà văn phải kiên trì lao động nghthut mt
cách nghiêm túc, khoa học và công phu để mang lại cho độc ginhng tác phẩm văn
chương sinh thái đích thực. Và yếu ttiền văn bản, bao gm cyếu tthc thln phi thc
thể, đóng vai trò rt ln trong việc tăng sức thuyết phc ca tác phẩm đối với người đọc.
2.2.
Kiến thc v động vt học: tương đồng v tri thc liên ngành
Người đọc đều bchoáng ngp và hp dn bi kiến thc về các loài động vt chính
ca ba tiu thuyết Tôtem sói, Chó ngao Tây Tng, H Trung Quc. Nếu Khương Nhung là
nhà “sói hc” thì Dương Chí Quân và Lý Khc Uy cũng là nhng nhà “ngao hc” và “h
học”. Đặc điểm sinh hc, tp tính, tinh thn và tình cm của ba loài động vt hoang dã và
quý hiếm bc nhất này đã được các nhà văn trình bày rt kĩ càng trong tác phm.
Có cái tôi mnh m, có khí phách và chí ln, có ý chí kiên cường, tính tchc klut
và sgan d, thông minh, nhy cm, kiên trì, dũng cảm, mưu trí, ngoan cường, khe mnh,
thin chiến, cn thn, cnh giác, mo him, lắm mưu mẹo, giỏi tùy cơ ứng biến, gii binh
pháp, gii dự đoán thời tiết, gii chịu đói chịu khát, hành tung bí n, xut qunhp thn,
phong cách cao thượng, giàu tình mu t, quyến luyến gia đình, coi trng tdo và mng
sng, không bao gitmãn, không bao gibỏ rơi đồng loại, coi thường hoàn cnh ác lit,
kiên trì tìm kiếm cơ hội và biết chờ đợi cơ hội, uy vũ không chịu khut, coi cái chết như
không, thà chết trn còn hơn chết bnh, “chết ri mà vn oai phong, chỉ như say rượu nm
dưới đất, ngay cả thương binh, nữ binh cũng khiến người ta bt vía kinh hồn” (Khương
Nhung, 2007, tr.247)... đó là căn tính của loài sói – “võ sĩ giác đấu trên tho nguyên”.
Tác giả Khương Nhung khẳng định: “trong thiên nhiên không có con vt nào hoàn
hảo hơn sói”, “tính cách và bản lĩnh của sói, hàng nghìn năm nay con người vẫn chưa học
được”. Loài sói trên tho nguyên coi trng stdo và coi trng mng sng ca mình. Bi
vy mà sói không bao giờ để cho con người dắt đi như loài chó. Con người có thnuôi
chó, thuần dưỡng chó, sai khiến chó nhưng không thể nuôi sói, thuần dưỡng sói và sai
khiến sói. Tinh thần đoàn kết, ý thc bầy đàn của sói rt cao. Hbáo bắt được mồi ăn một
mình không thèm đoái hoài đến vcon, già trln bé. Sói thì không thế, sói săn mồi vì bn
thân và cũng vì bầy đàn, vì nhng con già yếu, tht chân, mù d, ốm đau và sói mẹ va
sinh nkhông theo kp bầy đàn. “Tình mu tca sói mcc kì mãnh lit, mt con, sói m
trả thù điên cuồng”. Để dy con bt mi, sói mmo him bt sng cừu con đem về; để
bo van toàn cho con, sói mẹ đêm đêm chuyển sói con từ hang này sang hang khác; để
nuôi con, sói mẹ ăn no đến mức tưởng như vỡ bng, khi vnôn hết ra cho con ăn; vì li ích
ca cộng đồng dòng h, nhng con sói mmt con chp thun cho con ca chem cô dì bú
sa.
Đối mt vi kthù truyn kiếp đáng sợ nhất là con người, sói sẵn sàng tan xương nát
tht chkhông chu khut phục. Khi có cơ hội, sói quyết không bỏ qua, chưa vắt kit sc
49